نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه پیام نور

2 هیئت علمی دانشگاه پیام نور

3 هیئت علمی/دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته

چکیده

در این پژوهش محتوای فنل کل، فلاونوئیدها، آنتوسیانین‌ها، تانن‌ها و فرولیک اسید شیرابه گیاه آنغوزه(Ferula assa-foetida L.) در برخی از مراتع استان کرمان (چترود، حسین‌آباد، کشتوئیه، جوپار و ساردوئیه) بررسی شد. همچنین اسانس مورد استفاده در این پژوهش با استفاده از روش تقطیر با آب از شیرابه آنغوزه استخراج شد. سپس آنالیز اسانس با استفاده از دستگاه کروماتوگراف گازی متصل به طیف‌سنج جرمی (GC-MS) منجر به شناسایی 51 ترکیب شد. عمده‌ترین ترکیبات در کل مناطق‌ شامل: (E)ـ 1ـ پروپنیلSec ـ بوتیل دی سولفید، nـ پروپیل secـ بوتیل دی سولفید، (Z)ـ بتا اوسیمن و بتاـ پینن بودند. از مقایسه میانگین ترکیبات مؤثر شیرابه‌ها نشان داد که بیشترین مقدار فنل کل و فرولیک اسید در چترود، بیشترین محتوای تانن در کشتوئیه و بیشترین محتوای آنتوسیانین در ساردوئیه به دست آمد. همبستگی این ترکیب‌ها و عوامل محیطی نشان داد که بین متوسط ارتفاع از سطح دریاو محتوای تانن‌ها همبستگی منفی وجود دارد ولی بین متوسط ارتفاع و فنل کل (و فرولیک اسید) همبستگی مثبت و معنی‌دار در سطح 5% مشاهده شد. کشتوئیه با بیشترین درصد ترکیبات سولفیدی بهترین کیفیت اسانس را نشان داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Evaluation of content of phenylpropanoid compounds of latex and chemical composition of essential oil of Ferula assa-foetida L. in some natural pasturelands of Kerman, Iran

چکیده [English]

In this study, total phenolic content, flavonoids, anthocyanin, tannins and ferulic acid of latex of Ferula assa-foetida L. were investigated in some pastures of Kerman province (Chatroud, Hossein Abad, Keshtuiyeh, Joopar and Sarduieh). The essential oil used in this study was extracted by hydro-distillation from the latex of the plant. The results of the essential oil analysis by Gas chromatography– mass spectrometry (GC-MS) indicated that a total of 51 components were identified in the essential oil. The major compounds in the total regions were included: (E)-1-propenyl sec-butyl disulfide, n-propyl sec-butyl disulfide, (Z)- β-ocimene and β-pinene. Comparison of effective components concentrations of latexs showed that the highest total phenolic content and acid ferulic was observed in Chatroud. The highest tannin content in Keshtuiyeh and the highest anthocyanins content in Sarduieh were obtained. Correlation of these compounds and environmental factors showed that there was a negative correlation between the average altitude and the content of tannins but significant and positive correlation at the 5% level between the average altitude and total phenolics (and ferulic acid) was observed. Keshtuiyeh showed the best quality of essential oil by heighest rate of sulfide compounds.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ferula assa-foetida L
  • Latex
  • Phenylpropanoid contents
  • essential oil
  • Environmental Factors

بررسی محتوای ترکیبات فنیل پروپانوئیدی شیرابه و ترکیبات شیمیایی اسانس گیاه آنغوزه (Ferula assa-foetida L.) در برخی رویشگاه­های طبیعی استان کرمان 

سعیده نصیری بزنجانی1، رویا رضوی­زاده1* و حکیمه علومی2

1 تهران، دانشگاه پیام نور، گروه زیست شناسی

2کرمان، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته، پژوهشگاه علوم و تکنولوژی پیشرفته و علوم محیطی، گروه اکولوژی

تاریخ دریافت: 3/8/94                  تاریخ پذیرش: 8/12/94

چکیده

در این پژوهش محتوای فنل کل، فلاونوئیدها، آنتوسیانین­ها، تانن­ها و فرولیک اسید شیرابه گیاه آنغوزه
(Ferula assa-foetida L.) در برخی از مراتع استان کرمان (چترود، حسین­آباد، کشتوئیه، جوپار و ساردوئیه) بررسی شد. همچنین اسانس مورد استفاده در این پژوهش با استفاده از روش تقطیر با آب از شیرابه آنغوزه استخراج شد. سپس آنالیز اسانس با استفاده از دستگاه کروماتوگراف گازی متصل به طیف­سنج جرمی (GC-MS) منجر به شناسایی 51 ترکیب شد. عمده­ترین ترکیبات در کل مناطق شامل: (E)ـ 1ـ پروپنیلSec ـ بوتیل دی سولفید، nـ پروپیل secـ بوتیل دی سولفید، (Z)ـ بتا اوسیمن و بتاـ پینن بودند. از مقایسه میانگین ترکیبات مؤثر شیرابه­ها نشان داد که بیشترین مقدار فنل کل و فرولیک اسید در چترود، بیشترین محتوای تانن در کشتوئیه و بیشترین محتوای آنتوسیانین در ساردوئیه به دست آمد. همبستگی این ترکیب­ها و عوامل محیطی نشان داد که بین متوسط ارتفاع از سطح دریاو محتوای تانن­ها همبستگی منفی وجود دارد ولی بین متوسط ارتفاع و فنل کل (و فرولیک اسید) همبستگی مثبت و معنی­دار در سطح 5% مشاهده شد. کشتوئیه با بیشترین درصد ترکیبات سولفیدی بهترین کیفیت اسانس را نشان داد.

واژه­های کلیدی: آنغوزه (Ferula assa-foetida L.)، شیرابه، ترکیب­­های فنلی، اسانس، عوامل محیطی

* نویسنده مسئول، تلفن: 09133678218 ،  پست الکترونیکی: razavi.roya@gmail.com

مقدمه

 

گیاه آنغوزه (Ferula assa-foetida L.) از جمله گیاهان دارویی محسوب می­شود که به دلیل وجود ترکیبات شیمیایی مختلف از دیرباز در درمان بیماری­ها از آن استفاده می­شده است. این گیاه گونه­ای متعلق به جنس Ferula و خانواده چتریان (Umbeliferae) است (49) و از گیاهان دارویی مشهور در هند، افغانستان و ایران  می­باشد (7). اکثراً در مناطقی با ارتفاع حدود190 تا 2400 متر، شیب 15 تا 70 درصد و میانگین بارندگی سالانه 250 تا 350 میلی­متر رویش می­یابد (54). که به صورت علفی و چندساله می­باشد و تقریباً تا طول دو متر رشد می­کند. از تیغ زدن ریشه آن شیرابه­ای شیری رنگ بدست می­آید که به صورت توده­ای با بویی شبیه گوگرد و دارای مزه­ای تلخ می­باشد. این شیرابه شامل سه بخش مهم رزین (64-40 درصد)، صمغ (25 درصد) و اسانس (10-7 درصد) می­باشد (30). قسمت رزین حاوی اسید فرولیک به همراه استرهای آن، کومارین­ها، سسکوئی­ترپن کومارین­ها و دیگر ترپنوئیدها، قسمت صمغ شامل گلوکوز، گالاکتوز، L­­ـ آرابینوز، رامنوز، اسید گلوکرونیک ، پلی ساکاریدها و گلیکوپروتئین­ها و قسمت اسانس نیز حاوی ترکیبات سولفوری، مونوترپن­ها و دیگر ترپنوئیدهای فرار می­باشد (30). خواص درمانی آن شامل اثر ضد باروری (36)، آنتی­اکسیدانی (20)، ضد دیابت (10)، ضد فشارخون (23)، ضد زخم معده (13)، ضد سرطان (53) و غیره است.

عواملی چون درجه حرارت، میزان بارندگی، شدت نور و ارتفاع از سطح دریا که تعیین کننده اقلیم یک منطقه هستند، از جمله مهمترین عوامل محیطی تأثیر­گذار در تجمع ترکیبات مؤثره (متابولیت­های ثانویه) در گیاهان می­باشند (19). گزارش­هایی مبنی بر وجود همبستگی بالا بین منشأ جغرافیایی گیاهان و ترکیبات مؤثره گزارش شده است (17). گیاهان در طول زندگی خود توسط آفات و بیماری­های زیادی از جمله علف­خوارها، نماتدها، قارچ­ها و باکتری­ها مورد حمله قرار می­گیرند. لذا برای دفاع از خود، دو سازگار دفاعی مکانیکی (تولید خارها و کرک­های سخت، اجسام سیلیسی، سلولز و لیگنین) و شیمیایی (تولید متابولیت­های ثانویه مانند آلکالوئیدها، گلوکوزینولات­ها و فنل­ها) را اتخاذ می­کنند. (39).

پیش­ماده­های ساختاری متابولیت­های ثانوی از متابولیت­های اولیه (نوکلئیک اسیدها، آمینو اسیدها، کربوهیدرات­ها، چربی­ها و غیره) از طریق سه مسیر اصلی استات - مالونات ( خاص تولید فنل­ها و آلکالوئیدها)، استات - موالونات (ترپن­ها، استروئیدها و آلکالوئیدها) و اسید شیکمیک (فنل­ها، تانن­ها و آلکالوئیدهای فرار) حاصل می­شوند (34). آنزیم فنیل­آلانین­آمونیا لیاز(PAL)  نقش کلیدی در تنظیم محصولات حاصل از مسیر فنیل پروپانوئیدی ایفا می­کند (15). متابولیت­هایی که در نتیجه فعالیت PAL به وجود می­آیند به عنوان مشتقات فنلی طبقه­بندی می­شوند. ترکیبات اولیه و ساده­ى فنیل­پروپانوئیدی که از اسید ­سینامیک مشتق می­شوند دارای ساختمان کربنی C6-C3 می­باشند و شامل کافئیک ­اسید، فرولیک ­اسید، سیناپیک ­اسید و کومارین­های اولیه هستند (4). ترکیب­های فنلی در بسیاری از گیاهان وجود داشته و اهمیت زیادی در سلامت انسان دارند (33).

روغن­های اسانسی (ترپن­ها) از دیگر متابولیت­های ثانویه گیاهان، غنی از ترکیبات با هسته مرکزی ایزوپرنی­اند و به صورت دی­ترپن، تری­ترپن و تترا­­ترپن می­باشند (22). بسیاری از اسانس­ها به عنوان ضد باکتری، ضد قارچ، ضد ویروس، ضد افسردگی، آرام­بخش و محرک به کار برده می­شوند (26). اسانس­ آنغوزه نیز اثرات دارویی مختلف دارد. از جمله اثر ضد تشنجی (به دلیل حضور ترکیباتی مثل آلفاـ پینن و بتاـ پینن)، آنتی اکسیدانی و  ضد باکتری اسانس آنغوزه (51 و32) دارند.

تاکنون بر روی ترکیبات گونه­های این جنس کارهای گوناگونی از جمله شناسایی سسکوئی ترپن­ها، کومارین­ها، ترکیبات گوگردی (27، 28 و 29) و ترکیبات کربوهیدراتی (6) صورت گرفته است. همچنین بررسی پراکنش جغرافیایی و ترکیبات مؤثره موجود در صمغ ریشه گیاه آنغوزه برای اولین بار در ایران (7)، مقایسه ترکیبات اسانس شیرابه آنغوزه بین دو منطقه یزد و طبس (25) و برخی از مناطق استان کرمان (1)، ولی به طور خاص تحقیقی در رابطه با مقایسه میزان ترکیبات فنیل پروپانوئیدی این گیاه در رویشگاه­های مختلف ایران صورت نگرفته است. هدف از انجام این پژوهش بررسی میزان برخی از مواد مؤثره موجود در شیرابه آنغوزه در پنج مرتع استان کرمان با شرایط کلیماتیکی متفاوت می­باشد، تا بهترین رویشگاه از نظر هر کدام از این ترکیب­ها مشخص شود. با استفاده از نتایج این پژوهش، نیازهای اکولوژیکی مناسب جهت تولید بیشتر متابولیت­ها مشخص می‌شود که می‌توان گیاهانی با کیفیت بالا در شرایط آزمایشگاهی تولید نمود.

مواد و روشها

جمع آوری نمونه­های گیاهی و اطلاعات رویشگاهی: در ابتدا با مراجعه به اداره کل منابع طبیعی استان کرمان پنج مرتع آنغوزه به صورت کاملاً تصادفی انتخاب و سپس با استفاده از سیستم موقعیت یاب جهانی (GPS) مشخصات رویشگاه­ها از قبیل ارتفاع، طول و عرض جغرافیایی ثبت شد. سپس در هر مرتع در زمان برداشت شیرابه­ها که از اوایل مرداد ماه آغاز می شود، با استفاده از روش حلزونی با محور قرار دادن گونه مورد نظر اقدام به جمع­آوری نمونه­ها گردید. نمونه­ها که شیرابه حاصل از برش عرضی ریشه گیاه آنغوزه بودند تا زمان انجام آزمایشات در فریزر نگهداری شدند.

تعیینمیزانمتوسطبارندگی و دمای سالانه: گرادیان بارندگی در استان کرمان به علت نحوه استقرار سلسله کوه­های جبال­بارز، کوه لاله­زار، کوه هزار و جهت جبهه مرطوب دارای گرادیان مشخص و یکسانی نیست، به همین جهت به طور کلی گرادیان بارندگی در استان به چهار گروه تقسیم می­شود (1). در این تحقیق از اطلاعات مربوط به گروه سوم (ارتفاعات مکزی استان) و چهارم (شمال و شرق استان) که شامل رویشگاه­های مورد مطالعه آنغوزه بودند، جهت تعیین میزان متوسط بارندگی سالانه استفاده شد. بررسی دمای متوسط سالانه نیز در مراتع مورد مطالعه با استفاده از رابطه (1) محاسبه گردید. در این رابطه H معرف متوسط ارتفاع و Tmean معادل میزان متوسط دمای سالانه می­باشد (1).

رابطه (1)       Tmean= 54/28 –  92/6 ×  3-10H ±  61/1

 

جدول 1- مشخصات رویشگاه­های مورد مطالعه آنغوزه

مناطق بر اساس گرادیان بارندگی (استان کرمان)

رابطه محاسبه میزان متوسط بارندگی

رویشگاه­ها

متوسط ارتفاع

(m)

متوسط بارندگی سالانه

(mm)

متوسط دمای سالانه

(˚c)

ارتفاعات مرکزی

P= 6/67 + 041/0 Elev ± 34

ساردوئیه (نزدیک دهستان گور)

جوپار

2299

2450

34±162

34±168

61/1±63/12

61/1± 5/11

شمال و شرق

P= 7/1 + 06/0 Elev ± 4/24

حسین­آباد

چترود (تیکدر)

کشتوئیه

2945

2482

1627

4/24±178

4/24±150

4/24±99

61/1±16/8

61/1±36/11

61/1±28/17

 Elev معرف متوسط ارتفاع می­باشد.


تعیین محتوای ترکیبات فنیل پروپانوئیدی: اندازه­گیری محتوای فنل کل: برای سنجش محتوای فنل کل از روش فولین سیوکالتیو (55)، با اعمال کمی تغییرات استفاده گردید. 05/0 گرم شیرابه انغوزه بدست آمده در هر منطقه (با سه تکرار) با 5/2 میلی­لیتر اتانول 95 درصد مخلوط و به مدت 24 ساعت در اتاق تاریک قرار داده شد. مقدار 1 میلی­لیتر از محلول رویی با 1 میلی­لیتر اتانول مخلوط و با آب دو­بار تقطیر به حجم 5 میلی­لیتر رسانده شد. به هر لوله آزمایش به ترتیب 5/0 میلی­لیتر معرف فولین سیوکالتیو 50 درصد و 1 میلی­لیتر محلول کربنات سدیم 5 درصد اضافه شد. لوله­ها به مدت یک ساعت در محل تاریکی قرار گرفتند و سپس شدت جذب هر کدام در طول موج 725 نانومتر توسط دستگاه اسپکتروفتومتر  UV-Visibleمدل Cary 50 قرائت شد. تعیین غلظت فنل کل نمونه­ها توسط معادله خطی به دست آمده از منحنی استاندارد اسید گالیک (9848/0 =r2 ،871/11-  x82/112y= ) انجام شد.

اندازه­گیری محتوای اسید فرولیک: غلظت فرولیک اسید از روش به کار رفته توسط Jadhav و همکاران (2012) با کمی تغییرات سنجیده شد. مقدار 4 گرم شیرابه در 15 میلی­لیتر متانول خالص 96 درصد حل شد. از فیلتر و تبخیر حلال، پسماند قهوه­ای رنگی بدست آمد. 05/0 گرم از پسماند حاصل با متانول 20 درصد به حجم 25 میلی­لیتر رسانده و از کاغذ صافی واتمن شماره 1 عبور داده شد. 1 میلی­لیتر از عصاره فیلتر شده در لوله آزمایش ریخته و 5/0 میلی­لیتر معرف فولین سیوکالتیو 50 درصد و 2 میلی­لیتر محلول کربنات سدیم 15 درصد آن به اضافه شد. با آب مقطر به حجم نهایی 10 میلی­لیتر رسانده شد. سپس شدت جذب نمونه­ها در طول موج 718 نانومتر توسط دستگاه اسپکتروفتومتر  UV-Visibleمدل Cary 50 قرائت شد. جهت تعیین غلظت نمونه­ها از معادله به دست آمده از منحنی استاندارد اسید فرولیک (9913/0 =r2 ،008/0-  x0574/0y= ) استفاده شد.  

اندازه­گیری محتوای تانن: این سنجش بر اساس روش Luthar (1992) انجام گرفت. مقدار 1/0 گرم شیرابه با 5 میلی­لیتر متانول خالص در هاون خوب سائیده، سپس عصاره حاصل به مدت 10 دقیقه با سرعت 3500 دور در دقیقه سانتریفوژ گردید. مقدار 200 میکرولیتر از بخش محلول  با 2 میلی­لیتر معرف وانیلین (وانیلین 1%، HCl 8% با نسبت 50:50 در متانول) مخلوط گردید. پس از گذشت 15 دقیقه شدت جذب نمونه­ها با دستگاه اسپکتروفتومتر  UV-Visibleمدل Cary 50 در طول موج 500 نانومتر خوانده شد و محتوای تانن بر اساس شدت جذب بیان گردید.

اندازه­گیری محتوایآنتوسیانین­ها: مقدار 05/0 گرم شیرابه با 10 میلی­لیتر متانول اسیدی (الکل متیلیک 5/99 و اسید کلریدریک خالص به نسبت 99 به 1) عصاره­گیری شد و عصاره بدست آمده به مدت 24 ساعت در تاریکی در دمای اتاق قرار گرفت. پس از گذشت 24 ساعت عصاره­ها به مدت 10 دقیقه با سرعت 4000 دور در دقیقه سانتریفوژ و شدت جذب نمونه­ها در طول موج 550 نانومتر خوانده شد. جهت محاسبه غلظت آنتوسیانین­ها از فرمول A= εbc استفاده شد. در این فرمول: A معادل با میزان جذب خوانده شده در طول موج 550 نانومتر، ε برابر با ضریب خاموشی (Mm-1 cm-1  33000)، b معادل با عرض کووت (1سانتیمتر) و c نیز برابر با مقدار آنتوسیانین می­باشد (58). در نهایت میزان آنتوسیانین بر حسب نانومول بر گرم وزن خشک شیرابه بیان شد.

اندازه­گیری محتوای فلاونوئید­ها: برای این سنجش از هر منطقه 05/0 گرم شیرابه با 5 میلی­لیتر اتانول اسیدی (اتانول: اسید استیک، 99 به 1) عصاره­گیری و عصاره حاصل به مدت 10 دقیقه با سرعت 4000 دور در دقیقه سانتریفوژ گردید. محلول رویی جدا و سپس نمونه­ها در حمام آب 80 درجه سانتی­گراد به مدت ده دقیقه قرار داده شدند. در ادامه شدت جذب نمونه­ها در طول موج­های 270، 300 و  330  نانومتر قرائت گردید و نتایج براساس شدت جذب خوانده شده بیان شد (38).

استخراج اسانس و جداسازی ترکیبات اسانس: برای استخراج اسانس از روش تقطیر با بخار آب توسط دستگاه کلونجر استفاده شد. مرحله اسانس­گیری برای هر نمونه (20 گرم) به مدت 4 ساعت طول کشید. سپس اسانس­های جمع­آوری شده توسط سولفات سدیم آب­گیری و تا زمان انجام آنالیزهای کیفی در دمای 4 درجه سانتی­گراد در ظرف­های مخصوص نگهداری شدند. به ­منظور آنالیز اسانس از دستگاه گاز کروماتوگراف متصل به طیف­سنج جرمی (GC–MS) مدل (Agillent Technologies – 5975C) مجهز به ستون HP-5 MS به طول 30 متر و قطر داخلی 25/0 میلی‌متر و ضخامت لایه نازک 25/0 میکرومتر استفاده شد. دمای آون از 60 درجه سانتی­گراد تا 250 درجه سانتی­گراد با سرعت 5 درجه سانتی­گراد بر دقیقه افزایش یافت و به مدت 10 دقیقه در 250 درجه سانتی­گراد نگه داشته شد. از گاز حامل هلیوم با سرعت جریان 1/1 میلی­لیتر بر دقیقه و از انرژی یونیزاسیون 70 الکترون ولت استفاده گردید (19). شناسایی ترکیب­های اسانس با استفاده از شاخص­های بازداری (که با ترزریق هیدروکربن­های نرمال C9-C20 تحت شرایط یکسان با تزریق اسانس­ها صورت گرفته بود) و بررسی طیف­های جرمی ترکیب­ها و مقایسه آنها با طیف­های جرمی پیشنهادی توسط کتابخانه­های کامپیوتر دستگاه GC–MS و همچنین با مقایسه طیف­های جرمی ترکیب­های استاندارد موجود در کتاب Adams (2007) انجام شد.

آنالیزهای آماری: تجزیه و تحلیل داده­های این پژوهش با استفاده از نرم­افزار آماری SPSS16انجام شد. مقایسه میانگین­­ها توسط آنالیز واریانس یک­طرفه و بررسی اختلاف بین میانگین­­ها توسط آزمون دانکن در سطح 05/0>P انجام شد. برای آنالیز و محاسبه همبستگی از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد.

نتایج

محتوای ترکیبات فنیل پروپانوئیدی:  فنل کل: مقایسه میانگین محتوای فنل کل در رویشگاه­های مورد مطالعه (شکل 3ـ الف) نشان داد که بیشترین میزان فنل کل در چترود و بعد در حسین­آباد قرار دارد. مراتع ساردوئیه، کشتوئیه و جوپار از نظر محتوای فنل کل تفاوتی با هم نشان ندادند.

اسید فرولیک: شیرابه­های به دست آمده از چترود و کشتوئیه به ترتیب بیشترین و کمترین مقدار اسید فرولیک را نشان دادند. جوپار نیز بعد از چترود بیشترین مقدار را داشت. مراتع حسین­آباد و ساردوئیه به ترتیب بعد از جوپار قرار گرفتند (شکل 3ـ ب). مشابه اسید فرولیک، در چترود بیشترین و در کشتوئیه کمترین میزان فنل کل مشاهده شد.

تانن­: بالاترین میزان تانن در کشتوئیه و کمترین میزان نیز در چترود مشاهده شد. اختلاف مقدار تانن بین این دو مرتع قابل توجه بود. ساردوئیه و جوپار که از این نظر تفاوتی نداشتند بعد از کشتوئیه بیشترین مقدار را نشان دادند. (شکل 3ـ ج).

آنتوسیانین­ها: بیشترین و کمترین میزان آنتوسیانین­ها به ترتیب در ساردوئیه و کشتوئیه مشاهده شد. حسین­آباد، چترود و جوپار از نظر محتوای آنتوسیانین­ها تفاوتی نشان ندادند و بعد از ساردوئیه قرار گرفتند (شکل 3ـ د). فلاونوئیدها: بیشترین میزان فلاونوئیدها در شیرابه­های مربوط به ساردوئیه مشاهده شد. این منطقه بیشترین آنتوسیانین را نیز داشت. کمترین مقدار نیز با طول موج­های 270 و 300 نانومتر در حسین­آباد مشاهده شد. در طول موج­های270 و 300 نانومتر چترود، جوپار و حسین­آباد تفاوتی با هم نداشتند. از طرفی در طول موج 330 نانومتر نیز حسین­آباد و جوپار شبیه هم و بعد از کشتوئیه قرار گرفتند و چترود کمترین مقدار را نشان داد (شکل 3ـ ه).

همبستگی ترکیبات فنیل پروپانوئیدی و عوامل محیطی: همبستگی بین عوامل محیطی و متابولیت­های ثانویه شیرابه آنغوزه در رویشگاه­های مورد مطالعه (جدول 2) مشخص کرد که محتوای تانن با متوسط دمای سالانه همبستگی مثبت (864/0 =r) ولی با متوسط بارندگی سالانه و ارتفاع همبستگی منفی (به ترتیب 727/0- =r و 866/0- =r) داشته است، به­طور کل با افزایش ارتفاع و به تبع آن افزایش بارندگی و کاهش دما، محتوای تانن شیرابه­ها کاهش یافته بود، از طرفی مقدار اسید فرولیک و فنل کل با ارتفاع همبستگی مثبت (به ترتیب با ضرایب 561/0 =r و 632/0 =r) و با متوسط دمای سالانه همبستگی منفی (به ترتیب با ضرایب 565/0- =r و 628/0- =r) و معنی­دار در سطح 5% نشان دادند. همچنین نتایج همبستگی حاکی از وجود همبستگی مثبت بین مقدار آنتوسیانین­ها و فلاونوئیدها بود. محتوای اسید فرولیک با محتوای فنل کل همبستگی مثبت (693/0 =r) و معنی­داری در سطح 5% ولی با محتوای تانن همبستگی منفی (737/0- =r) و معنی­دار در سطح 1% نشان داد. همبستگی منفی و معنی­داری بین محتوای اسید فرولیک و فلاونوئیدها مشاهده شد. محتوای تانن با محتوای فنل کل همبستگی منفی (863/0- =r) و معنی­داری در سطح 5% داشت. یعنی با افزایش تانن محتوای فنل کل کم شده بود.

 

 

 

 

شکل1- محتوای متابولیت های ثانویه شیرابه گیاه آنغوزه رویش یافته در پنج رویشگاه طبیعی استان کرمان، الف) فنل کل، ب) اسید فرولیک، ج) تانن­ها، د) آنتوسیانین­ها و ه) فلاونوئیدها (حروف متفاوت نشان دهنده تفاوت معنی­دار در سطح 95% می­باشند).

 

جدول 2- ضرایب همبستگی بین عوامل محیطی و متابولیت­های ثانویه در رویشگاه­های مورد مطالعه

 

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

1. فنل کل (mg/ml)

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2. تانن (%)

**863/0-

1

 

 

 

 

 

 

 

 

3. اسید فرولیک (g/mlμ)

**693/0-

**737/0-

1

 

 

 

 

 

 

 

4. فلاونوئید (nm270)

*565/0-

466/0

*640/0-

1

 

 

 

 

 

 

5. فلاونوئید (nm300)

*612/0-

485/0

**691/0-

**986/0

1

 

 

 

 

 

6. فلاونوئید (nm330)

*552/0-

322/0

*523/0-

**900/0

**927/0

1

 

 

 

 

7. آنتوسیانین (nM)

16/0

304/0-

095/0-

*526/0

*545/0

**656/0

1

 

 

 

8. متوسط دما (°C )

*628/0-

**864/0

*565/0-

489/0

455/0

23/0

308/0-

1

 

 

9. متوسط بارندگی (mm)

387/0

**727/0-

496/0

250/0-

213/0-

053/0

453/0

**928/0-

1

 

10. متوسط ارتفاع (m)

*632/0

**866/0-

*561/0

486/0-

452/0-

228/0-

312/0

**000/1-

**926/0

1

** و * به ترتیبدر سطح احتمال 1 و 5 % معنی­دار هستند.


ترکیبات شیمیایی اسانس: طبق نتایج به دست آمده از جدول 3 مشخص شد که در پنج جمعیت مورد مطالعه در مجموع 51 ترکیب در اسانس شیرابه­ آنغوزه­ها شناسایی شده است. عمده­ترین ترکیبات در کل مناطق­ شامل: (E)ـ 1ـ پروپنیلSec ـ بوتیل دی سولفید، nـ پروپیل secـ بوتیل دی سولفید، (Z)ـ بتا اوسیمن و بتاـ پینن بودند.

درجوپار 32 ترکیب شناسایی شد که 26/96 درصد کل ترکیبات اسانس آن منطقه را تشکیل ­داد. بیشترین ترکیب این منطقه مربوط به nـ پروپیل secـ بوتیل دی سولفید (82/44 درصد) بود. ترکیبات کوپائن و توجپسن مختص این منطقه بودند. در اسانس نمونه­های به دست آمده از حسین آباد 31 ترکیب (69/92 درصد از کل اسانس) شناسایی شد. (E)ـ 1ـ پروپنیلSec ـ بوتیل دی سولفید بیشترین ترکیب  (44/47 درصد) بود. در مناطق حسین­آباد، کشتوئیه، ساردوئیه و چترود به ترتیب 31 (69/92 درصد)، 24(79/95 درصد)، 34 (57/97 درصد) و 30 (44/79 درصد) ترکیب در کل اسانس به دست آمده از هر منطقه شناسایی شد. در اسانس هر یک از این مناطق (E)ـ 1ـ پروپنیلSec ـ بوتیل دی سولفید به ترتیب بیشترین درصد ( 44/47، 96/63، 4/55 و 25/42) کل ترکیبات را به خود اختصاص داد.

15 ترکیب در تمامی این مراتع شامل آلفاـ پینن، بتاـ پینن، میرسن، دکان، 2، 3،4ـ تری میل تیوفن،  لیمونن، (Z)ـ بتا اوسیمن، آلفاـ ترپینولن، nـ پروپیل secـ بوتیل دی سولفید، دو دکان، (E)ـ 1ـ پروپنیلSec ـ بوتیل دی سولفید، bis (1ـ متیل پروپیل) دی سولفید ، تترا ­دکان،  آلفاـ کادینن و هگزادکان به طور مشترک وجود داشت.

بعضی از ترکیب­ها نیز فقط محدود به یک مرتع بودند. به طور مثال تری ­سایکلین، Dـ جرماکرن و اپی­ زونارن فقط در حسین­آباد، 4ـ اتیل اوکتان و ژرانیل­ پروپانیو­آت در کشتوئیه، 5، 5، دی متیل پیرازولیدین ...، دی ­پروپیل دی ­سولفید، تری ­دکان، بتا کامیژرن و بتا سیلن در ساردوئیه و پلجون، کارواکرول، اسپاتولن، بوتیل فتالید و اسید هگزانوئیک در چترود دیده شدند.

درصد مجموع ترکیبات سولفیدی اسانس شیرابه آنغوزه در مراتع مورد مطالعه نشان داد که مرتع کشتوئیه بالاترین (62/57) و مرتع ساردوئیه پایین­ترین (78/3) درصد مجموع این ترکیبات سولفیدی را دارند.

 

جدول 3- نتایج تجزیه اسانس شیرابه 5 رویشگاه آنغوزه مورد مطالعه در استان کرمان

مقدار ترکیب­ها در مناطق مختلف (%)

شاخص بازداری

ترکیب­ها

ردیف

چترود

ساردوئیه

کشتوئیه

حسین آباد

جوپار

-

05/0

-

-

05/0

905

3,4-Dimethylthiophene

1

-

03/0

-

-

-

915

5,5-Dimethylpyrazolidin-3-one

2

-

-

-

05/0

-

926

Tricyclene

3

14/2

1/1

39/1

92/5

69/2

933

α-pinene

4

-

16/0

-

13/0

09/0

947

Camphen

5

-

-

21/0

-

-

953

4-Ethyloctane

6

16/0

-

58/0

13/0

11/0

969

3-methyl Nonane

7

45/3

69/15

00/3

9/13

26/4

975

β-pinene

8

78/0

4/1

7/0

42/1

01/1

990

Myrcene

9

55/3

02/1

94/11

12/3

29/2

999

Decane

10

72/1

-

-

61/1

91/1

1003

α-phellandrene

11

57/0

62/0

37/0

56/0

94/0

1012

2,3,4-Trimethylthiophene

12

18/0

04/0

-

1/0

08/0

1016

α-terpinene

13

24/0

-

-

23/0

29/0

1023

Para-cymene

14

25/2

51/0

55/0

36/2

59/2

1029

Limonene

15

91/10

34/17

99/3

47/12

87/23

1045

(Z)- β-ocimene

16

-

06/0

-

15/0

11/0

1059

γ-terpinene

17

73/0

41/0

92/0

56/0

5/0

1088

α-terpinolene

18

-

16/0

-

-

-

1107

Dipropyl disulfide

19

24/0

07/0

-

15/0

28/0

1118

Tetramethylthiophene

20

-

66/0

19/0

71/0

18/1

1130

Alloocimene

21

71/1

-

-

-

-

1140

Pulegone

22

35/0

75/0

63/0

53/0

82/44

1163

n-propyl sec-butyl disulfide

23

25/42

4/55

96/63

44/47

38/6

1172

(E)-1-propenyl sec-butyl disulfide

24

94/0

33/0

01/3

07/0

68/0

1200

Dodecane

25

45/0

57/0

86/0

53/0

28/0

1212

bis(1-methyl propyl) disulfide

26

38/1

-

-

-

-

1260

Carvacrol

27

-

05/0

-

-

-

1300

Tridecane

28

-

14/0

22/0

1/0

09/0

1392

(E)-3-Tetradecene

29

32/0

22/0

85/0

26/0

19/0

1399

Tetradecane

30

-

-

-

-

11/0

1420

Copaene

31

27/0

13/0

56/0

-

-

1452

Selin-4,7(11)-diene

32

23/0

-

4/0

-

-

1462

α-humulene

33

-

04/0

-

06/0

09/0

1471

(+)-Epi-bicyclosesquiphellandrene

34

-

-

-

08/0

-

1474

Germacrene D

35

-

03/0

-

-

-

1485

β-Chamigrene

36

-

04/0

-

-

-

1492

beta.-Selinene

37

-

11/0

-

1/0

11/0

1498

Cadina-1-4-diene

38

-

-

-

13/0

-

1502

Epizonarene

39

-

11/0

-

-

12/0

1506

β-dihydro Agarofuran

40

-

07/0

-

-

1/0

1513

β-bisabolene

41

-

09/0

3/0

18/0

15/0

1520

γ –cadinene

42

18/0

12/0

26/0

18/0

21/0

1530

δ-cadinene

43

16/0

-

29/0

11/0

-

1539

(E)- γ- bisabolene

44

-

-

-

-

06/0

1540

cis-Thujopsene

45

-

02/0

-

-

-

1546

Aristolene

46

06/0

-

-

-

-

1579

Spathulenol

47

11/0

03/0

28/0

06/0

06/0

1600

Hexadecane

48

-

-

33/0

-

-

1613

Geranyl propionate

49

17/0

-

-

-

-

1750

Butylphthalide

50

2/0

-

-

-

-

1966

Hexadecanoic acid

51

30

34

24

31

32

-

تعداد ترکیبات شناخته شده

52

44/79

57/97

79/95

69/92

26/96

-

درصد ترکیبات شناخته شده

53


بحث و نتیجه­گیری

امروزه ترکیب­های شناسایی شده در گیاهان به عنوان داروهای جدید مورد استفاده قرار می­گیرند و می­توانند به عنوان کلیدی برای شناسایی روش­های درمانی کم­هزینه و دارای عوارض جانبی کمتر در درمان بسیاری از بیماری­ها به­کار ­روند. در واقع شناسایی گیاهان متنوعی که در طبیعت وجود دارند همراه با مطالعه خصوصیات دارویی آنها به­دین­ منظور مهم می­باشد (14). تعیین بهترین کیفیت دارویی اصل مهمی محسوب می­شود، باید در نظر داشت که کیفیت گیاهان دارویی با توجه به ویژگی­های ژنتیکی، بیوماس گیاهی و محتوای متابولیت­های ثانویه آنها مشخص می­شود. در واقع گیاهان در شرایط بهینه کنترل شده محیطی از جمله عوامل فیزیکی مانند رطوبت نسبی، دما، خاک، نور و ... کیفیت بهتری دارند (39). در پژوهش حاضر بررسی مقادیر ترکیب­های فعال ثانوی در رویشگاه­های مورد مطالعه استان کرمان نشان داد که محتوای این ترکیبات در مراتع مختلف ثابت نیست و تحت تأثیر شرایط محیطی متغیر بودند. به­ طور­کل تولید مواد مؤثره در گیاهان می­تواند نتیجه نمو گیاه در نظر گرفته شود که شامل تغییرات متابولیسمی، مورفولوژیکی و تمایز می­باشد. به­طور مثال سلطانی و همکاران (1387) طی بررسی ترکیبات اسانس گونه Mentha piperitaدر دو مرحله از رشد، بیان داشتند که عامل سن در این گونه بر­روی کیفیت اسانس اثر دارد.

به­طور کل گزارش شده است که تولید مواد مؤثره گیاهی به دلیل فعال شدن مسیر سنتز متابولیت­های ثانویه می­باشد که اغلب در گیاهان مختلف، به شکل­های متفاوتی دیده می‍شود. در حالی­که متابولیت­های اولیه مانند کربوهیدرات­ها، پروتئین­ها و لیپیدها در تمام گیاهان به شکل مشابهی دیده می­شوند. به­نظر می­رسد تولید متابولیت­های ثانویه تحت تأثیر شرایط محیطی گیاه می­باشد (5). از جمله مکان رشد گیاه، که می­تواند از طریق تغییرات دمایی و رطوبتی بر فرآیند تشکیل مواد مؤثره تأثیرگذار باشد. مثلاً بیشترین میزان تجمع هایپرسین درHypericum perforatum  زمانی انجام می­شود که رشد و نمو گیاه در مناطقی با رطوبت نسبی بالا صورت گیرد (41). همچنین Saijo (1980) بیان کرد که دماهای بالاتر باعث می­شود برگ­های چای تانن بیشتری تولید کنند، در حالی­که دماهای پایین­تر مانع از سنتز تانن می­شوند. بر اساس تحقیقات انجام گرفته توسط Mossi و همکاران (2007) بر روی گیاه
Maytenus ilicifolia، همبستگی مثبت و معنی­داری در سطح 5% بین متوسط دمای سالانه و محتوای تانن مشاهده شد، که با نتایج این پژوهش مطابقت داشت. مطالعات Kadu (2012) مشخص کرد که بین محتوای اسید فرولیک و متوسط بارندگی همبستگی منفی وجود دارد  اما در این پژوهش بین این دو شاخص همبستگی مشاهده نشد. مشاهدات Mpofu و همکاران (2006) نیز در مورد اثر تغییرات محیطی و ژنوتیپی روی محتوای فنل و اسید­های فنلی گندم بهاره، مشخص کرد که بین محتوای اسید فرولیک و فنل کل همبستگی مثبت و معنی­داری در سطح 1% وجود دارد، این پژوهش نیز همبستگی مثبت (638/0=r) و معنی­دار در سطح 5% بین این دو ترکیب نشان داد. در اتفاعات بالا به دلیل کاهش دما که از آسیب­زا­ترین تنش­ها برای برهم زدن تعادل در گیاه محسوب می­شود ترکیب­های فنلی، تشکیلات ثانوی (لیگنین و سوبرین) و آنتوسیانین­ها در گیاهان افزایش می­یابند (50). تحقیقات رضا­نژاد و طراحی (1392) نشان داد که بیان و یا فعالیت آنزیم­های بیوسنتزی آنتوسیانین به ویژهPAL  و CHS در مراحل نهایی توسط نور تحریک می­شود. به­علاوه یافته­های مشابهی در مورد عدم تشکیل یا میزان بسیار کم آنتوسیانین در تاریکی وجود دارد. در بسیاری از گونه­های گیاهی مشخص شده که سنتز برخی از مشتقات مسیر فنیل پروپانوئید مانند آنتوسیانین­ها در پاسخ به اشعه فرابنفش تشویق می­شود (18). همچنین Tajali و Khazaeipoor (2002) با بررسی تأثیر ارتفاع بر روی فنل کل و فلاونوئیدهای گیاه Cerateagus microphylla بیان داشتند که این گیاه در ارتفاع 1000 متری، دارای بیشترین میزان این ترکیب­ها نسبت به گیاهان رشد یافته در ارتفاعات پست بود. این تحقیقات با نتایج این پژوهش برای فنل کل و اسید فرولیک تطابق داشت. با توجه به مطالعه همبستگی بین عوامل محیطی و میزان ترکیب­های ذکر شده می­توان نتیجه­گیری کرد که عوامل اکولوژیکی شامل متوسط ارتفاع و متوسط دمای سالانه بیشترین تأثیر را در تولید متابولیت­های ثانویه شیرابه آنغوزه داشته­اند.

Ku و همکاران (2014) نیز با بررسی همبستگی بین فعالیت آنتی­اکسیدانی و ترکیب­های فنلی در نوعی ذرت به همین نتایج رسیدند، ولی در رابطه با نوع همبستگی بین فنل کل و فلاونوئیدها، بررسی­های Ku و همکاران (2014) نتایج عکسی با نتایج این پژوهش نشان داد. در واقع همبستگی بین آنتوسیانین و فلاونوئیدها طبیعی است، زیرا آنتوسیانین­ها از مشتقات فلاونوئیدی می­باشند (48). محتوای تانن با محتوای فنل کل همبستگی منفی (637/0- =r) و معنی­داری در سطح 5% دارد. یعنی با افزایش تانن محتوای فنل کل کم شد. در حالی­که تحقیقات Mayworm (2014) همبستگی مثبت و معنی­داری را بین محتوای این دو ترکیب نشان داد. آنتوسیانین­ها و فلاونوئیدها در مرتع ساردوئیه بیشترین مقدار خود را داشتند. به احتمال زیاد در این مرتع تنش اشعه فرابنفش بیشتر بوده که باعث تولید بیشتر این ترکیب­ها در شیرابه آنغوزه شده است.

در آنالیزهای شیمیایی بر روی گیاه آنغوزه مشخص شده است که بیشترین ترکیبات شیمیایی مربوط به پلی فنل­هایی مانند اسید فرولیک و تانن بوده است (12). این دو ترکیب اثرات دارویی مهمی از جمله اثر ضد دیابت، ضد درد، ضد سرطان، ضد ویروس و ضد باکتری و آنتی اکسیدانت دارند (20، 12 و 16). وهابی و همکاران (1392) وجود مقادیر بسیار بالای فنل را در عصاره­های هیدروالکلی و آبی صمغ گیاه آنغوزه گزارش کردند. به­طوری­که میزان فنل این عصاره­ها به­ترتیب 228 و 33/167 میلی­گرم عصاره خشک بر گرم اسیدگالیک به دست آمد.

ترکیبات فنلی به طور مؤثری به­ عنوان دهنده هیدروژن عمل نموده و لذا به عنوان یک آنتی­اکسیدان مؤثر عمل می­کنند (24). به­ نظر می­رسد گیاهانی که میزان ترکیبات فنلی بالایی دارند قدرت آنتی­اکسیدانی بیشتری داشته و در بیماری­های صعب­العلاج مؤثر ­باشند (43). وهابی و همکاران (1392) در رابطه با گیاه آنغوزه این همبستگی مثبت بین محتوای فنلی و فعالیت آنتی­اکسیدانی را گزارش کردند.

نتایج تجزیه اسانس آنغوزه در مناطق مختلف استان کرمان مشخص کرد (E)ـ 1ـ پروپنیلSec ـ بوتیل دی سولفید، nـ پروپیل secـ بوتیل دی سولفید، بتاـ پینن و(Z) ـ بتا اوسیمن از جمله ترکیب­های عمده اسانس می­باشند که با نتایج حاصل از تحقیقات Khajeh و همکاران (2005) و Sefidcon و همکاران (1998) مطابقت داشت.

اسانس­های گیاهی به دلیل داشتن ترکیباتی خاص مانند آلفاـ پینن، بتاـ پینن و لیمونن در ساخت ترکیبات معطر مصنوعی و ترکیبات روغنی معطر، لوازم آرایشی، ادویه­ها، چاشنی­های خوراکی، ضد عفونی کننده­ها، تولید رزین­های ترپنی و حشره­کش­ها استفاده می­شوند. همچنین در محیط کشت زنده می­توانند به عنوان عامل ضد میکروبی در مقابل طیف وسیعی از عوامل بیماریزای میکروبی عمل کنند (26). بهترین کیفیت اسانس گیاه آنغوزه متعلق به شیرابه­ای است که بیشترین درصد ترکیبات گوگردی را داشته باشد (1). رنگ صمغ نیز اهمیت زیادی در ارزش گذاری تجاری صمغ دارد. صمغ­هایی با رنگ روشن­تر ترجیح داده می­شوند (47).

بنابراین مراتع چترود، کشتوئیه و حسین­آباد به ترتیب به دلیل داشتن میزان بیشتری از (فنل کل و اسید فرولیک)، تانن و (آلفاـ پینن، بتاـ پینن و لیمونن) جهت مصارف دارویی پیشنهاد می­شوند. همچنین از نظر کیفیت اسانس، با توجه به رنگ روشن و بیشتر بودن درصد ترکیبات گوگردی اسانس کشتوئیه کیفیت بالاتری دارد. (E)ـ 1ـ پروپنیلSec ـ بوتیل دی سولفید یک ترکیب شاخص در اسانس شیرابه آنغوزه در کل مناطق برسی شده بود. ترکیب nـ پروپیل secـ بوتیل دی سولفید در جوپار به میزان قابل توجهی تولید شده بود، که احتمالاً به دلیل تفاوت شرایط محیطی خاصی بوده است. بهتر است که در تحقیقات بعدی دیگر عوامل محیطی (انواع تنش­ها و شرایط خاک) در شرایط یکسان مورد بررسی قرار گیرد. پیشنهاد می­گردد شناسایی دقیق میزان ترکیبات اسانس نیز در قالب تجزیه واریانس و مقایسه میانگین انجام شده و سپس اقدام به جمع­آوری شیرابه گردد.

1-      پیرمرادی، م. ر. (1390) ارزیابی خصوصیات مورفولوژیکی، فیزیولوژیکی، فیتوشیمیایی و ژنتیکی گیاه دارویی آنغوزه (Ferula assa-foetida L.) در استان کرمان، پایان نامه دکتری، رشته علوم باغبانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، 153 صفحه.

2-      رضانژاد، ف. و طراحی، ر. (1392) اثر نور و تنظیم­کننده­های رشد گیاهی بر کالوس­زایی و تجمع آنتوسیانین در کالوس­های حاصل از جداکشت­های مختلف در رز گالیکا (Rosa gallica L.). مجله زیست شناسی ایران، 26 (2): 195-184.

3-      سلطانی، ف. شریفی، م. خواجه، خ. و یوسف زادی، م. (1387) بررسی ترکیبات اسانس، فعالیت آنزیم منتون ردوکتاز و فعالیت ضد میکروبی گونه Mentha piperitaدر دو مرحله از رشد. مجله زیست شناسی ایران، 21 (5): 70-62.

4-      ضیائی، م. شریفی، م. نقدی بادی، ح. ع. تحصیلی، ژ. و قربانی نهوجی، م. (1393) مروری بر گیاه دارویی ریحان(Ocimum basilicum L.)  با تأکید بر عمده­ترین ترکیبات ثانویه و ویژگی­های زراعی و دارویی آن. فصلنامه گیاهان دارویی، 4 (52): 40-26.

5-      علومی، ح. و حسیبی، ن. (1391) بررسی محتوای متابولیت­های ثانویه ریشه گیاه شیرین­بیان در برخی رویشگاه­های طبیعی استان کرمان. فصلنامه گیاهان دارویی، 2 (9): 144-137.

6-      محمد­زاده میلانی، ج. امام جمعه، ز. صفری، م. و حامدی، م. (1386) بهینه سازی شرایط استخراج صمغ از گیاه باریجه (Ferula galbaniflua). علوم کشاورزی ایران، 1: 111-105.

7-      مزدیستا، م. (1319) آنغوزه ایران و بررسی آن. پایان نامه دکتری، دانشکده داروسازی، دانشگاه تهران، 90 ص.

8-    وهابی، ل. شاهانی­پور، کهین. و منجمی، رامش. (1392) بررسی عملکرد آنتی­اکسیدانی و میزان فنل عصاره­های مختلف صمغ گیاه آنغوزه(Ferula assa-foetida L.) در خراسان جنوبی. فصلنامه اکوفیتوشیمی گیاهان دارویی، 4: 96-89. 

 

9-    Abd El-Razek, M.H. Ohta, S. Ahmed, A.A. and Hirata, T. (2001) Sesquiterpene coumarins from the roots of Ferula assa-foetida. Phytochemistry, 58(8): 1289-1295.

10- Abu- Zaiton, A.S. (2010) Anti-diabetic activity of Ferula assa-foetida extract in normal and alloxan-induced diabetic rats. Pakistan Journal of Biological Sciences, 13(2): 97-100.

11-   Adams, R.P. (2007) Identification of essential oil components by gas chromatography/mass spectrometry. 4th edition, Allured Publishing Corporation, Carol Stream, USA.

12- Akhlaghi, F. Rajaei, Z. Hadjzadeh, M.A.R. Iranshahi, M. and Alizadeh, M. (2012) Antihyperglycemic effect of Asafoetida (Ferula assa-foetida Oleo-Gum-Resin) in streptozotocin-induced diabetic rats. World Applied Sciences Journal, 17(2): 157-162.

13- Alqasoumi, S. Al-dosari, M. Alhowiriny, T. Al-yahya, M. Al-mofleh, I. and Rafatullah, S. (2011) Gastric antiulcer activity of a pungen spice Ferula assa-foetida L. in rats. Farmacia, 59(6): 750-759.

14-   Asadi-Samani, M. Rafieian-Kopaei, M. and Azimi, N. (2013) Gundelia: A systematic review of medicinal and molecular perspective. Pakistan Journal of Biological Sciences, 16(21): 1238-1247.

15-   Bagal, U.R. Leebens mack, J.H. Walter Lorenz, W. and Dean, J.F.D. (2012) The phenylalanine ammonia lyase (PAL) gene family shows a gymnosperm specific line age. BMC Genoms, 13(3): 1471-2164.

16-   Bagheri, S.M. Dashti-R, M. H. and Morshedi, A. (2014) Antinociceptive effect of Ferula assa-foetida oleo-gum-resin in mice. Research in Pharmaceutical Sciences, 9(3): 207-212.

17-   Bertome, J. Isabel Arrillage, M. and Segura, J. (2007) Essential oil variation whitin and among natural population of Lavandula latifolia and its relation to their ecological areas. Biochemical Systematics and Ecology, (35): 479-488.

18-   Buchholz, G. Ehmann, B. and Wellmann, E. (1995) Ultraviolet light inhibition of phytochorome-induced flavonoid biosynthesis and DNA photolyase formation in mustard cotyledons (Sinapis alba L.). Plant Physiology, 108(1): 227-234.

19-Davies, F.S. and Albrigo, L.G. (l994) Environmental constraints on growth, development and physiology of citrus. In: Citrus (Eds. Davies, F. S. and Albrigo, L. G) 51-82. CAB International, Wallingford, UK.

20-Dehpour, A.A. Ebrahimzadeh, M.A. Fazeland, N.S. and Mohammad, N.S. (2009) Antioxidant activity of the methanol extract of Ferula assa-foetida and its essential oil composition. Grasasy Aceites (International Journal of Fats and Oils), 60: 405-412.

21-   Delavar, H. Saharkhiz, M.J. and Kazerani, N. (2014) Essential oil analysis and phytotoxic activity of Ferula assa-foetida L. Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants, 30(3): 433-444.

22-   Dholwani, K.K. Saluja, A. K. Gupta, A.R. and Shah, D.R. (2008) A review on plant-derived natural products and their analogs with anti-tumor activity. Indian Journal of pharmacology, 40: 49-58.

23-   Fatehi, M. Farifteh, F. and Fatehi-Hassanabad, Z. (2004) Antispasmodic and hypotensive effects of Ferula assa-foetida gum extract. Journal of Ethno pharmacology, 91(2-3): 321-324.

24-   Golluce, M. Sahin, F., Sokmen, M. Ozer, H., Daferera, D. Sokmen, A. Polissiou, M. and Adiguzel Aozken, H. (2007) Antimicrobial and antioxidant properties of the essential oils and methanol extract from Mentha longifolia L. Food Chemistry, 103: 1449-1456.

25-   Hadavand Mirzaei, H. and Hasanloo,T. (2014) Assessment of chemical composition of essential oil of Ferula assa-foetida oleogum- resin from two different sites of Yazd province in center of Iran. Research Journal of Pharmacognosy, 1(2): 51-54.

26-   Hamid, A.A. Aiyelaagbe, O.O. and Usman, L.A. (2011) Essential oils: its medicinal and pharmacological uses. International Journal of Current Research, 33(2): 086-098.

27-   Iranshahi, M. Amin, G. Amini, M. and Shafiee, A. (2003a) Sulfur containing derivatives from Ferula persica var. latisecta. Phytochemistry, 63: 965-6.

28-   Iranshahi, M. Amin, G. Jalalizadeh, H. and Shafiee, A. (2003b) New germacrane derivative from Ferula persica. Pharmaceutical Biology, 41: 431-3.

29-   Iranshahi, M. Arfa, P. Ramezani, M. Jaafari, M.R. Sadeghian, H. Bassarello, C. Piacente, S. and Pizza, C. (2007) Sesquiterpene coumarins from Ferula szowitsiana and in vitro antileishmanial activity of 7-prenyloxycoumarins against promastigotes. Phytochemistry, 68: 554-61.

30-   Iranshahi, M. and Iranshahi, M. (2011) Traditional uses, phytochemistry and pharmacology of Asafoetida (Ferula assa-foetida oleo-gumresin), a review. Journal of Ethnopharmacol, 134: 1-10.

31-   Jadhav, A.P. Kareparamban, J.A. Nikam, P.H. and Kadam, V.J. (2012) Spectrophotometric estimation of ferulic acid from Ferula assa-foetida by folin-ciocalteu’s reagent. Der Pharmacia Sinica, 3(6): 680-684.

32-   Jahani, S. and Shakiba, A. (2015) Fabrication of gelatin nano-capsules incorporate Ferula assa-foetida essential oil with antibacterial and antioxidant properties. Zahedan Journal of Research in Medical Sciences, 15: 29-33.

33-   Jovancevic, M. Balijagic, J. Menkovic, N. Savikin, K. Zdunic, G. Jankovic, T. and Dekic-Ivankovic, M. (2011) Analysis of phenolic compounds in wild populations of bilberry (Vaccinium myrtillus) from Montenegro. Journal of Medicinal Plants Research, 5(6): 910-914.

34-   Kabera, J.N. Semana, E. Mussa, A.R. and He, X. (2014) Plant Secondary Metabolites: Biosynthesis, Classification, Function and Pharmacological Properties. Journal of Pharmacy and Pharmacology, 2: 377-392.

35-   Kadu, C.A. Parich, ASchueler, SKonrad, HMuluvi, G.MEyog-Matig, OMuchugi, AWilliams, V.LRamamonjisoa, LKapinga, CFoahom, B. Katsvanga, C. Hafashimana, DObama, CVinceti, BSchumacher, R. and Geburek, T. (2012) Bioactive constituents in Prunus africana: Geographical variation throughout Africa and associations with environmental and genetic parameters. Phytochemistry, 83: 70-78.

36-   Keshri, G. Lakshmi, V. Singh, M.M. and Kamboj, V.P. (1999) Post-coital antifertility activity of Ferula assa-foetida extract in female rats. Pharmaceutical Biology, 37: 273-276.

37-   Khajeh, M. Yamini, Y. Bahramifara, N. Sefidkon, F. and Pirmoradei, M.R. (2005) Comparison of essential oils compositions of Ferula assa-foetida obtained by supercritical carbon dioxide extraction and hydrodistillation methods. Food Chemistry, 91(4): 639-644.

38-   Krizek, D.T. Antonjuk, V.P. and Mirecki, R.M. (1998) Inhibitory effects of ambient levels of solar UV-A and UV-B radiation on growth of cv. new red fire lettuce. Physiologia Plantarum, 103:1-7.

39-   Kroymann, J. Donnerhacke, S. Schnabelrauch, D. and Mitchell-Olds, T. (2003) Evolutionary dynamics of an Arabidopsis insect resistance quantitative trait locus. Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA, 100: 14587-14592.

40-   Ku, K.M. Kim, H.S. Kim, S.K. and Kang, Y.H. (2014)Correlation analysis between antioxidant activity and phytochemicals in Korean colored Corns using principal component analysis. Journal of Agricultural Science, 6(4): 1-9.

41-   Laurel, F.R. Servio, R.P. Valerie, B.K. Gregory, M.J. and Ian, C.P. (1999) Direct and effects of climate change on St. John's wort, Hypericum perforatum L. (Hypericaceae). Oecologia, 120: 113-122.

42-   Luthar, Z. (1992) Polyphenol classification and tannin content of buckwheat seeds (Fagopyrum esculentum M.). Fagopyrum, 12: 36-42.

43-   Mathew, S. and Abraham, T.E. (2006) In vitro antioxidant activity and scavenging effects of Cinnamomum verum leaf extract assayed by different methodologies. Food and Chemical Toxicology-Journal, 44: 198-206.

44-   Mayworm, M.A.S. Lima, C.A. Tomba, A.C.B. Fernandes-Silva, C.C. Salatino, M.L.F. and Salatino, A. (2014) Does propolis contain tannins? Evidence-based Complementary and Alternative Medicine, 1-4.

45-   Mossi, A.J. Mazutti, M. Paroul, N. Corazza, M.L. Dariva, C. Cansian, R.L. and Oliveira, J.V. (2009) Chemical variation of tannins and triterpenes in Brazilian populations of Maytenus ilicifolia Mart. Ex Reiss. Brazilian Journal of Biology, 69(2): 339-345.

46-   Mpofu, A. Sapirstein, H.D. and Beta, T. (2006) Genotype and environmental variation in phenolic content, phenolic acid composition, and antioxidant activity of hard spring wheat. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 54: 1265-1270.

47-   Nussinovitch, A. (2010) Plant gum exudates of the world: Sources, distribution, properties, and applications. CRC Press, Taylor and Francis Group.

48-   Petrussa, E. Braidot, E. Zancani, M. Peresson, C. Bertolini, A. Patui, S. and Vianello, A. (2013) Plant flavonoids-biosynthesis, transport and involvement in stress responses. International Journal of Molecular Sciences, 14: 14950-14973.

49-   Pimenov, M.G. and Leonov, M.V. (2004) The Asian umbelliferae biodiversity database (ASIUM) with particular reference to south-west Asian taxa. Turkish Journal of Botany, 28: 139-145.

50-   Ramakrishna, A. and Ravishankar, G.A. (2011) Influence of abiotic stress signals on secondary metabolites in plants. Plant Signaling and Behavior, 6(11): 1720-1731.

51-   Sadraei, H., Ghannadi, A. Malekshahi, K. (2003) Composition of the essential oil of asa-foeptida and spasmolytic action. Saudi Pharmaceutical Journal, 11(3): 136-140.

52-   Saijo, R. (1980) Effect of shade treatment on biosynthesis of catechins in tea plants. Plant and Cell Physiology, 21: 989-998.

53-   Saleem, M. Alam, A. and Sultana, S. (2001) Asafoetida inhibits early events of carcinogenesis: A chemopreventive study. Life Sciences, 68(16): 1913 - 21.

54-   Shah, N.C. and Zar, A. (2004) Asafoetida (Heeng): The well­­ known medicinal condiment of India and Iran.  A review. The Scitech Journal Issn, 1(4): 30-36. 

55-   Sonald, S.F. and Laima, S.K. (1999) Phenolics and cold tolerance of Brassica napus. Plant Agriculture, 1: 1-5.

56-   Sefidkon, F. Askari, F. and Mirza, M. (1998) Essential oil composition of Ferula assa-foetida L. from Iran. Journal of Essential Oil Research, 10(6): 687-689.

57-   Tajali, A. and Khazaeipoor, M. (2002) Effect of height and organs on flavonoids of Crataegus microphylla. International Journal of Biosciences, 7: 54-58.

58-   Wanger, G.J. (1979) Content and vacuole/extra vacuole distribution of neutral sugars, free amino acids, and anthocyanins in protoplasts. Plant Physiology, 64: 88-93.