نوع مقاله : مقاله پژوهشی
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله English
نویسندگان English
Production of medicinal plants and the use of methods to increase the production of active ingredient of its is a significant thing to enter the global market, currency and competition with other countries. The aim of this study was to investigate the changes in some morpho-physiological traits of German chamomile due to the application of three types of abiotic elicitors. In this study, chamomile leaves with different concentrations of elicitors were sprayed separately at three different weeks (6, 8 and 10) and then at two different times (48hours after solution and end of vegetative growth) leaf samples were collected and plant fresh and dry weight, chlorophyll a, b and total, carotenoids and protein were measured. The results showed that the highest amount of dry weight, total chlorophyll, carotenoids and protein with salicylic acid in both stages of growth at concentration of 250mM in the sixth and tenth weeks, with jasmonic acid in both stages of growth at concentration of 100mM in the sixth, eighth and tenth weeks and with methyl jasmonate at both stages of growth at concentrations of 50, 100 and 150mM in the sixth, eighth and tenth weeks was obtained. Comparison of the studied traits showed that the long-term effects of methyl jasmonate lasted until the sixth week, but the effects of jasmonic acid lasted until the eighth week and salicylic acid until the tenth week. Therefore, it seems that the long-term effects of salicylic acid are greater than jasmonic acid and this is better than methyl jasmonate.
کلیدواژهها English
بررسی اثر سه نوع الیسیتور غیرزیستی بر برخی ویژگیهای مورفو-فیزیولوژیکی بابونه آلمانی(Matricaria chamomilla L.) در دو مرحله رشد رویشی
زهره چهابکاری، اسد معصومی اصل*و رضا امیری فهلیانی
ایران، یاسوج، دانشگاه یاسوج، دانشکده کشاورزی، گروه زراعت و اصلاح نباتات
تاریخ دریافت: 04/07/1400 تاریخ پذیرش: 11/12/1400
چکیده
تولید گیاهان دارویی بهصورت انبوه و استفاده از روشهای افزایش تولید ماده موثره این گیاهان امری قابل توجه برای ورود به بازار جهانی، ارزآوری و رقابت با سایر کشورها میباشد. هدف از انجام این پژوهش، بررسی تغییرات برخی صفات مورفو- فیزیولوژیکی گیاه بابونه آلمانی در اثر کاربرد سه نوع الیسیتور غیرزیستی میباشد. در این پژوهش، برگهای گیاه بابونه آلمانی با غلظتهای متفاوت سه الیسیتور غیرزیستی در سه هفته متفاوت از رشد (6، 8 و 10 هفتگی) به صورت مجزا محلول پاشی شدند و سپس در دو زمان متفاوت (48 ساعت بعد از محلول پاشی و انتهای رشد رویشی) نمونههای برگی برداشت گردیدند و صفات وزن تر و خشک گیاه، کلروفیل a و b، کلروفیل کل، پروتئین محلول برگی و کاروتنوئید اندازهگیری شدند. نتایج نشان دادند که بیشترین وزن خشک، بیشترین کلروفیل کل، بالاترین مقدار کاروتنوئید و بالاترین مقدار پروتئین با محلول پاشی اسیدسالسیلیک در هر دو مرحله رشد رویشی در غلظت 250 میلیمولار در هفتههای ششم و دهم، با اسیدجاسمونیک در هر دو مرحله رشد رویشی در غلظت 100 میلیمولار در هفتههای ششم، هشتم و دهم و با متیل جاسمونات در هر دو مرحله رشد رویشی در غلظتهای 50، 100 و 150 میلیمولار در هفتههای ششم، هشتم و دهم بدست آمد. مقایسه مقادیر صفات مورد بررسی نشان داد که اثرات درازمدت متیل جاسمونات تا هفته ششم باقی میماند ولی اثرات اسید جاسمونیک تا هفته هشتم و اسیدسالیسیلیک تا هفته دهم ماندگاری داشتند. لذا بنظر میرسد اثرات درازمدت اسیدسالیسیلیک بیشتر از اسید جاسمونیک و این نیز بهتر از متیل جاسمونات است.
واژه های کلیدی: بابونه آلمانی، الیسیتور، پروتئین، کلروفیل
* نویسنده مسئول، تلفن: 09395499742، پست الکترونیکی: Masoumiasl@yu.ac.ir
مقدمه
امروزه به دلیل روشن شدن عوارض جانبی داروهای شیمیایی، مصرف داروهای گیاهی در حال افزایش است. بر اساس برآوردهای انجام شده، 25 تا 50 درصد کلیه داروهای تجویز شده در دنیا به ترکیبات فعال زیستی حاصل از گیاهان مربوط میشود که این امر حاکی از ارزش اقتصادی قابل توجه گیاهان دارویی در جوامع بشری میباشد (13). بابونه آلمانی یکی از پرفروشترین گیاهان دارویی در جهان بوده است. بابونه آلمانی (Matricaria chamomilla L.)گیاهی علفی، یکساله و بسیار معطر است که یکی از مهمترین و پرمصرفترین گیاهان دارویی اسانسدار در صنایع دارویی، آرایشی و بهداشتی میباشد. اندام دارویی مورد استفاده بابونه آلمانی، گلهای گیاه میباشد که شامل دو دسته مواد دارویی هیدروفیل شامل فلاونوئیدها (آپیژنین) و کومارین و لیپوفیل شامل سزکوئی ترپنها (کامازولن) است (1).
الیسیتورها عوامل زنده و غیر زندهای هستند که در تحریک پاسخهای فیزیولوژیکی و مورفولوژیکی و همچنین تولید فیتوآلکسینها در گیاهان نقش دارند، تعداد زیادی از این الیسیتورها بطور موثر تولید سطح وسیعی از متابولیتهای ثانویه گیاهی را افزایش میدهند (28). از الیسیتورهای غیرزنده میتوان به اسیدسالیسیلیک، اسیدجاسمونیک و متیل جاسمونات اشاره کرد. اسیدسالیسیلیک یک ترکیب فنلی طبیعی و از تنظیمکنندههای رشد درونزاست که در بیشتر گیاهان وجود دارد و به وسیله سلولهای ریشه تولید میشود. اسیدسالیسیلیک رشد و نمو، میزان تنفس، فتوسنتز، جذب و انتقال یونها را تحت تأثیر قرار داده و تغییراتی را در ریختشناسی برگ و ساختار کلروفیل ایجاد میکند (24).Kovacik و همکاران (16) با انجام آزمایشی بر روی گیاهچههای بابونه آلمانی 20 روزه، نشان دادند که غلظت 50 میکرومولار اسیدسالسیلیک پس از 7 روز تیمار، باعث رشد برخی از شاخصهای فیزیولوژیکی برگ و ریشه به ترتیب به میزان 32 و 65 درصد شدند، در حالیکه غلظت 250 میکرومولار اثر عکس داشت. در آزمایش دیگری، بابونههای آلمانی دیپلوئید و تتراپلوئید در هفته هشتم رشد با غلظتهای متفاوت اسیدسالسیلیک (7/0، 4/1، 5/3، 7، 5/10 و 15 میلیمولار) تیمار شدند و پس از 48 ساعت نمونههای برگی برداشت گردیدند. در غلظتهای متفاوت، صفات فیزیولوژیک اندازهگیری شده از جمله کلروفیل و پروتئین محلول تفاوت معنیداری را نسبت به شاهد نشان دادند و در غلظتهای 5/10 و 15 میلیمولار بیشترین افزایش در صفات دیده شد (10). Metwally و همکاران (21) بیان نمودند که محلولپاشی گیاهچههای جو با اسیدسالیسلیک باعث افزایش وزن خشک ریشهها و برگ میگردد. Maibangsa و همکاران (20) نشان دادند که گیاهان تیمار شده با اسیدسالیسیلیک میزان تجمع کلروفیل زیادتری داشتند و همانطوری که Hayat و همکاران (13) و Horvath و همکاران (14) گزارش کردند محلولپاشی اسیدسالیسیلیک احتمالا از طریق بهبود تثبیت کربن، سنتز متابولیتها و حفظ وضعیت آب بافتهای گیاهی باعث افزایش رشد میشود. تاثیر اسیدسالیسیلیک بر میزان پروتئین بسته به گونه گیاهی، شدت تنش و غلظت اسیدسالیسیلیک و اندام گیاهی متفاوت است، به طوریکه در بعضی مطالعات افزایش و یا کاهش میزان پروتئین گزارش شده است (25). پروتئین محلول برگی بابونه آلمانی در اثر محلولپاشی برگی با اسیدسالیسیلیک (5/10 و 15 میلیمولار) افزایش نشان داد (10). در گیاه شنبلیله، تحت تیمار با اسیدسالسیلیک افزایش معنیدار فعالیت آنزیمهای آنتی اکسیدان کاتالاز و گایاکول سوپراکسید دیسموتاز و آسکوربات پراکسیداز، کلروفیل a و b نسبت به شاهد مشاهده گردید (26).
جاسموناتها و متیل استر آن (متیل جاسمونات) گروهی از هورمونهای درونزای گیاهی محسوب میشوند که از طریق مسیر بیوسنتزی اکتادکانوئید سنتز میشوند. غلظتهای پایین متیلجاسمونات (1 و 10 میکرومولار) باعث افزایش توان دفاعی و رشد گیاه سویا شد، اما غلظتهای بالای متیلجاسمونات (100 و 500 میکرومولار) رنگیزههای فتوسنتزی و رشد گیاه را کاهشدادند (6). اسیدجاسمونیک یک هورمون درونزای گیاهی است که نقش کلیدی در واکنشهای فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی داشته و سبب تجمع برخی از پروتئینهای درون سلولی موسوم به پروتئینهای غشای تیلاکوئیدی میشود که این پروتئینها به پروتئینهای حاصله از تنشهای اسید آبسیزیک و شوری بسیار شبیه هستند. تصور میشود استفاده خارجی از این ترکیبات میتواند بهعنوان یک عامل تنشزای مؤثر باشد (23). جاسموناتها به عنوان ترکیبات پیامرسان کلیدی در فرآیند القاء که منجر به تجمع متابولیتهای ثانویه میشود، معرفی شدهاند (27).Jung (15) نشان داده است که در گیاه آرابیدوپسیس، 7 روز پس از تیمار با متیل جاسمونات (غلظت 100 میکرومول) محتوای کلروفیل a و b کاهش یافته است. مشاهده شده که پارامترهای فتوسنتزی، خصوصیات فیزیولوژیکی، عملکرد و کاهش اثرات تنش در اثر محلولپاشی بابونه آلمانی با متیلجاسمونات بهبود پیدا کردند. جاسموناتها در غلظت 1/0 میکرومولار باعث ترمیم رنگدانههای فتوسنتزی از جمله کلروفیل a و کاروتنوئید در نوعی عدسک آبی گردیده است (20). در محلولپاشی اسیدسالیسیلیک و اسیدجاسمونیک روی گیاه دارویی بابونه آلمانی، برهمکنش هورمون اسیدسالیسیلیک و اسیدجاسمونیک بر وزن تر گل و درصد کامازولن معنیدار بود، این در حالی است که هورمون اسیدجاسمونیک بر درصد کامازولن نیز اثر معنیدار داشت (7).
اکثر تحقیقات قبلی، اثرات یک نوع الیسیتور را آنهم فقط در دو تا سه روز پس از محلول پاشی بررسی کرده اند ولی هدف پژوهش حاضر بررسی تغییرات برخی صفات مورفو-فیزیولوژیکی بابونه آلمانی در دو مرحله ابتدا و انتهای رشد رویشی تحت تاثیر سه نوع الیسیتور غیر زنده است، لذا هدف ما این بود که اثرات بلند مدت سه نوع الیسیتور را روی این صفات بررسی نموده و با اثرات کوتاه مدت آنها مقایسه نماییم.
مواد و روشها
به منظور ازریابی برخی ویژگیهای مورفو- فیزیولوژیکی بابونه آلمانی تحت تاثیر غلظتهای متفاوت سه نوع الیسیتور غیر زنده در دو مرحله ابتدا و انتهای رشد رویشی، آزمایشی در دانشکده کشاورزی دانشگاه یاسوج در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار طراحی و اجرا شد. خاک گلدانها از 50% رس، 30% ماسه، 10% کود آلی و 10% ورمیکمپوست تهیه گردید. بذر بابونه آلمانی از شرکت پاکان بذر اصفهان تهیه شدند. گلدانهای حاوی بذور کشت شده در اتاقک رشد آزمایشگاه مرکزی در دمای متناوب 25 و 18 درجه سانتیگراد (روز و شب) با دوره نوری 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی نگهداری شدند. آبیاری یک روز در میان بسته به شرایط گلدانها صورت میگرفت و خاک گلدانها مرطوب نگهداشته میشد. اسپریپاشی گلدانها بهصورت مجزا با الیسیتور اسیدجاسمونیک و متیل جاسمونات در غلظتهای 0، 50، 100 و 150 میکرومولار و اسیدسالیسیلیک در غلظتهای 0، 100، 150 و 200 میکرومولار در هفتههای ششم، هشتم و دهم صورتگرفت (تعدادی از گلدانها در هفته ششم، تعدادی در هفته هشتم و مابقی در هفته دهم به صورت جداگانه) و برداشت نمونههای برگی 48 ساعت پس از محلولپاشی در هر هفته و اواخر رشد رویشی صورت پذیرفت و صفات وزن تر، وزن خشک، کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل کل، پروتئین کل محلول برگی و کاروتنوئید اندازهگیری گردید. وزن تر با استفاده از 10 برگ از گیاهچه و با ترازوی دیجیتال اندازهگیری شد. سپس برگها درون پاکت گذاشته شد و در آون در دمای 75 درجه سانتیگراد به مدت 48 ساعت قرار داده شدند و وزن خشک آنها با ترازوی دیجیتال اندازهگیری شد. میزان انواع کلروفیل برگ به روش Arnon (8)، میزان کاروتنوئید به روش Lichtenthaler (17) و محتوای پروتئین کل محلول برگی به روش Liu وHuang (18) اندازهگیری شد. دادههای آزمایش ابتدا و انتهای رشد رویشی هرکدام بصورت مجزا تجزیه و تحلیل و مقایسه میانگین در هر دوره بصورت جداگانه صورت پذیرفت. اسپریپاشی فقط در سه هفته ابتدایی از رشد (ششم، هشتم و دهم) انجام و نمونهبرداری در انتهای رشد رویشی فقط به منظور بررسی میزان ماندگاری اثر احتمالی الیسیتورها بود. لازم به ذکر است که در انتهای رشد رویشی محلولپاشی انجام نشد و به همین دلیل دادههای هر دوره بصورت جداگانه تجزیه و تحلیل شدند. تجزیه دادهها با استفاده از نرم افزار SAS 9.1 و مقایسه میانگینها به روش LSD در سطح احتمال 5 درصد انجام شد.
نتایج
اسیدسالیسیلیک: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که برهمکنش غلظت اسیدسالیسیلیک و زمان در هر دو مرحله رشدی روی همه صفات (به جز پروتئین در انتهای رشد رویشی) معنیدار بودند. (جداول 1 و 2). بیشترین میزان وزنتر و خشک در هر دو مرحله رشدی در غلظت 250 میکرومولار در هفته دهم مشاهده گردید. در مرحله اوایل رشد رویشی، بیشترین وزن تر و خشک در غلظت 250 میکرومولار تفاوت معنیداری با 150 میکرومولار نداشت. کمترین میزان وزن خشک در هر دو مرحله رشدی در غلظت صفر در هفتههای ششم و دهم بود یعنی استفاده از الیسیتور در هر سه هفته و در هر دو مرحله رشدی باعث افزایش وزن تر و خشک شده است (جداول 3 و 4).
جدول 1- میانگین مربعات حاصل از تجزیه واریانس اثر غلظتهای متفاوت اسیدسالسیلیک و زمانهای مختلف بر روی برخی صفات بابونه آلمانی در اوایل رشد رویشی(48 ساعت پس از محلولپاشی)
|
مربعات |
میانگین |
درجه آزادی |
منابع تغییرات |
|||||
|
پروتئین |
کاروتنوئید |
کلروفیل کل |
کلروفیل b |
کلروفیل a |
وزن خشک |
وزنتر |
||
|
**63039/0 |
**0005/0 |
**00057/0 |
*0001/0 |
**00072/0 |
**79/18 |
**73/2217 |
2 |
زمان |
|
**34444/0 |
**0012/0 |
**00372/0 |
**0015/0 |
**00052/0 |
**93/10 |
**6/1680 |
3 |
غلظت |
|
**17600/0 |
**0003/0 |
**00037/0 |
**0002/0 |
**00035/0 |
**09/3 |
**24/328 |
6 |
زمان×غلظت |
|
0039/0 |
00005/0 |
00008/0 |
00002/0 |
00003/0 |
159/0 |
89/15 |
24 |
خطا |
|
47/8 |
65/11 |
61/14 |
14/15 |
97/17 |
64/12 |
86/10 |
ضریب تغییرات (%) |
* و **: به ترتیب معنی دار در سطوح احتمال 5 و 1 درصد
جدول 2- میانگین مربعات حاصل از تجزیه واریانس اثر غلظتهای متفاوت اسیدسالسیلیک و زمانهای مختلف بر روی برخی صفات بابونه آلمانی در انتهای رشد رویشی
|
میانگین مربعات |
درجه آزادی |
منابع تغییرات |
||||||
|
پروتئین |
کاروتنوئید |
کلروفیل کل |
کلروفیل b |
کلروفیل a |
وزن خشک |
وزنتر |
||
|
**0502/0 |
**0057/0 |
**0612/0 |
**0299/0 |
**0064/0 |
**230 |
**18331 |
2 |
هفته |
|
**3317/1 |
**0284/0 |
**3865/0 |
**1437/0 |
**0595/0 |
**782 |
**23049 |
3 |
غلظت |
|
0227/0 |
**0039/0 |
**1254/0 |
**0564/0 |
**3204/0 |
**395 |
**24675 |
6 |
زمان×غلظت |
|
0041/0 |
0002/0 |
0014/0 |
0006/0 |
0007/0 |
43/21 |
8/36 |
24 |
خطا |
|
95/7 |
43/7 |
46/6 |
94/12 |
3/7 |
86/12 |
85/14 |
ضریب تغییرات (%) |
**: معنی دار در سطح احتمال 1 درصد
کلروفیلa در هر دو مرحله رشدی در هفته ششم و غلظت 250 میکرومولار دارای بیشترین مقدار نسبت به سایر تیمارها بود (جدول 3). بیشترین مقدار کلروفیل b و کلروفیل کل در اوایل رشد رویشی در هفته ششم و غلظت 250 میکرومولار اسیدسالیسیلیک بود، در حالیکه بیشترین مقدار کلروفیل b و کلروفیل کل در مرحله انتهای رشد رویشی در هفته دهم و غلظت 250 میکرومولار مشاهده شد. در مرحله اوایل رشد رویشی، با ادامه محلول پاشی در هفتههای هشتم و دهم افزایش انواع کلروفیل رخ نداد ولی در مرحله انتهای رشد رویشی، کلروفیلهای b و کل با ادامه محلولپاشی افزایش نشان دادند طوریکه بالاترین مقدار کلروفیلهای b و کل در هفته دهم مشاهده شد (جداول 3 و 4).
جدول 3- مقایسه میانگین برهمکنش غلظت اسیدسالیسیلیک و زمان روی صفات مورفو-فیزیولوژیک بابونه آلمانی در اوایل رشد رویشی
|
غلظت (میکرومولار) |
هفته |
وزن تر |
وزن خشک |
کلروفیل a |
کلروفیل b |
کلروفیل کل |
کاروتنوئید |
پروتئین |
|||
|
0 |
6 |
13 h |
26/1 g |
021/0 ef |
0221/0f |
0432/0 gh |
049/0fg |
778/0 d |
|||
|
50 |
|
63/22 f |
76/1 fg |
027/0d-f |
0235/0ef |
051/0 e-g |
056/0d-f |
999/0 bc |
|||
|
150 |
|
46/20 fg |
26/2 ef |
041/0b |
0341/0b-d |
0757/0 bc |
079/0 b |
582/0 ef |
|||
|
250 |
|
86/30 de |
2 de |
064/0 a |
0626/0a |
106/0 a |
093/0 a |
382/1 a |
|||
|
0 |
8 |
26/24 ef |
4/2 de |
025/0 d-f |
021/0fg |
0453/0 f-h |
052/0ef |
520/0 f |
|||
|
|
50 |
93/31 d |
55/2 de |
036/0 bc |
0311/0de |
0675/0cd |
071/0 bc |
906/0 c |
|||
|
150 |
06/53 bc |
3 e |
029/0 c-e |
0312/0de |
0608/0c-e |
062/0c-e |
643/0 e |
||||
|
|
250 |
1/51 c |
8/3 c |
032/0 cd |
0413/0bc |
0729/0 b-d |
065/0cd |
10/1 b |
|||
|
0 |
10 |
14 gh |
3/1 g |
018/0 f |
0141/0g |
0317/0h |
038/0g |
750/0 d |
|||
|
|
50 |
1/59 ab |
76/4 b |
026/0 d-f |
0184/0fg |
0448/0 f-h |
056/0d-f |
250/0 h |
|||
|
150 |
06/60 a |
1/6 a |
025/0 d-f |
0339/0 d |
0591/0 d-f |
066/0cd |
410/0 g |
||||
|
|
250 |
60 a |
83/5 a |
023/0 d-f |
042/0 b |
0852/0 b |
059/0 de |
543/0 ef |
|||
در هر ستون میانگینهایی که دارای یک حرف مشترک هستند اختلاف آنها در سطح 5 درصد معنیدار نمیباشد.
جدول 4- مقایسه میانگین برهمکنش غلظت اسیدسالیسیلیک و زمان روی صفات مورفو-فیزیولوژیک بابونه آلمانی در انتهای رشد رویشی
|
غلظت (میکرومولار) |
هفته |
وزن تر |
وزن خشک |
کلروفیل a |
کلروفیل b |
کلروفیل کل |
کاروتنوئید |
پروتئین |
|
0 |
6 |
368 c |
93/17 f |
281/0 f |
370/0 f |
369/0 e |
153/0 g |
759/0 d |
|
50 |
|
474 ab |
33/43 bc |
362/0 d |
490/0 ef |
490/0 d |
197/0 ef |
314/0 f |
|
150 |
|
7/444 bc |
06/36 cd |
224/0 g |
318/0f |
317/0 ef |
134/0g |
555/0 e |
|
250 |
|
7/406 bc |
53/30 de |
567/0 a |
864/0b |
863/0 b |
277/0 ab |
723/1 a |
|
0 |
8 |
3/261 d |
46/31 de |
385/0cd |
545/0 de |
545/0d |
091/0 h |
535/0 e |
|
50 |
|
3/441 bc |
66/50 ab |
344/0de |
490/0 cd |
490/0d |
190/0 f |
310/0 f |
|
150 |
|
3/423 bc |
6/37 cd |
427/0 c |
637/0 c |
637/0c |
22/0 de |
746/0 d |
|
250 |
|
3/471 ab |
86/42 bc |
427/0 c |
650/0 c |
649/0c |
244/0 cd |
35/1 b |
|
0 |
10 |
368 c |
9/17 f |
281/0 f |
369/0 f |
368/0e |
152/0 g |
749/0 d |
|
50 |
|
7/254 d |
53/24 ef |
297/0ef |
303/0 g |
303/0 f |
205/0 ef |
753/0 d |
|
150 |
|
3/375 bc |
06/41 c |
531/0ab |
812/0 b |
821/0 b |
256/0 bc |
909/0 c |
|
250 |
|
564 a |
8/57 a |
494/0b |
12/1 a |
12/1 a |
29/0 a |
998/0 c |
در هر ستون میانگینهایی که دارای یک حرف مشترک هستند اختلاف آنها در سطح 5 درصد معنیدار نمیباشد.
بیشترین میزان کاروتنوئید در هر دو مرحله رشدی، در غلظت 250 میکرومولار اسیدسالسیلیک بود، اما در ابتدای رشد در هفته ششم و در انتهای رشد در هفته دهم بود. نتایج این صفت همانند نتایج صفات قبل نشان دهنده برتری غلظت 250 میکرومولار اسیدسالیسیلیک نسبت به سایر غلظتها میباشد (جداول 3 و 4). نتایج بررسی پروتئین نیز با نتایج دیگر صفات مورد بررسی در یک راستا بوده و مشخص میکند که غلظت 250 میکرومولار اسیدسالیسیلیک بیشترین تاثیر مثبت را در صفات مورد بررسی گیاه بابونه آلمانی در این آزمایش داشته است. بیشترین میزان پروتئین در هر دو مرحله رشدی در غلظت 250 میکرومولار اسیدسالیسیلیک و در هفته ششم بود (جداول 3 و 4).
اسیدجاسمونیک: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که برهمکنش غلظتهای مختلف اسیدجاسمونیک و زمان روی همه صفات در هر دو مرحله رشدی معنیدار بودند (جداول 5 و 6). بیشترین میزان وزنتر و خشک در هر دو مرحله رشدی در غلظت 100 میکرومولار، هفته دهم و کمترین آنها در شاهد بود (جداول 7 و 8).
جدول 5- میانگین مربعات حاصل از تجزیه واریانس اثر غلظتهای مختلف اسیدجاسمونیک و زمانهای مختلف بر روی برخی صفات بابونه آلمانی در اوایل رشد رویشی (48 ساعت پساز محلولپاشی)
|
میانگین مربعات |
درجه آزادی |
منابع تغییرات |
||||||
|
پروتئین |
کاروتنوئید |
کلروفیل کل |
کلروفیل b |
کلروفیل a |
وزن خشک |
وزنتر |
||
|
**137/0 |
*0005/0 |
**006/0 |
**0019/0 |
**0012/0 |
**28/20 |
**1894 |
2 |
زمان |
|
**031/0 |
*0004/0 |
**002/0 |
**0007/0 |
**0014/0 |
**7/6 |
**837 |
3 |
غلظت |
|
**035/0 |
*0002/0 |
**0009/0 |
**0005/0 |
**003/0 |
**68/2 |
**304 |
6 |
زمان×غلظت |
|
003/0 |
00016/0 |
00014/0 |
00007/0 |
00002/0 |
072/0 |
7/15 |
24 |
خطا |
|
53/7 |
82/20 |
71/14 |
69/24 |
43/10 |
69/9 |
38/13 |
ضریب تغییرات(%) |
* و **: به ترتیب معنی دار در سطوح احتمال 5 و 1 درصد
جدول 6-میانگین مربعات حاصل از تجزیه واریانس اثر غلظتهای مختلف اسیدجاسمونیک و زمانهای مختلف بر روی برخی صفات بابونه آلمانی (انتهای رشد رویشی)
|
میانگین مربعات |
درجه آزادی |
منابع تغییرات |
||||||
|
پروتئین |
کاروتنوئید |
کلروفیل کل |
کلروفیل b |
کلروفیل a |
وزن خشک |
وزنتر |
||
|
**98/1 |
**0057/0 |
**139/0 |
**014/0 |
**063/0 |
**07/635 |
**54932 |
2 |
زمان |
|
**88/5 |
**0246/0 |
**308/0 |
**023/0 |
**167/0 |
**89/801 |
**93272 |
3 |
غلظت |
|
**51/1 |
**.065/0 |
**124/0 |
**016/0 |
**055/0 |
**21/237 |
**60113 |
6 |
زمان×غلظت |
|
0105/0 |
00033/0 |
00071/0 |
00053/0 |
00018/0 |
58/3 |
410 |
24 |
خطا |
|
71/9 |
63/10 |
72/9 |
05/22 |
43/10 |
69/9 |
51/5 |
ضریب تغییرات(%) |
**: معنیدار در سطح احتمال 1 درصد
بیشترین میزان کلروفیل a، در اوایل رشد رویشی در هفته ششم و در غلظت 100 میکرومولار و در انتهای رشد رویشی در هفته هشتم و در غلظت 100 میکرومولار مشاهد شد. برای کلروفیل b و کلروفیل کل نیز به همین صورت بود، که در کل با توجه به نتایج حاصله مشخص شد غلظت 100 میکرومولار اسیدجاسمونیک بیشترین میزان افزایش در کلروفیل را باعث شده است (جداول 7و 8). بیشترین میزان کاروتنوئید در هر دو مرحله رشدی در غلظت 100 میکرومولار اسیدجاسمونیک است، اما در ابتدای رشد رویشی در هفته ششم و در انتهای رشد رویشی در هفته هشتم بود. در مرحله ابتدای رشد رویشی میزان بالای کاروتنوئید در اکثر غلظتها دیده شد اما در انتهای رشد این میزان بالا فقط در غلظت 100 میکرومولار بود که بیشترین اختلاف را نسبت به سایر غلظتها داشت. نتایج این قسمت با نتایج به دست آمده در مورد میزان کلروفیل همسو بوده و در هر دو، غلظت 100 میکرومولار اسیدجاسمونیک بهترین غلظت در هفتههای ششم و هشتم شناخته شد (جداول 7 و 8).
جدول 7- مقایسه میانگین برهمکنش غلظت اسیدجاسمونیک و زمان روی صفات مورفو-فیزیولوژیک بابونه آلمانی در اوایل رشد رویشی
|
غلظت (میکرومولار) |
هفته |
وزن تر |
وزن خشک |
کلروفیل a |
کلروفیل b |
کلروفیل کل |
کاروتنوئید |
پروتئین |
|
||
|
0 |
6 |
10 g |
23/1 e |
028/0 e |
024/0 c |
92/0 b |
0569/0 a-d |
721/0 b |
|||
|
50 |
|
93/16 fg |
23/1 e |
059/0 b |
036/0 b |
093/0 b |
0627/0 a-d |
893/0 a |
|||
|
100 |
|
6/19 ef |
63/1 e |
085/ 0 a |
074/0 a |
159/0 a |
0757/0 a |
898/0 a |
|||
|
150 |
|
8/14 fg |
5/1 e |
058/0 b |
023/0 bc |
081/0 bc |
0549/0 a-d |
787/0 b |
|||
|
0 |
8 |
66/24 de |
1/2 d |
037/0 cd |
034/0 b |
073/0 b-e |
0568/0 a-d |
519/0 e |
|
||
|
50 |
3/43 c |
13/3 c |
039/0 cd |
024/0 bc |
064/0 c-e |
0692/0 a-c |
792/0 b |
|
|||
|
100 |
9/30 cd |
1/3 c |
045/0 c |
032/0 b |
077/0 b-d |
0727/0 ab |
561/0 de |
|
|||
|
150 |
5/46 b |
46/3 c |
029/0 e |
030/0 bc |
059/0 de |
0663/0 a-d |
609/0 de |
|
|||
|
0 |
10 |
3/10 g |
2/1 e |
032/0 de |
025/0 bc |
057/0 de |
0488/0 cd |
739/0 b |
|
||
|
50 |
5/44 b |
6/4 b |
037/0 cd |
017/0 d |
055/0 e |
0526/0 bd |
641/0 cd |
|
|||
|
100 |
06/55 a |
53/5 a |
059/0 b |
023/0 bc |
082/0 bc |
0456/0 d |
920/0 a |
|
|||
|
150 |
36/47 b |
6/4 b |
040/0 c |
033/0 b |
074/0 b-e |
0663/0 a-d |
776/0 b |
|
|||
در هر ستون میانگینهایی که دارای یک حرف مشترک هستند اختلاف آنها در سطح 5 درصد معنیدار نمیباشد.
جدول 8- مقایسه میانگین برهمکنش غلظت اسیدجاسمونیک و زمان روی صفات مورفو-فیزیولوژیک بابونه آلمانی در انتهای رشد رویشی
|
غلظت (میکرومولار) |
هفته |
وزن تر |
وزن خشک |
کلروفیل a |
کلروفیل b |
کلروفیل کل |
کاروتنوئید |
پروتئین |
|
0 |
6 |
220 g |
4/21 e |
052/0 g |
053/0 e |
105/0 fg |
096/0 f |
387/0 gh |
|
50 |
|
7/386 d |
6/ 28 d |
294/0 c |
168/0 c |
516/0 c |
02/0 cd |
227/0 h |
|
100 |
|
3/347 e |
86/27 d |
461/0 b |
221/0 b |
629/0 b |
198/0 cd |
89/2 b |
|
150 |
|
3/375 de |
26/34 c |
776/0 ef |
654/0 e |
143/0 ef |
098/0 f |
425/0 fg |
|
0 |
8 |
228 g |
2/21 e |
053/0 fg |
0411/0 e |
979/0 g |
101/0 f |
7/0 de |
|
50 |
|
3/279 f |
86/21 e |
0621/0 fg |
0554/0 e |
117/0 e-g |
14/0 e |
502/0 fg |
|
100 |
|
210 g |
73/35 b |
545/0 a |
271/0 a |
816/0 a |
257/0 a |
741/0 d |
|
150 |
|
578 b |
2/45 b |
133/0 d |
129/0 dc |
262/0 d |
218/0 bc |
807/0 d |
|
0 |
10 |
6/230 g |
2/21 e |
568/0 fg |
04/0 e |
096/0 g |
102/0 f |
746/0 d |
|
50 |
|
426 c |
86/43 b |
763/0 ef |
042/0 e |
118/0 e-g |
177/0 d |
562/0 ef |
|
100 |
|
7/692 a |
8/60 a |
0911/0 e |
068/0 e |
159/0 e |
177/0 d |
083/3 a |
|
150 |
|
7/432 c |
26/42 b |
120/0 d |
107/0 d |
223/0 d |
177/0 d |
577/1 c |
در هر ستون میانگینهایی که دارای یک حرف مشترک هستند اختلاف آنها در سطح 5 درصد معنیدار نمیباشد.
متیل جاسمونات: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که برهمکنش غلظت متیل جاسمونات و زمان روی همه صفات در هر دو مرحله رشدی معنیدار است (جداول 9 و 10).
جدول 9- میانگین مربعات حاصل از تجزیه واریانس اثر غلظتهای متفاوت متیلجاسمونات و زمانهای مختلف بر روی برخی صفات بابونه آلمانی در اوایل رشد رویشی (48 ساعت پس از محلول پاشی)
|
مربعات |
میانگین |
درجه آزادی |
منابع تغییرات |
|||||
|
پروتئین |
کاروتنوئید |
کلروفیل کل |
کلروفیل b |
کلروفیل a |
وزن خشک |
وزنتر |
||
|
**710/0 |
**0038/0 |
**0035/0 |
**001/0 |
**0008/0 |
**85/12 |
**397 |
2 |
زمان |
|
**693/0 |
**0012/0 |
**0012/0 |
**0007/0 |
**0004/0 |
**38/1 |
**322 |
3 |
غلظت |
|
**331/0 |
**.0019/0 |
**0019/0 |
**0008/0 |
**0003/0 |
**23/1 |
**178 |
6 |
زمان×غلظت |
|
0042/0 |
00021/0 |
00025/0 |
00007/0 |
00007/0 |
086/0 |
25/12 |
24 |
خطا |
|
52/7 |
23/20 |
72/9 |
23 |
53/19 |
69/9 |
92/10 |
ضریب تغییرات (%) |
**: معنی دار در سطح احتمال 1 درصد
جدول 10- میانگین مربعات حاصل از تجزیه واریانس اثر غلظتهای متفاوت متیلجاسمونات و زمانهای مختلف بر روی برخی صفات بابونه آلمانی (انتهای رشد رویشی)
|
مربعات |
|
میانگین |
درجه آزادی |
منابع تغییرات |
||||
|
پروتئین |
کاروتنوئید |
کلروفیل کل |
کلروفیل b |
کلروفیل a |
وزن خشک |
وزن تر |
||
|
**9/1 |
**0029/0 |
**013/0 |
**002/0 |
**006/0 |
**9/952 |
**99527 |
2 |
زمان |
|
**94/1 |
**02/0 |
**071/0 |
**012/0 |
**028/0 |
**4/109 |
**10680 |
3 |
غلظت |
|
**7/1 |
**.004/0 |
**087/0 |
**022/0 |
**027/0 |
**2/243 |
**24177 |
6 |
زمان×غلظت |
|
0328/0 |
00019/0 |
588/6 |
03/8 |
728/4 |
983/9 |
1288 |
24 |
خطا |
|
98/14 |
18/9 |
53/16 |
11/12 |
27/22 |
22/10 |
01/11 |
ضریب تغییرات (%) |
**: معنی دار در سطح احتمال 1 درصد
مقایسه میانگین برهمکنش غلظت و زمان نشان میدهد که بیشترین میزان وزن تر و خشک در ابتدای رشد رویشی در غلظت 100 میکرومولار، هفته دهم و در انتهای رشد رویشی در هفته ششم، در دو غلظت 50 و 150 میکرومولار میباشد. در هر مرحله اوایل رشد رویشی در غلظت 100 میکرومولار و در انتهای رشد رویشی در غلظت 50 میکرومولار در هفته ششم دارای بیشترین میزان کلروفیل a نسبت به سایر تیمارها بودند. بیشترین میزان کلروفیل a در ابتدای رشد علاوه بر هفته ششم در غلظت 100 میکرومولار هفته دهم نیز مشاهده گردید. کلروفیل b در هر دو مرحله رشد رویشی در هفته ششم بیشترین مقدار را داشت ولی این مقدار در ابتدای رشد رویشی در غلظت 100 میکرومولار و در انتهای رشد رویشی در غلظت50 میکرومولار بود. تغییرات کلروفیل کل نیز مشابه کلروفیل b بود (جداول 11 و 12). بیشترین میزان کاروتنوئید در هر دو مرحله رشد رویشی در غلظت 100 میکرومولار متیل جاسمونات بود اما در ابتدای رشد در هفته ششم و در انتهای رشد رویشی در هفته دهم بود. بیشترین میزان پروتئین در ابتدای رشد رویشی در غلظت 150 میکرومولار و هفته هشتم و در انتهای رشد رویشی در غلظت 100 میکرومولار در هفته ششم بود (جداول 11 و 12).
جدول 11- مقایسه میانگین برهمکنش غلظت متیل جاسمونات و زمان روی صفات مورفو-فیزیولوژیک بابونه آلمانی در اوایل رشد رویشی
|
غلظت (میکرومولار) |
هفته |
وزن تر |
وزن خشک |
کلروفیل a |
کلروفیل b |
کلروفیل کل |
کاروتنوئید |
پروتئین |
|||
|
0 |
6 |
36/21 e |
03/2 ef |
041/0 cde |
024/0 c |
064/0 cde |
049/0 d |
356/0 g |
|
||
|
50 |
|
23/29 d |
03/2 ef |
043/0 cde |
056/0 b |
098/0 b |
096/0 b |
378/0 fg |
|
||
|
100 |
|
86/19 e |
06/1 g |
067/ 0 a |
08/0 a |
148/0 a |
145/0 a |
828/0 d |
|
||
|
150 |
|
70/13 f |
6/1 f |
037/0 def |
03/0 c |
067/0 cde |
083/0 bc |
817/0 d |
|
||
|
0 |
8 |
53/24 de |
2/2 de |
048/0 cd |
028/0 c |
076/0 b-e |
06/0 cd |
868/0 d |
|||
|
50 |
40/39 c |
8/2 c |
025/0 f |
025/0 c |
049/0 e |
055/0 d |
898/0 d |
||||
|
100 |
60/28 d |
66/2 cd |
032/0 ef |
025/0 c |
056/0 cde |
063/0 cd |
645/0 e |
||||
|
150 |
26/37 c |
79/2 c |
032/0 ef |
029/0 c |
06/0 cd |
068/0 cd |
814/1 a |
||||
|
0 |
10 |
53/27 d |
49/2 cde |
037/0 def |
031/0 c |
068/0 cd |
073/0 bcd |
483/0 f |
|||
|
50 |
33/40 c |
9/3 b |
046/0 cde |
053/0 b |
099/0 b |
07/0 cd |
016/1 c |
||||
|
100 |
83/54 a |
9/4 a |
064/0 ab |
024/0 c |
087/0 bc |
056/0 d |
285/1 b |
||||
|
150 |
76/47 b |
79/3 b |
053/0 bc |
028/0 c |
08/0 bcd |
052/0 d |
046/1 c |
||||
در هر ستون میانگینهایی که دارای یک حرف مشترک هستند اختلاف آنها در سطح 5 درصد معنیدار نمیباشد.
جدول 12- مقایسه میانگین برهمکنش غلظت متیل جاسمونات و زمان روی صفات مورفو-فیزیولوژیک بابونه آلمانی در انتهای رشد رویشی
|
غلظت (میکرومولار) |
هفته |
وزن تر |
وزن خشک |
کلروفیل a |
کلروفیل b |
کلروفیل کل |
کاروتنوئید |
پروتئین |
|
0 |
6 |
352 bc |
2/35 b |
052/0 f |
04/0 ef |
092/0 f |
073/0 g |
779/0 fg |
|
50 |
|
3/496 a |
2/ 44 a |
37/0 a |
025/0 a |
622/0 a |
22/0 b |
762/0 fg |
|
100 |
|
7/346 bc |
8/33 b |
063/0 ef |
061/0 d |
125/0 ef |
163/0 cd |
235/3 a |
|
150 |
|
450 a |
86/42 a |
116/0 d |
028/0 f |
144/0 def |
111/0 ef |
452/1 cd |
|
0 |
8 |
7/334 bc |
8/31 b |
047/0 f |
052/0 de |
099/0 f |
089/0 fg |
713/1 bc |
|
50 |
|
33/95 d |
13/7 e |
106/0 de |
041/0 ef |
147/0 def |
115/0 e |
693/0 fg |
|
100 |
|
4/153 d |
93/14 d |
145/0 bcd |
1/0 c |
245/0 c |
179/0 bc |
927/0 ef |
|
150 |
|
3/321 bc |
6/31 b |
156/0 bc |
228/0 b |
384/0 b |
184/0 bc |
856/1 b |
|
0 |
10 |
7/300 c |
2/26 c |
065/0 ef |
052/0 de |
117/0 f |
91/0 fg |
546/0 g |
|
50 |
|
364 b |
33/34 b |
1/0 de |
087/0 c |
186/0 d |
195/0 b |
486/0 g |
|
100 |
|
378b |
2/35 b |
185/0 b |
061/0 d |
246/0 c |
234/0 a |
908/0 ef |
|
150 |
|
7/346 bc |
87/32 b |
069/0 ef |
1/0 c |
168/0 de |
155/0 d |
162/1 de |
در هر ستون میانگینهایی که دارای یک حرف مشترک هستند اختلاف آنها در سطح 5 درصد معنیدار نمیباشد.
بحث و نتیجه گیری
افزایش وزن تر و خشک در اثر استفاده از الیسیتور میتواند منجر به تولید افزایش زیستتوده این گیاه و در نهایت عملکرد زیستی و اسانسی آن شود. هم کاروتنوئید و هم پروتئین محلول برگی روند مشخصی در اثر کاربرد الیسیتور نداشتند ولی در کل افزایش هر دو در غلظت 250 میکرومولار مشهود بود. Ducaiva و همکاران (10) گزارش کردند که اسیدسالیسیلیک باعث افزایش میزان کلروفیل و پروتئین در گیاه بابونه آلمانی میگردد. محلولپاشی اسیدسالیسیلیک روی گیاه دارویی ریحان نیز سبب افزایش معنیدار تعداد برگ در بوته، پرولین، درصد و عملکرد اسانس شد (4). تیمار بذور لوبیا چشم بلبلی با اسیدسالیسیلیک نیز موجب افزایش محتوای کلروفیل شده است (2). رسولی و همکاران (3) گزارش کردند که بیشترین وزن خشک گیاه استویا در شرایط کشت درون شیشه ای تحت تأثیر الیسیتورهای زیستی و غیر زیستی مربوط به عصاره مخمر در غلظت50 میلیگرم بر لیتر بود که اختلاف معنیداری با کیتوزان 200 و متیل جاسمونات (100 میلیگرم بر لیتر) نداشت. همچنین نشان دادند که کلروفیل گیاه با افزایش غلظت الیسیتورها کاهش بیشتری دارد. نتایج آنها نشان داد که پروتئین گیاه تحت تأثیر غلظتهای مختلف هر سه الیسیتور کیتوزان، متیل جاسمونات و عصاره مخمر بطور معنیداری کاهش یافت و با افزایش غلظت الیسیتورها کاهش محتوای پروتئین گیاه افزایش یافت. گزارشات ذکر شده با نتایج این تحقیق همسو هستند. مقایسه مقادیر صفات مورد بررسی در ابتدا و انتهای رشد رویشی نشان داد که اسید سالیسیلیک تا هفته دهم اثرات دراز مدت خود را حفظ کرده و بالاترین مقادیر اکثر صفات در هفته دهم بدست آمده است.
نتایج بدست آمده در مورد اسیدجاسمونیک قابل پیشبینی بود زیرا گیاهان در هفته دهم نسبت به سایر هفتههای محلولپاشی، رشد بیشتری داشته و در نتیجه وزن بیشتری دارند اما بیشترین افزایش وزن گیاه در غلظت 100 میکرومولار در هفته دهم بدست آمد یعنی در هفته دهم غلظت 100 میکرومولار نسبت به سه غلظت دیگر وزن بیشتری تولید کرده و اختلاف معنیداری با سایر غلظتها دارد. در کل، اسیدجاسمونیک در همه غلظتهای مورد استفاده باعث افزایش قابل توجه وزن خشک در بابونه آلمانی گردید که این امر میتواند مرتبط با افزایش متابولیتهای اولیه و احتمالا متابولیتهای ثانویه در اثر محلولپاشی با اسیدجاسمونیک باشد. بنظر میرسد مقدار کاروتنوئید در مرحله اوایل رشد رویشی تغییر چندانی نکرده ولی تغییرات آن در اثر کاربرد الیسیتور در مرحله انتهای رشد رویشی کاملا مشهود است. بیشترین میزان پروتئین در هر دو مرحله رشدی، در غلظت 100 میکرومولار اسیدجاسمونیک در هفتههای ششم و دهم بود. درکل، تمامی غلظتهای مورد استفاده این الیسیتور باعث ایجاد تغییر در میزان پروتئین گیاه بابونه آلمانی شدند اما برترین غلظت 100 میکرومولار بود چون هم در ابتدا و هم در انتهای رشد رویشی باعث بیشترین میزان افزایش در پروتئین شده است که با نتایج مشاهده شده در دو قسمت قبل در یک راستا میباشد. با توجه به افزایش میزان پروتئین امید میرود که در اثر محلولپاشی گیاه بابونه آلمانی با غلظت 100 میکرومولار اسیدجاسمونیک بتوان ماده موثره بیشتری از این گیاه برداشت کرد. همانطور که مشاهده شد این روند افزایشی تا انتهای رشد رویشی و گلدهی گیاه نیز حفظ میشود و تاثیر بلند مدتی بر گیاه دارد در نتیجه انتظار میرود در انتهای رشد و زمان برداشت گل، برتری گیاهان محلولپاشی شده نسبت به شاهد حفظ شود. استفاده از اسیدجاسمونیک در گیاه صنوبر هیچ تاثیری بر میزان کلروفیل نداشته (9)، در حالیکه در گیاه آرابیدوپسیس، 7 روز پس از تیمار با متیلجاسمونات (با غلظت 100 میکرومول) محتوای کلروفیل a و b کاهش یافته است (15). گیاهان در برابر غلظتهای متفاوت و الیسیتورهای متفاوت واکنشهای مختلفی را نشان میدهند. مقایسه مقادیر صفات مورد بررسی در ابتدا و انتهای رشد رویشی نشان داد که اسید جاسمونیک تا هفته هشتم اثرات دراز مدت خود را حفظ کرده و بالاترین مقادیر اکثر صفات در هفته هشتم بدست آمده است.
مقایسه مقادیر صفات مورد بررسی در ابتدا و انتهای رشد رویشی نشان داد که اثرات درازمدت متیل جاسمونات تا هفته ششم باقی میماند ولی اثرات اسید جاسمونیک تا هفته هشتم و اسیدسالیسیلیک تا هفته دهم ماندگاری داشتند. لذا بنظر میرسد اثرات درازمدت اسیدسالیسیلیک بیشتر از اسید جاسمونیک و این نیز بهتر از متیل جاسمونات است.
چون اسانس گیاه بابونه در گلهای آن میباشد و گلها در انتهای دوره رشد رویشی ظاهر میشوند، غلظت 100 میکرومولار برای افزایش میزان پروتئین بهتر میباشد زیرا بیشترین میزان افزایش را در انتهای رشد رویشی داشته است. اما در کل نتایج حاصل از این تحقیق نشاندهنده این بودند که تمامی غلظتهای متیل جاسمونات میتواند باعث افزایش میزان صفات مورد بررسی در آزمایش گردد اما غلظتهای پایینتر (50 و 100 میکرومولار) تاثیر خود را تا انتهای رشد حفظ کرده و باعث افزایش میزان صفات در آن مرحله شدهاند. هرچه میزان کلروفیل، کاروتنوئید، پروتئین، وزن تر و خشک بیشتر شود، عملکرد نهایی گیاه بیشتر خواهد بود. افزایش کلروفیل باعث افزایش فتوسنتز شده و به رشد بیشتر و سریعتر گیاه کمک میکند. از طرف دیگر، میزان افزایش پروتئین میتواند نشان از افزایش بیان ژنها و یا شاید افزایش مقدار متابولیتهای ثانویه در گیاه باشد که بسیار مفید و ارزشمند است و هدف اصلی در گیاهان دارویی نیز افزایش میزان متابولیتهای ثانویه است. الیته لازم است در تکمیل این پژوهش مقدار متابولیتهای ثانویه بابونه نیز اندازه گیری شود. هدفی که به دلایل کمبود بودجه و کشت گلدانی در اتاق رشد، موفق به پیگیری آن نشدیم. با وجود پژوهشهای متعددی مبنی بر نقش متیل جاسمونات در تخریب رنگیزههای فتوسنتزی، Ueda و Saneiewski (26) گزارش کردند که در گیاه لاله، در حضور نور و با استفاده از متیل جاسمونات تشکیل کلروفیل a وb تحریک شد. در پژوهشی دیگر نیز گزارش شد که جاسموناتها در غلظت 1/0 میکرو مولار باعث ترمیم رنگیزههای فتوسنتزی در عدسک آبی شد (22). متیل جاسمونات با فعال کردن آنزیمهای آنتی اکسیدان در کلروپلاست از تخریب کلروفیل و کاهش فتوسنتز جلوگیری کرده و بدین ترتیب موجب بهبود در رشد و فعالیت گیاه میشود (23). متیل جاسمونات با توجه به غلظت استفاده شده، گونه گیاهی و مرحله رشد تأثیرهای متفاوتی بر رشد و نمو گیاهان دارد. این ماده بطور معمول در غلظتهای بسیار پایین اثر مثبت دارد ولی در غلظتهای بالا تنشزا میباشد (19). علیخانی و همکاران (5) با بررسی تاثیر هورمون متیل جاسمونات بر تجمع کادمیوم، ظرفیت آنتی اکسیدانی و برخی صفات فیزیولوژیک دانه رست گندم(Triticum aestivum L.) نشان دادند که اسپری برگی 10 میکرومولار متیل جاسمونات در گیاهان تحت تنش کادمیوم باعث افزایش میزان رنگیزه های فتوسنتزی (23 درصد) شد. نتایج آنها نشان داد که تیمار با 10 میکرومولار متیل جاسمونات، باعث افزایش حدود 28 درصد در میزان کلروفیل a ، 16 درصد در میزان کلروفیل b و 35 درصد در مقدار کاروتنوئید در غلظت300 میکرومولار کلرید کادمیوم نسبت به شاهد گردید.
بررسی اثرات کوتاه مدت و درازمدت سه نوع الیسیتور نشان داد که اسیدسالیسییک نسبت به اسید جاسمونیک و متیل جاسمونات اثرات ماندگار بیشتری دارد واگر هدف ما افزایش عملکرد گل و عملکرد اسانس است بهتر است از غلظت 250 میلی مولار اسیدسالیسیلیک استفاده گردد.
سپاسگزاری
از مجموعه مدیریتی و اجرایی دانشگاه یاسوج در تامین هزینه این پژوهش قدردانی میشود.
1- اﻣﯿﺪﺑﯿﮕﯽ، ر. 1379. رﻫﯿﺎﻓﺖﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﻓﺮآوری ﮔﯿﺎﻫﺎن داروﯾﯽ. اﻧﺘﺸﺎرات طراحان نشر. ﺟﻠﺪ اول. ﭼﺎپ دوم. 286 ص.
2- پاک مهر، آ. 1388. اثر اولیه اسید سالیسیلیک بر برخی خصوصیات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی نخود فرنگی تحت تنش آبی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان.
3- رسولی، د.، ملکی، ب.، جعفری، ح. و زند، ن. 1400. رشد و تکثیر شاخساره و برخی پارامترهای بیوشیمیایی گیاه استویا در شرایط کشت درون شیشه ای تحت تأثیر الیسیتورهای زیستی و غیر زیستی. مجله پژوهشهای گیاهی (مجله زیست شناسی ایران)، 34(4): 1-13.
4- رمرودی، م. و خمر، ع. ر. 1392. اثر متقابل اسید سالیسیلیک و تیمارهای مختلف آبیاری بر برخی ویژگیهای کمی و کیفی و تنظیمکنندههای اسمزی ریحان. نشریه تحقیقات کاربردی اکوفیزیولوژی گیاهان، 1(1): 32-19.
5- علیخانی، ع.، عباسپور، ح.، صفی پور افشار، ا. و متولی زاده کاخکی ع. ر. 1398. تاثیر هورمون متیل جاسمونات بر تجمع کادمیوم، ظرفیت آنتی اکسیدانی و برخی صفات فیزیولوژیک دانهرست گندم (Triticum aestivum L.) . مجله پژوهشهای گیاهی (مجله زیست شناسی ایران)، 32(4): 897-886 .
6- کرامت، ب. و دانشمند، ف. 1391. نقش دوگانه متیلجاسمونات بر عملکردهای فیزیولوژیک در گیاه سویا (Glycine max L.). مجله فرآیند و کارکرد گیاهی، 1(1): 38-26.
7- کهنمو، م. ا.، مدرسی، م. و باقری کاهکش، ز. 1395. تاثیر محلولپاشی سالیسیلیک اسید بر صفات مورفولوژیک و بیوشیمیایی بابونه (Matricaria chamomilla L.) در شرایط آب و هوایی استان بوشهر. دوماهنامه علمی-پژوهشی تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران، 32(3): 435-428.
مجله پژوهشهای گیاهی (مجله زیست شناسی ایران)(علمی)