انجمن زیست شناسی ایران مجله پژوهش‌های گیاهی (مجله زیست شناسی ایران)(علمی) 2383-2592 27 1 2014 05 22 Essential oil Composition of Heracleum gorganicum Rech. f. from Four Wild Populations Growing in Iran بررسی اجزای شیمیایی روغن اسانسی میوه چهار جمعیت خودروی گلپر‌گرگانی (Heracleum gorganicum Rech. f.) ایران 82 90 296 2719 FA Journal Article 2013 06 01 <em>Heracleum gorganicum</em> Rech. f. is one of the endemic medicinal plant species of Apiaceae family, which is native to humid northern mountainous regions of Iran. The aim of this study was investigation of the chemical composition of essential oils from fruits of four wild growing populations of <em>H. gorganicum</em>. Mature fruits were collected from their natural habitats in Golestan, Gilan and Alborz provinces. The oils were obtained by hydrodistillation and were analyzed by gas chromatography (GC) and GC-mass spectrometry. The essential oil yields of populations were ranged 2.8% (Ramiyan) to 4.8% (Rasht) based on the dried plant material. Thirty-five compounds, which accounted for 93.47- 96.85% of the total oil, were identified in the essential oils. Hexyl butyrate and octyl acetate were the <em>two</em><em> </em>major components in the essential oils of populations.  Essential oils of Shahrestanak and Rasht populations with 30.88 and 49.28%, respectively had the highest and the lowest amounts of hexyl butyrate. The lowest (14.06%) and the highest amounts (21.65%) of octyl acetate were obtained for essential oils of Ramiyan and Drazno populations. Cluster analysis based on the percentages of the essential oils components showed that two populations of Ramiyan and Rasht were placed in one cluster and two the other populations of Shahrestanak and Drazno were also positioned in the second cluster. In conclusion, it seems that the observed variations in the composition and the content of essential oils were more affected by the genetic factors and from the climatic factors, a positive correlation was obtained between altitude and the quantitative changes in the essential oils.  گلپر­گرگانی (<em>Heracleum</em> <em>gorganicum</em> Rech. f.<em>)</em> یکی از گونه­های دارویی تیره چتریان (Apiaceae) می باشد که در مناطق کوهستانی شمال ایران به صورت خودرو رویش دارد. به منظور بررسی مقدار و ترکیب شیمیایی روغن اسانسی جمعیت­های مختلف این گونه، میوه­های رسیده چهار جمعیت از استان­های گلستان، گیلان و البرز جمع­آوری شدند. ابتدا اسانس میوه­ها به روش تقطیر با آب استخراج و سپس اجزای شیمیایی آن­ها به روش­های گازکروماتوگرافی(GC) و گازکروماتوگرافی-طیف سنجی­جرمی(GC-MS) شناسایی شدند. محتوای اسانس میوه­های مورد مطالعه در محدوده 8/2% تا 8/4% (درصد وزنی-وزنی) برآورد شدند. تعداد 35 ترکیب در تمامی نمونه­ها شناسایی شدند که مجموع مقادیر آن­ها از 47/93% تا 85/96% کل اسانس هر یک از نمونه­ها متغیر بود. دو ترکیب هگزیل­بوتیرات و اکتیل­استات مهم­ترین اجزای اسانس میوه­­های مورد مطالعه بودند. اسانس میوه جمعیت­های شهرستانک (88/30%) و رشت (28/49%) کم­ترین و بیش­ترین مقدار هگزیل­بوتیرات را دارا بودند. کم­ترین مقدار اکتیل­استات (06/14%) برای اسانس میوه جمعیت رامیان و بیش­ترین مقدار آن (44/24%) برای اسانس میوه جمعیت درازنو به دست آمد. نمودار خوشه­بندی جمعیت­ها بر اساس درصد ترکیبات تشکیل­دهنده روغن اسانسی، نشان داد که جمیت­های رامیان و رشت در یک خوشه و جمعیت­های درازنو و شهرستانک در خوشه دیگر قرارمی گیرند. در یک نتیجه گیری کلی به نظر می­رسد که تنوع شیمیایی مشاهده شده در ترکیب و مقدار اسانس میوه بیش­تر از تنوع ژنتیکی جمعیت­های مورد مطالعه ناشی شده است و از میان عوامل محیطی چون طول و عرض جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا و شرایط اقلیمی، همبستگی مثبت اما نه چندان قوی بین تغییرات در مقدار اسانس میوه و ارتفاع منطقه رویش جمعیت­های مورد مطالعه وجود داشت. https://plant.ijbio.ir/article_296_d296c101daa88a51f6ca8cfc1ac79b50.pdf