نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری/ دانشگاه اصفهان، گروه زیست شناسی

2 استادیار پژوهش /موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

3 دانشیار پژوهش /موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

4 عضو هیات علمی گروه زیست شناسی دانشگاه اصفهان

چکیده

بخش مرتعی حوزه آبخیز لومیر با مساحت تقریبی 3374 هکتار با شیب عمومی شرقی رو به دریای خزر از کوههای تالش و در محدوده ارتفاعی2500-1800 متراز سطح دریای آزاد واقع شده است. متوسط بارندگی سالانه به mm5/1286 و متوسط دمای سالانه به ºC5/8 درجه سانتی‌گراد می‌رسد. از مجموع 650 نمونه گیاهی جمع آوری شده از 83 قطعات نمونه جامعه شناختی و نیز تمامی گیاهان خارج از قطعات نمونه در طول سالهای 1393-1392 تعداد 364 آرایه گیاهی شناسایی گردید که به 194 جنس و 55 خانواده تعلق داشتند. بزرگترین خانواده های گیاهی Gramineae با 44 گونه و Compositae با 39 گونه بودند. جنس‌های گیاهی Carex ,Veronica ,Alchemilla به ترتیب با دارا بودن14،15و16 گونه دارای بیشترین غنای گونه‌ای بودند. همی‌کریپتوفیت‌ها با داشتن 2/52 درصد از سهم کل گونه‌ها، شکل زیستی غالب منطقه را تشکیل می دهند. عناصر اروپا-سیبری (4/28 درصد) دارای بیشترین فراوانی در بین نواحی رویشی می‌باشد. تعداد 2/10 درصد گونه‌ها(37 گونه) انحصاری و نیمه انحصاری کشور هستند. در مطالعه حاضر رویشگاه‌های اصلی منطقه معرفی و گونه های غالب و شاخص آن نیز معرفی می‌گردند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Floristic study of pastures above timberline of Lomir watershed

نویسندگان [English]

  • Aiuob Moradi 1
  • Behnam Hamzeh 2
  • Valiollah Mozaffarian 3

1 PhD Student, Department of Biology, University of Isfahan

2 Assistant Professor/ Research Institute of Forests and Rangelands of Iran

3 Associate Professor/Research Institute of Forests and Rangelands of Iran

چکیده [English]

The pasture section of Lomir watershed with an area about 3374 hectares and altitude limits between 1800-2500m above level sea in the Talesh Mountains is located on the eastern slope facing the Caspian Sea. The annual mean precipitation is 1286.5 mm and the annual mean temperature is 8.5 ˚C. Based on collection of 650 plant specimens within 83 releve and around during 2013-2014, 364 species of vascular plants belonging to 194 genera and 55 families were identified. The largest families were Gramineae (with 44 species) and Compositae (with 39 species). Carex (with 16 species), Veronica (with 15 species) and Alchemilla (with 14 species) have the most species richness between genera. Hemicryptophytes (52.2%) are dominant life form of this area. Chronological analysis showed 28.4% Euro-Siberian elements. 10.2 % of total species are endemic and subendemic of Iran. Also in this study, the main habitats and their dominant and characteristic species are introduced.

کلیدواژه‌ها [English]

  • floristic study
  • Chorotype
  • Life form
  • Talesh
  • Iran

مطالعه فلوریستیک و معرفی رویشگاه­های بالای مرز جنگلی حوزه آبخیز لومیر

ایوب مرادی1، بهنام حمزه2، ولی اله مظفریان2 و سعید افشارزاده1*

1 اصفهان، دانشگاه اصفهان، دانشکده علوم، گروه زیست شناسی

2 تهران،موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

تاریخ دریافت: 2/6/94                  تاریخ پذیرش: 23/1/95

چکیده

مراتع لومیر با مساحت تقریبی 3374 هکتار با شیب عمومی شرقی رو به دریای خزر از کوه­های تالش و در محدوده ارتفاعی2800-1800 متر از سطح دریای آزاد واقع شده است. از مجموع 650 نمونه گیاهی جمع­آوری شده از 83 قطعه­نمونه جامعه­شناختی و نیز تمامی گیاهان خارج از قطعه­نمونه­ها در طول سالهای 1393-1392 تعداد 364 آرایه گیاهی شناسایی گردید که متعلق به 194 جنس و 55 خانواده است. بزرگترین خانواده­های گیاهی Gramineae با 44 گونه و Compositae با 36 گونه بودند. جنس­های گیاهی Alchemilla با 14 گونه، Veronica با 12 گونه و Carex و Poa هرکدام با 9 گونه دارای بیشترین غنای گونه­ای می­باشند. همی­کریپتوفیت­ها با داشتن 2/52 درصد از سهم کل گونه­ها، شکل زیستی غالب منطقه را تشکیل می­دهند. عناصر اروپا - سیبری (4/28 درصد) دارای بیشترین فراوانی در بین نواحی رویشی می­باشد. تعداد 2/10 درصد گونه­ها(37 گونه) انحصاری و نیمه انحصاری کشور هستند. در مطالعه حاضر رویشگاه­های اصلی منطقه معرفی و گونه­های غالب و شاخص آن نیز معرفی می­گردند.

واژه های کلیدی: فلوریستیک، شکل زیستی، کوروتیپ، لومیر، تالش،ایران

* نویسنده مسئول، تلفن: 09133137282 ، پست الکترونیکی: s.afshar@sci.ui.ac.ir

مقدمه

 

کشور ایران در محدوده ناحیه اصلی رویشی اروپا- سیبری، ایران- تورانی و صحارا- سندی(50) قرار گرفته و تحت تاثیر عناصر نفوذی مدیترانه­ای و سومالی- ماسایی است(50و49و38). زیر حوزه هیرکانی از ناحیه رویشی اروپا- سیبری بصورت نواری در طول سواحل جنوبی دریای خزر از منطقه تالش در جنوب شرقی جمهوری آذربایجان تا دامنه­های شمالی رشته کوه البرز در استان­های گیلان، مازندران و گلستان را پوشش می­دهد. جنگل­های هیرکانی بعنوان پناهگاه تعداد قابل توجهی از عناصر باقیمانده  (Relict)آرکتو-ترشیاری می­باشد (17 و 15). بررسیهای اولیه روی پوشش گیاهی کوه­های البرز به کارهای Ktscohy (36,37) وBunge(21)  بر می­گردد. Bornmuller(17) فلور البرز را در سال1906 نوشت. Buhse(19,20) وGilli(25,26) نتایج مطالعالتشان را روی پوشش گیاهی البرز انتشار دادند. بعد از آن برخی مطالعات فلوریستیک و فیتوسوسیولوژیک نیز در این مناطق صورت گرفته است بطوریکه Bobeck(15,16) در زمینه جغرافیای گیاهی جنگل­های شمال ایران، Klein(32,34) در کوهستان­های البرز مرکزی، Nazarian et al(44) در حوزه آبخیز الیکا و دونا در البرز مرکزی، حمزه (4) در جنگل­های لساکوتی، et al(45) Noroozi در توچال از مناطق آلپی و نیمه آلپی البرز مرکزی،Naderi et al(40)  در منطقه حفاظت شده نیمه آلپی البرز مرکزی،Akhani (27) & Jafari  در منطقه حفاظت شده جهان­نما از البرز شرقی و (14) Assadollahi در جنگل­های اسالم تالش در البرز غربی نتایج تحقیقات خود را منتشر نمودند. حمزه و همکاران(5) مطالعات فلوریستیک ذخیره­گاه زیست­کره ارسباران از زیرحوزه هیرکانی و خارج از محدوده رشته­کوه البرز انجام دادند. غربی ترین بخش رشته­کوه البرز یعنی کوه­های تالش از منجیل تا آستارا ادامه دارد. دامنه جنگلی و مرتعی شرقی کوهستان تالش با شیب نسبتاً زیاد و دره­های عمیق و نسبتاً متراکم در جلگه باریک ساحلی مسلط است. در حالیکه دامنه­های غربی آن بصورت کوهستان­هائی کم ارتفاع با شیب ملایم به استان اردبیل ختم می­شود(11).

مراتع لومیر در مطالعه حاضر بعلت موقعیت جغرافیایی ویژه و واقع شدن در گذار از هیرکانی به ایران-تورانی و تاثیرپذیری از فلور قفقاز از تنوع گونه­ای ویژه­ای برخوردار است، بطوریکه همیشه مورد توجه گیاهشناسان مختلف داخلی و خارجی مربوط به نگارش فلور ایرانیکا(47) و فلور ایران(2) بوده که جمع­آوریهای پراکنده و موردی از منطقه داشته­اند.اخیرا مطالعات مشابهی از دو منطقه همجوار صورت گرفته است که شامل مطالعات فلوریستیک بخش­های استپی منطقه حفاظت شده لیسار واقع در شیب شمال غربی کوه­های تالش(24)و مطالعه فلور اراضی ماندابی دامنه­های شمالی و شرقی سبلان(6) می­باشد همچنینNaqinezhad et al(42)  به بررسی فلوریستیک رویش­های هیرکانی در دو ترانسکت ارتفاعی از مناطق پست تا ارتفاعات کوهستانی رودسر و سوادکوه پرداختند. مقاله حاضر مربوط به اولین مطالعه منسجم و متمرکز از فلور منطقه در البرز غربی با شیب رو به دریای خزر می­باشد.

توسعه راه­های کوهستانی و دسترسی به منطقه مورد مطالعه از دو مسیر اسالم به خلخال و پونل به خلخال و ورود گردشگران در منطقه، تبدیل مرتع به زمین­های زراعی و مسکونی و ساخت و سازهای بی­رویه در سالهای اخیر (بویژه در اطراف روستاهای اسب­وونی، لرزره و چاره­سو) و چرای بی­رویه دام در مراتع، همه عوامل دست بدست هم داده تا موجب تخریب و از دست­رفتن تنوع زیستی منطقه شود. بنابراین ارزیابی فلوریستیکی منطقه بعلت اینکه در معرض انواع فشارهای شدید تخریبی فوق­الذکر قرار دارد، ضروری بنظر می­رسد. ارائه فهرست جدیدی از گیاهانی که قبلا در منطقه گزارش نشده و تجزیه و تحلیل کلی برای تمامی گیاهانی که تاکنون در منطقه جمع­آوری شده است، بعلاوه اطلاعات تحلیلی در ارتباط با اشکال زیستی و پراکنش جغرافیایی و مقایسه آنها با سایر مناطق از اهداف مقاله حاضر است.

منطقه مورد مطالعه: بخش مرتعی حوزه آبخیز لومیر از کوه های تالش با مساحت تقریبی 3374 هکتار، بین دو طول شرقی ًَ57- َ39َ-°48 تا ًَ42- َ44َ-°48 و عرض­های شمالی ًَ04- َ37َ-°37 تا ًَ10- َ37َ-°37 واقع شده است. از شمال به مراتع ناو اسالم و جاده اسالم به خلخال، از جنوب به مراتع شفارود و جاده پونل به خلخال، از غرب به خلخال و از شرق به بخش جنگلی حوزه آبخیز لومیر منتهی می­شود. این منطقه بفاصله حدود 20کیلومتری غرب دریای خزر و در محدوده ارتفاعی2800-1800 متر از سطح دریای آزاد بوده و شیب عمومی آن 60-30 درصد است. بلندترین نقطه آن مربوط به قله سنبله­کوه با ارتفاع 2872متر می­باشد. رودخانه اصلی این حوزه، لومیر نام داشته که با آبدهی نسبتاً زیاد از ارتفاعات حوزه سرچشمه گرفته و پس از طی مسیری طولانی و عبور از داخل مناطق جنگلی در شرق به دریای ‌خزر متصل می­گردد(شکل1).

از آمار هواشناسی دو ایستگاه کلیماتولوژی پیسه­سون و اسبه­وونی در محدوده حوزه آبخیز لومیر و پایین­دست منطقه مورد مطالعه جهت توصیف ویژگی­های اقلیمی منطقه استفاده گردید. آمار هواشناسی ایستگاه پیسه­سون واقع در ارتفاع 1244 متر، قدیمی بوده و مربوط به یک دوره 10 ساله (1357-1348) می­باشد. براساس آمار مذکور متوسط بارندگی سالانه 5/1286 میلی­متر و متوسط دمای سالانه 5/8 درجه سانتی­گراد می­باشد. کمینه و بیشینه دمای ثبت شده بترتیب 5/19-  و 30 درجه سانتی گراد است. تعداد روزهای یخبندان بطور میانگین 132 روز ثبت گردید (7).

 

شکل1- موقعیت جغرافیایی حوزه آبخیز لومیر در ایران و استان گیلان و نمایش محدوده مرتعی آن

براساس آمار ایستگاه اسبه­وونی واقع در ارتفاع 1450متر و در مجاورت منطقه مورد مطالعه در یک دوره 11ساله مربوط به سال های1389-1377 (بغیر از 1378و 1383بعلت کامل نبودن داده­ها)، متوسط بارندگی سالانه09/888 میلی­متر، متوسط دمای سالانه 63/8 درجه سانتی­گراد بوده و رطوبت نسبی منطقه64/78 درصد است. باتوجه به منحنی آمبروترمیک(تهیه شده به روش والتر) ایستگاه مذکور، منطقه در تمام ماههای سال از شرایط مرطوب و بارانی برخوردار بوده و فاقد دوره خشکی است (شکل2). میزان بارندگی در ارتفاعات بالاتر از 1800 متر کاهش یافته و به کمتر از 600 میلی متر تنزل می­یابد (1).

 

شکل2- منحنی آمبروترمیک ایستگاه هواشناسی اسبه وونی

حوزه آبخیز لومیر از نظر سنگ­شناسی جزء ژئوسنکلینال تالش محسوب می­گردد که این ویژگی تا نزدیکی آستارا ادامه می­یابد و از توف‌های زیر دریایی(توف اسیدی و قلیائی) و گدازه‌ای بازیک همراه با ماسه سنگ‌های توفدار و بین لایه‌های نازک آهک اشکوب‌‌های بارمین-آپتین کرتاسه تشکیل یافته‌اند. بدلیل وجود سنگ­های رسوبی (آهک و ماسه سنگ­های توفدار) میزان سختی سنگ­های مادری نسبت به سایر نقاط حوزه کمتر بوده و تشکیل خاک در سطح آنها بیشتر از سایر رسوبات می‌باشد. در اکثر نقاط در سطح آنها خاک­های عمیق (قهوه­ای جنگلی) با پوشش جنگلی و گیاهان انبوه مشاهده می‌شود. اما در مناطق مرتفع (مراتع) جنوب تالش، سنگهای آتشفشانی که به اوائل پالئوژن نسبت می‌دهند بر روی توف­ها گسترش یافته‌اند. نواحی جنوبی حوزه از نظر سنگ­شناسی با مرکز و شمال آن متفاوت بوده و از سنگ­های آتشفشانی آندزیت و بازالت و گدازه‌ها و توف‌های پرتابی و آمفیبولیت تشکیل یافته ‌است(3).

روش تحقیق: در مطالعه حاضر نمونه­برداری از منطقه در طول سالهای 1393-1392 صورت گرفت و از فلور ایرانیکا (47) فلور روسیه (35)، فلور ترکیه (22) و فلور ایران (2) جهت شناسایی نمونه­های گیاهی جمع­آوری شده داخل قطعه­نمونه­های جامعه­شناختی (18) و نیز تمامی گیاهان خارج از قطعه­نمونه­ها استفاده شد. در مرحله بعد پراکنش جغرافیایی (کوروتیپ) گونه­ها براساس تقسیم­بندی نواحی رویشی(50 و 49) و با استفاده از منابع فلور (47و35و22و2) مشخص گردید. سپس شکل زیستی آنها بروش رانکیه(13) تعیین شد. تمامی نمونه­های جمع­آوری شده، کدگذاری و در هرباریوم مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان نگهداری می­شود.

نتایج

در بررسی حاضر تعداد 364 آرایه از 650 نمونه گیاهی جمع آوری­ شده از 83 قطعه نمونه و اطراف آن در مطالعات میدانی از مراتع لومیر مورد شناسایی واقع شده که در میان آنها گونه جدیدOxytropis guilanica و رکورد جدید Androsace elongata  برای کشور معرفی شده­اند(39). تمامی گونه­های شناسایی­شده در 194 جنس و 55 خانواده گیاهی قرار می­گیرند. از این تعداد، 7 خانواده متعلق به نهانزادان آوندی، 1 خانواده بازدانه و 47 خانواده مربوط به گیاهان گلدار(9 خانواده تک­لپه و 38 خانواده دولپه) می­باشد. خانواده­های:

Gramineae (44), Compositae (36), Rosaceae (26), Leguminosae (26), Scrophulariaceae (24), Cruciferaea (21), Labiatae (17), Caryophyllaceae (17)

دارای بالاترین غنای گونه­ای در این منطقه هستند. بزرگترین جنس­ها از نظر تعداد آرایه بترتیب عبارتنداز:

Alchemilla (14), Veronica (12), Carex (9), Poa (9), Geranium (7), Trifolium (7), Potentilla (7), Bromus (7), Silene (6)

همی­کریپتوفیت­ها با داشتن 2/52 درصد از سهم کل گونه­ها، شکل زیستی غالب منطقه را تشکیل می­دهند. وجود درصد بالایی از شکل زیستی همی­کریپتوفیت یکی از ویژگی­های مناطق معتدل مرطوب محسوب می­شود(13). اشکال رویشی ژئوفیت­ها 7/24 درصد، تروفیت­ها 6/20 درصد، کامفیت­ها 4/1 درصد و فانروفیت­ها 82/ درصد در رتبه­های بعدی قرار دارند(شکل3 و جدول1 ).

 

شکل3- طیف زیستی گونه­های گیاهی بخش مرتعی حوزه آبخیز لومیر

فانروفیت =Ph تروفیت، =Th همی­کریپتوفیت، =Heژئوفیت،  =G کامفیت، =Ch

 

 

جدول 1- مقایسه فلور منطقه مورد مطالعه با مناطق همجوار از نظر بزرگترین خانواده­ها، جنس­ها همچنین کوروتیپ، شکل زیستی و درصد گونه­های اندمیک 

Endemism(%)

Lifeform(%)

Chorotype(%)

Genus

Family

Area

37(10/2)

He(52/2),Ge(24/7),Th(20/6),Ch(1/4),Ph(0/82)

ES(28/4),ES-IT(15/1),ES-IT-M(9/9),IT(15/1)

Alchemilla(14),Veronica (12),Carex(9)

Gramineae(44)

Asteraceae(36)

Lomir(1800-2872m& 3374 hect.)

71(13/1)

He(51),Ge(11),Th(21),Ch(12),Ph(4)

ES(15),ES-IT(14/5),ES-IT-M(7),IT(41)

                      ,           Astragalus(16)

Silene(11),Potentilla(9)

Asteraceae(73)

Gramineae(36)

Lisar(1800-3200m&13500hect.)

18(1/69)

He(42/5),Ge(18/28),Th(25/8),Ch(4/76),Ph(4)

ES(15/7),ES-IT(15/8),ES-IT-M(19/8),IT(29/86)

Astragalus(31),Carex(20), Silene(15)

Asteraceae(110)

Gramineae(80)

Arasbaran(250-2840m& 80654hect.)

5/56

He(46),Ge(30),Th(22),Ch(2)

ES(3/7),ES-IT(15/74),ES-IT-M(20/83),IT(29/86),PL(44/64)

Carex(7),Plantago(6), Triflium(6)

Gramineae(46)

Asteraceae(20)

Sabalan(1340-3000m)

6/45

20(4/65)

-

ES(18/7),ES-IT(20/6),ES-IT-M(16/8)

Carex(12),Alchemilla (6),Poa(6)

Rosaceae(27)

Asteraceae(25)

Rudsar(300-2600m)

 

در بررسی پراکنش جغرافیایی گونه­های گیاهی منطقه، بیشترین فراوانی مربوط به عناصر اروپا- سیبری با 4/28 درصد می­باشد. فراوانی عناصر اروپا- سیبری و ایران- تورانی 1/15 درصد است. عناصر اروپا- سیبری و مدیترانه­ای 7 درصد بوده و عناصر اروپا- سیبری، ایران- تورانی و مدیترانه­ای 9/9 درصد را به خود اختصاص داده­اند. از عناصر اروپا- سیبری، 2/21 درصد گونه­ها در محدوده هیرکانی و اکسینو-هیرکانی رویش دارند و 2/7 درصد گونه­ها منحصر به محدوده هیرکانی می­باشد. عناصر ایران- تورانی 7/9 درصد است. عناصر ایران- تورانی و مدیترانه­ای 9/3 درصد است. 2/7 درصد گونه­ها جهان­وطن و یا تقریبا جهان­وطن هستند. 5/14 درصد چند ناحیه­ای هستند(شکل 4 و جدول 1).

براساس جدول2 تعداد 37 گونه(2/10 درصد) انحصاری و نیمه انحصاری ایران هستند. غالب این گونه­ها (2/7 درصد)در محدوده رویشی هیرکانی یعنی شمال ایران و جمهوری آذربایجان رویش داشته و عبارتنداز:

Myosotis anomala, Myosotis olympica, Campanula saxifraga subsp. aucheri, Silene odontopetala, Silene schafta, Centaurea zuvandica, Cousinia pterocaulos, Echinops koelzii, Thlaspi hastulatum, Scabiosa hyrcanica, Securigera varia, Oxytropis guilanica, Corydalis persica var.hyrcana, Geranium ibericum, Nepeta racemosa subsp. haussknechtii, Satureja intermedia, Teucrium hircanicum, Fritillaria kotschyana, Lilium ledebourii, Ornithogalum sintenisii, Primula heterochroma, Anemone caucasica, Ranunculus buhsei, Alchemilla citrina, Alchemilla rechingeri, Alchemilla farinosa, Alchemilla fluminea, Alchemilla gigantodus, Alchemilla pectiniloba, Alchemilla plicatissima, Potentilla argyroloma, Crucianella gilanica, Galium capsicum, Galium diploprion, Phuopsis stylosa, Veronica gauba, Cervaria cervariifolia    

 

شکل4- پراکنش جغرافیایی گونه های گیاهی بخش مرتعی حوزه آبخیز لومیر:

Cosm= جهان وطنی، Scosm= نیمه جهان وطنی، =PL چند ناحیه ای، =M مدیترانه ای، =IT ایران- تورانی، =ES اروپا- سیبری


 

جدول 2- فهرست فلوریستیک، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی بالای مرز جنگلی حوزه آبخیز لومیر .شکل زیستی: =Ph فانروفیت،  =Chکامفیت، =He همی­کریپتوفیت،=G  ژئوفیت(GT= ژئوفیت غده­دار، GB= ژئوفیت پیازدار، =GR ژئوفیت رونده)، =Th تروفیت؛ کوروتیپ: Cosm= جهان­وطنی، Scosm= نیمه­جهان­وطنی،  =PLچند ناحیه ای، Hyr= هیرکانی، EH=اکسینو-هیرکانی، =ES اروپا-سیبری، =IT ایران-تورانی،=M  مدیترانه­ای

Life form

Chorology

Taxon

 

 

Pteridophytes

 

 

Aspleniaceae 

GR

PL

Asplenium ruta-muraria L.

 

 

Dryopteridaceae 

GR

PL

Polystichum aculeatum (L.)Roth ex Mert.

 

 

Equisetaceae 

GR

Cosm

Equisetum arvense L.

 

 

Hypolepidaceae 

GR

Cosm

Pteridium aqualinum (L.) Kuhn

 

 

Ophioglossaceae 

GR

PL

Botrychium lunaria (L.) Sw.

 

 

Polypodiaceae 

GR

PL

Polypodium vulgare L.

 

 

Woodsiaceae 

GR

Scosm

Cystopteris fragilis (L.)Bernh.

GR

ES

Woodsia alpina (Bolton) Gray

 

 

Gymnosperms

 

 

Cupressaceae 

Ph

PL

Juniperus communis L.

 

 

Angiosperms

 

 

Monocotyledons

 

 

Amaryllidaceae

GB

IT

Allium akaka S.G.Gmel. Schult. & Schult.f.

GB

ES-IT

Allium atroviolaceum Boiss.

GB

 

Allium sp.

G

ES(EH)

Galanthus nivalis L.

 

 

Colchicaceae

GB

ES(EH)

Colchicum speciosum Steven

GB

IT

Colchicum szovitsii Fisch. & C.A.Mey.

 

 

Cyperaceae

GR

IT-M

Carex halleriana Asso

GR

ES

Carex caryophyllea Latourr.

GR

ES-M

Carex depressa Link subsp.transsilvanica(Schur)K.Richt.

GR

Cosm

Carex divisa Huds.

He

ES-M

Carex divulsa Stockes

GR

ES

Carex humilis Leyss.

GR

ES-IT

Carex leporina L.

GR

ES-IT-M

Carex melanostachya M.Bieb. ex Willd.

GR

pL

Carex pallescens L.

GR

ES-IT

Eleocharis palustris (L.) Roem. & Schult.

 

 

Gramineae

Th

IT

Aegilops tauschii Coss.

GR

PL

Agrostis gigantea Roth

He

PL

Agrostis stolonifera L.

He

IT-M

Alopecurus apiatus Ovcz.

He

PL

Anthoxanthum odoratum L.

He

ES-M

Brachypodium sylvaticum (Huds.) P.Beauv.

Th

ES-IT-M

Briza minor L.

GR

ES-IT-M

Bromus benekenii (Lange) Trimen

Th

PL

Bromus japonicus Thunb.

Th

ES-IT-M

Bromus scoparius L.

Th

ES-IT-M

Bromus sterilis L.

Th

PL

Bromus tectorum L. var. hirsutusRegel

He

IT

Bromus tomentellus Boiss.

He

ES(EH)-IT

Bromus variegatus M. Bieb.

He

PL

Catabrosa aquatica (L.) P. Beauv.

GR

ES(EH)-IT

Colpodium parviflorum Boiss. & Buhse

He

SCOSM

Cynodon dactylon L.

He

PL

Dactylis glomerata L.

He

ES(EH)

Festucaalaica Drobow

GR

ES-IT

Festucapratensis Huds.

GR

ES(EH)-IT

Festucarechingeri E.B.Alexeev

He

ES

Festuca varia Haenke

GR

ES(EH)

Glyceria caspia Trin.

He

ES

Helictotrichon pratense (L.)Plig.

He

ES

Helictotrichon pubescens (Huds.) Schult. & Schult.f.

He

ES-IT-M

Hordeum brevisubulatum (Trin.) Link

G

ES-IT-M

Hordeum bulbusum L.

Th

PL

Hordeum murinum L.subsp. glaucum(Steud.) Tzvelev

He

PL

Koeleria pyramidata (Lam.) P.Beauv.

Th

ES-IT-M

Lolium rigidum Gaudin

He

IT

Melica persica Kunth

Th

ES-IT-M

Milium vernale M.Bieb.

GR

Cosm

Phleum alpinum L.

He

PL

Phleum phleoides (L.) H. Karst.

GR

ES-IT

Poa alpina L.

Th

Cosm

Poa annua L.

GR

ES-IT-M

Poa bactriana Roshev.

He

PL

Poa compressa L.

He

ES(EH)

Poa longifolia Trin.

GS

PL

Poa nemoralis L.

G

ES-IT

Poa palustris L.

GR

Cosm

Poa pratensis L.

GR

PL

Poa trivialis L.

He

ES

Sesleria phleoides Steven ex Roem. & Schult.

G

ES

Trisetum flavescens (L.)P.Beauv.

 

 

Iridaceae

GB

ES(EH)

Crocus speciosus M.Bieb.

GR

ES(EH)-IT

Iris reticulata M.Bieb.

 

 

Juncaceae

GR

PL

Juncus effusus L.

GR

PL

Juncus inflexus L.

Ge

IT

Juncuspersicus (Boiss.)subsp. libanoticus (J.Thiebaut) Novikov & Snogerup

He

PL

Luzula multiflora (Ehrh.)Lej.

GR

ES

Luzula spicata (L.)DC.

 

 

Juncaginaceae

GR

ES-IT

Triglochin maritima L.

 

 

Liliaceae

GB

ES(Hyr)

Fritillaria kotschyana Herb.

GB

ES-IT

Gagea bohemica (Zauschn.) Schult. & Schult.f.

GB

ES(EH)-IT

Gagea confusa A.Terracc.

GB

ES(Hyr)

Lilium ledebourii (Baker) Boiss.

GB

IT

Muscari caucasicum (Griseb.) Baker

GB

IT-M

Muscari neglectum Guss. ex Ten.

GB

ES(Hyr)

Ornithogalum sintenisii Freyn

GB

IT

Puschkinia scilloides Adams

GB

ES(EH)

Scilla siberica Haw. subsp. caucasica (Miscz.) Mordak

 

 

Orchidaceae

GC

ES-M

Orchis mascula (L.) L.

G

ES(EH)

Steveniella satyroides (Spreng.) Schltr.

 

 

Dicotyledons

 

 

Asclepiadaceae

Ph

ES(EH)-IT

Vincetoxicum funebre Boiss.& Kotschy

 

 

Berberidaceae

Ph

ES

Berberis vulgaris L.

 

 

Boraginaceae

Th

PL

Asperugo procumbens L.

Th

PL

Buglossoides arvensis (L.) I. M. Johnst.

He

ES(EH)

Huynhia pulchera (Willds ex Roem. & Schult.) Greuter& Burdet

He

ES(Hyr)

Myosotis anomala Riedl

He

ES(EH)

Myosotis lithospermifolia (Willd.) Hornem.

He

IT

Myosotis olympica Boiss.

Th

ES-IT

Myosotis sarsiflora Mikan

He

ES-IT

Myosotis sylvatica Hoffm.

Th

ES(EH)

Nonea flavescens Fisch. & C. A. Mey.

Th

ES

Nonea lutea (Desr.) DC.

Th

IT

Rochelia persica Bunge ex Boiss.

He

ES(EH)

Symphytum asperum Lepech.

 

 

Campanulaceae

He

ES-IT

Asyneuma rigidum (Willd.)Grossh.

He

ES

Campanula glomerata L.

He

ES(Hyr)

Campanula saxifraga M.Bieb.subsp.aucheri (A.DC.) Ogan.

He

ES-IT

Campanula stevenii M.Bieb.

 

 

Caryophyllaceae

He

ES(Hyr)-IT-M

Arenaria rotundifolia M.Bieb.

Th

PL

Arenaria serpyllifolia L.

Th

ES-IT-M

Arenaria serpyllifolia L. subsp. leptoclados (Rchb.) Nyman

Th

PL

Cerastium glutinosum Nutt.

He

IT

Dianthus orientalis Adams

Th

PL

Herniaria hirsuta L.

He

ES(EH)-IT

Minuartia recurva (All.) Schinz. & Thell.

He

ES-M

Petrorhagia saxifraga (L.) Link

Th

IT-M-SS

Polycarpon tetraphyllum (L.) L.

He

ES-IT

Sagina saginoides (L.) H.Karst.

He

ES(EH)-IT-M

Scleranthus orientalis Rössler

He

ES-IT-M

Silene latifolia Poir. subsp. alba (Mill.) Greuter & Buredt

He

IT

Silene odontopetala Fenzl

He

ES(Hyr)

Silene schafta J.G.Gmel. ex Hohen.

He

IT

Silene spergulifolia (Willd.) M.Bieb.

He

IT

Silene tenella A.Huet ex Schenk

He

 

Silene sp.

Th

Cosm

Stellaria media (L.) Vill.

 

 

Chenopodiaceae

Th

PL

Chenopodium botrys L.

Th

PL

Chenopodium foliosum Asch.

 

 

Cistaceae

Cha

ES-M

Helianthemum nummularium (L.) Mill.

 

 

Compositae

He

ES-IT

Achillea millefolium L.

He

ES-IT-M

Arctium lappa L.

He

ES-IT-M

Artemisia chamaemelifolia Vill.

He

IT

Artemisia splendens Willd.

GR

ES-IT

Aster alpinus L.

He

ES(EH)

Carduus seminudus M.Bieb. ex M.Bieb.

Th

IT

Carthamus lanatus L.

He

ES-M

Chondrilla juncea L.

He

IT

Cirsium echinus (M.Bieb.) Hand.-Mazz.

He

ES(EH)

Cirsium obvallatum (M.Bieb.) M. Bieb.

He

ES(EH)

Cirsium osseticum (Adams) Petr.

He

PL

Cirsium vulgare (Savi) Ten.

He

ES

Cota triumfetti (L.) J.Gay.

He

ES(Hyr)

Cousinia pterocaulos (C.A.Mey.) Rech.f.

Th

IT-M

Crepis sancta (L.) Bornm.

He

ES(Hyr)

Echinops koelzii Rech.f.

He

ES(EH)

Erigeron caucasicus Steven

He

ES

Gnaphalium supinum L.

He

IT

Helichrysum pallasii (Spreng.) Ledeb.

He

ES-IT

Hieracium bauhinii Schwägr. ex Schrank

He

ES-IT

Hieracium hoppeanum Wallr. ex Nyman

He

ES(EH)

Hieracium longiscapum Boiss.

He

ES-IT

Hieracium x ruprechtii Boiss.

He

IT

Jurinea moschus Borbov

He

ES(EH)-IT

Leontodon asperrimus (Willd.) Endl.

He

ES-IT

Pilosella procera (Fr.) F.W.Schultz & Sch.Bip.

G

ES-IT

Podospermum meyeri K.Koch.

GR

ES(Hyr)-IT

Psephellus zuvandicus Sosn.

G

ES-IT-M

Scorzonera laciniata Jacq.

Th

ES-IT

Senecio leucanthemifolius Poir.subsp. vernalis (Waldst. & Kit.) Greuter

He

ES(EH)

Senecio othannae M.Bieb.

He

ES(EH)

Tanacetum coccineum (Willd.) Grierson

He

Cosm

Tanacetum parthenium (L.) Sch.Bip.

He

ES-IT

Taraxacum bessarabicum (Hornem.) Hand.-Mazz.

G

IT-M

Tragopogon vaginatus Ownbey & Rech.f.

He

ES-IT

Tripleurospermum parviflorum (Willd.) Pobed.

GT

ES-IT-M

Tussilago  farfara L.

 

 

Convolvulaceae

GR

PL

Calystegia sepium (L.)R.Br.

He

ES(EH)-M

Convolvulus cantabrica L.

 

 

Crassulaceae

He

IT

Rosularia sempervivum (M. Bieb.) A. Berger

He

ES(EH)

Sedum lenkoranicum Grossh.

Th

ES(EH)-IT-M

Sedum pallidum M.Bieb.

 

 

Cruciferae

He

ES-IT-M

Alliaria petiolata (M.Bieb.) Cavara & Grande

Th

ES-M

Alyssum alyssoides (L.) L.

Th

IT

Alyssum desertorum Stapf

Th

IT

Alyssum stapfii Vierh.

Th

Cosm

Arabidopsis thaliana (L.) Heynh.

He

ES-IT-M

Turritis glabra L.

Th

IT

Arabis nova Vill.

He

IT-M

Barbarea plantaginea DC.

Th

Cosm

Capsella bursa-pastoris (L.) Medik.

Th

SCOSM

Cardamine hirsuta L.

He

ES-IT

Cardamine uliginosa M.Bieb.

Th

PL

Descurainia sophia (L.) Webb ex Prantl

He

ES(EH)

Draba bruniifolia Steven

Th

PL

Draba nemorosa L.

Th

ES(EH)

Draba siliquosa M.Bieb.

Th

ES-IT-M

Erophila verna (L.) DC.

He

Cosm

Lepidium draba L.

Th

ES(EH)

Microthlaspi umbellatum F.K. Mey.

He

PL

Nasturtium officinale R.Br.

Th

PL

Thlaspi arvense L.

Th

ES(Hyr)

Thlaspi hastulatum Steven

 

 

Dipsacaceae

He

ES(Hyr)

Scabiosa hyrcanica Steven

GT

ES(EH)

Corydalis angustifolia (M.Bieb.) DC.

GT

ES(EH)

Corydalis marschalliana (Willd.) Pers.

GT

ES(Hyr)

Corydalis persica Cham. & Schltdl. var. hyrcana (Wendelbo) Parsa

 

 

Gentianaceae

Th

IT

Gentiana aquatica L.

He

Es(EH)-IT

Gentiana septemfida Pall.

 

 

Geraniaceae

Th

PL

Erodium cicutarium (L.) L'Her.

Th

ES-M

Geranium columbinum L.

He

ES(Hyr)

Geranium ibericum Cav.

Th

IT-SS

Geranium molle L.

He

ES-M

Geranium pyrenaicum Burm.f.

Th

Cosm

Geranium robertianum L.

Th

ES-IT-M

Geranium rotundifolium L.

He

 

Geranium sp.

 

 

Hypericaceae

He

ES-IT

Hypericum hirsutum L.

He

ES-M

Hypericum linarioides Bosse

He

Cosm

Hypericum perforatum L.

 

 

Labiatae

He

ES(EH)

Hyssopus officinalis L.

GR

PL

Lamium album L.

GR

PL

Lamium album L.subsp.crinitum (Montbret & Aucher ex Benth.) Mennema

Th

Scosm

Lamium amplexicaule L. var. bornmuelleri Mennema

He

ES-IT

Leonurus cardiac L.

Ch

IT

Marrubium astracanicum Jacq.

He

ES

Mentha aquatica L.

He

PL

Mentha longifolia (L.) L.

He

ES(Hyr)-IT

Nepeta racemosa Lam.subsp. haussknechtii (Bornm.) A.L.Budantsev

He

PL

Prunella vulgaris L.

He

ES-IT

Salvia verticillata L.

He

ES(Hyr)

Satureja intermedia C.A.Mey.

He

ES(EH)

Stachys byzantina K. Koch

He

ES(EH)

Stachys macrostachys (Wender.) Briq.

He

ES(EH)

Stachys persica S.G.Gmel. ex C.A.Mey.

Ch

IT-M

Teucrium chamaedrys L. subsp. sinuatum (Celak) Rech.f.

He

ES(EH)

Teucrium hircanicum L.

He

IT

Thymus kotschyanus Boiss. & Hohen.

GR

ES(EH)

Thymus praecox Opiz. subsp. grossheimii (Ronniger) Jalas

 

 

Leguminosae

He

ES-M

Anthyllis boisseri Sagorski

Ch

ES(EH)-IT

Astracantha aurea (Willd.) Podlech.

He

IT

Astragalus barnassari Grossh.

He

IT

Astragalus fragrans willd.

He

ES

Astragalus glycyphyllos L.

He

IT

Astragalus lilacinus Boiss.

He

IT

Astragalus xiphidiopsis Bornm.

He

ES-M

Lathyrus digitatus (M.Bieb.) Fiori

GR

ES-M

Lathyrus laxiflorus (Desf.) Kuntze

GR

ES-IT-M

Lathyrus pratensis L.

He

Cosm

Medicago lupulina L.

Th

IT-M

Medicago polymorpha L.

Th

IT

Medicago sativa L.

He

ES(EH)

Onobrychis bungei Boiss.

Ch

PL

Onobrychis cornuta (L.) Desv.

He

ES(Hyr)

Oxytropis guilanica Maassoumi & Moradi

He

ES-IT-M

Securigera varia (L.) Lassen

Th

ES

Trifolium arvens L.

Th

ES-IT-M

Trifolium campestre Schreb.

He

ES(EH)

Trifolium canescens Willd.

He

ES

Trifolium ochroleucon Huds.

He

ES-IT-M

Trifolium pratense L.

He

PL

Trifolium repense L.

Th

ES-M

Trifolium scabrum L.

Th

ES-IT-M

Vicia sativa L.

Th

ES-IT-M

Vicia tetrasperma (L.) Schreb.

 

 

Lythraceae

He

PL

Lythrum salicaria L.

 

 

Onagraceae

He

ES-M

Epilobium montanum L.

He

ES-IT

Epilobium roseum (Schreb.) Schreb.

 

 

Orobanchaceae

G

 

Orobanche sp.

 

 

Paeoniaceae

G

ES(EH)

Paeonia daurica Andrewssubsp.wittmanniana (Hartwiss ex Lindl.) D.Y.Hong

 

 

Papaveraceae

He

ES(EH)-IT

Papaver bracteatum Lindl.

Th

IT-M

Papaver dubium L.

Th

IT

Papaver fugax Poir.

He

ES(EH)

Papaver orientale L.

 

 

Plantaginaceae

He

ES

Plantago atrata Hoppe

He

ES-IT-M

Plantago lanceolata L.

He

Cosm

Plantago major L.

 

 

Polygalaceae

He

ES(EH)-IT-M

Polygala anatolica Boiss. & Heldr.

 

 

Polygonaceae

Th

Cosm

Polygonum aviculare L.

He

IT

Polygonum cognatum Meisn.

He

PL

Polygonum persicaria L.

GR

PL

Rumex acetosa L.

He

ES-M

Rumex acetosella L.

He

IT-M

Rumex scutatus L.

GT

IT-M

Rumex tuberosus L.

 

 

Primulaceae

Th

Cosm

Anagalis arvensis L.

Th

ES

Androsace elongata L.

Th

ES-IT-M

Androsace maxima L.

He

ES-IT

Primula auriculata Lam.

He

ES(Hyr)

Primula heterochroma Stapf

He

ES-M

Primula macrocalyx Bunge

 

 

Ranunculaceae

GT

ES(Hyr)

Anemone caucasica Willd.ex Rupr.

He

ES(EH)

Caltha palustris L.

G

IT

Ficaria fascicularis K. Koch

He

ES(EH)

Pulsatilla albana (Steve) Bercht. & J.Presl

GR

ES-M

Ranunculus brutius Ten.

G

ES(EH)

Ranunculus buhsei Boiss.

GR

ES-M

Ranunculus caucasicus M. Bieb.

Th

ES-IT

Ranunculus oxyspermus Willd.

He

PL

Ranunculus repens L.

He

PL

Thalictrum foetidum L.

 

 

Rosaceae

He

PL

Agrimonia eupatoria L.

He

ES(EH)

Alchemilla caucasica Buser

He

ES(EH)

Alchemilla citrina S.E.Fr”hner

He

ES(EH)

Alchemilla compactilis Juz.

He

ES(Hyr)

Alchemilla farinosa S.E.Fr”hner

He

ES(Hyr)

Alchemilla fluminea S.E.Fr”hner

GR

ES(Hyr)

Alchemilla gigantodus S.E.Fr”hner

He

ES(EH)

Alchemilla hessii Rothm.

GR

ES(Hyr)

Alchemilla hyrcana (Buser) Juz.

He

IT

Alchemilla kurdica Rothm.

He

ES(EH)

Alchemilla pectiniloba S.E.Fr”hner

He

ES(EH)

Alchemilla plicatissima S.E.Fr”hner

He

ES(Hyr)

Alchemilla sedelmeyeriana Juz.

GR

ES(EH)

Alchemilla sericata Rchb. ex Buser

He

ES

Alchemilla valdehirsuta Buser

He

ES-IT-M

Geum urbanum L.

He

ES(EH)-IT

Potentilla adscharica Sommier & Levier

He

IT

Potentilla argyroloma Boiss. & Hohen.

He

ES(EH)

Potentilla bungei Boiss.

He

ES-IT

Potentilla gelida Th.Wolf

He

ES(EH)-IT

Potentilla meyeri Boiss.

He

ES-M

Potentilla micrantha Ramond ex DC.

He

ES-IT

Potentilla petraea Willd.ex schltdl.

He

ES-IT-M

Sanguisorba minor Scop.

He

ES(EH)

Sibbaldia bifurca (L.) Kurtto & T.Eriskss

He

ES-IT

Sibbaldia parviflora Willd. 

 

 

Rubiaceae

He

ES(EH)

Asperula prostrata (Adams) K.Koch

He

ES(Hyr)

Crucianella gilanica Trin.

He

ES-M

Cruciata laevipes Opiz

He

ES(Hyr)

Galium capsicum Steven

He

ES(Hyr)

Galium diploprion Boiss. & Hohen.

Th

ES-IT-M

Galium ghilanicum Stapf

GR

PL

Galium verum L.

GR

ES(Hyr)

Phuopsis stylosa (Trin.) Hook.f. ex B.D.Jacks.

 

 

Santalaceae

GR

IT

Thesium kotschyanum Boiss.

 

 

Saxifragaceae

He

ES

Saxifraga paniculata Mill.

Th

IT

Saxifraga tridactylites L.

 

 

Scrophulariaceae

He

ES(EH)

Digitalis nervosa Steud. & Hochst.ex Benth.

Th

IT-M

Euphrasia pectinata Ten.

Th

IT

Euphrasia sevanensis Juz.

He

ES-M

Linaria dalmatica (L.) Mill.

He

ES(EH)-IT

Pedicularis sibthorpii Boiss.

Th

ES-IT

Rhynchocorys elephas Griseb.

He

IT

Scrophularia amplexicaulis Benth.

Ch

ES-IT

Scrophularia variegata Rchb. ex Nyman

He

ES(EH)-IT

Scrophularia vernalis L.

He

ES-IT

Verbascum punalense Boiss., Buhse & Grossh.

He

IT-M

Verbascum speciosum Schrad.

He

PL

Verbascum thapsus L.

He

IT

Veronica anagalis-aquatica L. subsp. oxycarpa (Boiss.)Elenevsky

Th

IT

Veronica argute-serrata Regel & Schmalh.

Th

PL

Veronica arvensis L.

Th

IT

Veronica campylopoda Boiss.

Th

ES

Veronica ceratocarpa C.A.Mey.

Th

IT

Veronica gaubae Bornm.

He

ES

Veronica gentianoides Vahl

He

ES-IT

Veronica multifida L.

He

ES(EH)-IT-M

Veronica orientalis Mill.

Th

Scosm

Veronica persica Poir.

Th

Cosm

Veronica polita Fr.

He

PL

Veronica serpyllifolia L.

 

 

Solanaceae

Th

Cosm

Hyoscyamus niger L.

 

 

Umbelliferae

He

ES-IT-M

Anthriscus nemorosa (M. Bieb.)Spreng.

He

ES

Anthriscus sylvestris (L.) Hoffm.

He

ES(Hyr)

Cervaria cervariifolia (C.A.Mey.) Pimenov

He

ES(EH)

Eleutherospermum cicutarium (M. Bieb.) Boiss.

He

IT

Ferula ovina (Boiss.) Boiss.

He

IT

Heracleum pastinacifolium K.Koch

He

ES(Hyr)-IT

Heracleum persicum Desf.ex Fisch., C.A.Mey. & Ave- Lall.

He

IT

Pimpinella rhodantha Boiss.

He

ES(EH)-IT-M

Pimpinella tragium Vill.

He

ES(EH)

Seseli transcaucasicum Pimenov & Sdobnina

 

 

Urticaceae

He

SCOSM

Urtica  dioica L.

 

 

Valerianaceae

Th

ES-IT

Valerianella uncinata (M.Bieb.) Dufr.

 

 

Verbenaceae

He

Cosm

Verbena officinalis L.

 

 

Violaceae

GR

ES-M

Viola alba Besser

He

ES(EH)

Viola caspia (Rupr.) Freyn

GR

ES-IT-M

Viola rupestris F.W.Schmidt

GR

ES

Viola somchetica K.Koch


بحث

همانند مناطق همجوار شامل ارسباران، لیسار و سبلان(جدول1) دو تیره گرامینه و کمپوزیته دارای بیشترین گونه در منطقه مورد مطالعه بودند. Alchemillaبا 14 گونه بزرگترین جنس گیاهی منطقه می­باشد. تقریبا تمامی گونه­های جنس مذکور متعلق به ناحیه رویشی اروپا-سیبری بوده(جدول2) و با مراجعه به جدول1 مشخص می­شود که در رودسر نیز از بزرگترین جنس­های این منطقه است. بنابراین لومیر و رودسر از این نظر دارای تشابه بوده و در بین مناطق دیگر به رویش اروپا- سیبری نزدیکترند.

شرایط اقلیمی حاکم در یک منطقه در ارتباط با طیف شکل زیستی آن منطقه می­باشد. همواره اشکال زیستی، در تجزیه و تحلیل­های فلوریستیک پوشش گیاهی، بصورت معیاری برای توصیف آن مورد استفاده قرار می­گیرد(13).درصد نسبتا بالای ژئوفیت بیانگر معتدل بودن اقلیم منطقه است. چون ژئوفیت­ها به زیستگاه­های معتدل در مقایسه با زیستگاه­های خشک سازگارترند(28). کامفیت­ها که در مناطق خشک و سرد غلبه دارند، در این منطقه از رویش ناچیزی(4/1 درصد) برخوردارند. کامفیت­ها در مناطق تالابی سبلان با وجود دارا بودن اقلیم خشک­تر بعلت شرایط بستر رویش (غرقابی و سطح ایستایی بالای آب) دارای درصد مشابهی (2 درصد) هستند. در حالیکه در منطقه هم­جوار یعنی لیسار(جدول 2) که میزان رطوبت پایین­تری را دریافت می­کند به 12 درصد می­رسد. با مقایسه درصد گونه­های اندمیک لومیر(2/10 درصد) با مناطق همجوار در جدول 2 مشخص می­شود که منطقه مورد مطالعه پس از لیسار (1/13 درصد) بیشترین درصد را دارد. علت بالاتر بودن درصد اندمیسم لیسار به لومیر را می­توان در دلایل زیر جستجو کرد:

اولا منطقه لیسار از لومیر مرتفع­تر است و از طرفی  فرض بر این است که با افزایش ارتفاع در صد اندمیسم افزایش می­یابد(45). ثانیا همانطوریکه در بالا بحث شد فلور لیسار به ایران- تورانی نزدیکتر بوده در حالی­که فلور لومیر به اروپا- سیبری نزدیکتر است. بنابراین همانگونه که در صد اندمیسم ایران-تورانی در مقایسه با اروپا- سیبری بیشتر است(28)، لیسار نسبت به لومیر از درصد گونه­های اندمیک بالاتری برخوردار است. ثالثا مراتع لیسار جزء مناطق حفاظت شده محسوب می­شود(24).

براساس مشاهدات فیزیونومیک و شرایط اکولوژیکی منطقه مورد مطالعه، رویشگاه­های اصلی زیر شناسایی و معرفی شده و در ادامه، گونه­های نادر و جالب بخش مرتعی لومیر معرفی و مورد بحث واقع می­شوند:

رویشگاه­های مجاور مرز جنگلی: از قدیم در ایران مرزی بین جنگل و مرتع و زمین­های کشاورزی تقریبا وجود نداشته است قطع بی­رویه درختان بمنظور استفاده از چوب آنها، چرای دام در جنگل­ها و حتی ایجاد دامداریهای بزرگ در دل جنگل، که بزرگترین و مهمترین آفت و سبب انهدام اکوسیستم جنگلی است و همچنین تبدیل جنگل­ها به چراگاه­ها یا زمین­های کشاورزی سبب شده است که سطح وسیعی از جنگل­های ایران بخصوص در غرب و شمال از میان برود(10). مرز فوقانی جنگل در منطقه مورد مطالعه در محدوده ارتفاعی 2200-1800متر و مربوط به جوامع راشستان می­شود. گونه­های قابل توجهی از اشکال رویشی ژئوفیت بهمراه همی­کریپتوفیت بر روی خاکهای عمیق مرطوب غنی ازته بصورت لکه­هایی ظاهر می­شوند که گونه­های گل حسرت Colchicum speciosumو سرخس عقابیPteridium aqualinumاز گیاهان غالب این رویشگاه محسوب می­شوند و باتوجه به فنولوژی آنها، در ابتدای فصل بهار توسط گل حسرت پوشیده شده، سپس توسط سرخس عقابی جایگزین می­شوند. سایر گونه­های با فراوانی بالای رویشگاه مذکور عبارتنداز:

Heracleum persicum, Galanthus nivalis, Scilla siberica subsp. caucasica, Anemone caucasica, Senecio othannae, Paeonia daurica subsp. wittmanniana, Alchemilla hyrcana, Silene latifolia subsp. alba, Milium vernale, Ranunculus brutius

رویشگاه­های صخره­ای: طبق مطالعات صورت گرفته در بخش شرقی جنگل­های هیرکانی(13)، مناطق با برون زدگی سنگی در مقایسه با اطراف خود دارای تنوع گونه­ای بالایی می­باشند. این تنوع بالا عمدتا بعلت وجود خردزیستگاه­ها و خرداقلیم­ها می­باشد که بر روی گیاهان مختلف از طریق نیازهای بستر رویش، اقلیمی و فصلی مختلف تاثیر می­گذارند. از گونه­های شاخص و غالب این زیستگاه­ها به موارد زیر می­توان اشاره کرد:

Astracantha aurea, Alchemilla sericata, Alchemilla citrina, Potentilla bungei, Pulsatilla albana, Thymus caucasicus, Centaurea zuvandica, Trifolium repens, Minaurtia recurva, Bromus tomentellus, Asperula prostrata, Saxifraga paniculata, Silene odontopetala, Silene schafta, Thalictrum foetidum, Artemisia splendens, Sedum lenkoranicum, Cystopteris fragilis, Campanula saxifraga subsp. aucheri, Phleum phleoides, Rosularia sempervivum, Cystopteris fragilis, Festuca rechingeri, Festuca varia, Veronica gaubae

چمنزارهای مرطوب و زمین­های حاشیه نهرها: ترکیب فلورستیک این رویشگاه از مراتع اطراف متفاوت است و عمدتا از گیاهان رطوبت پسند و پای در آب تشکیل شده که جزء رویش­های تالابی و وابسته به آن محسوب می‍شوند و بصورت دائمی یا موقتی حاصل از ذوب برف می­باشند. این نوع رویشگاه­ها باوجود اینکه سطح بسیار کوچکی از مناطق نیمه آلپی را تشکیل می­دهد لیکن نقش حیاتی را در حفظ تنوع زیستی این مناطق بازی می­کنند (41). در سالهای اخیر برخی رویش­های تالابی کوهستانی در سطح کشور مورد شناسایی و بررسی قرار گرفته­اند(43و30و6).گونه­های شاخص و با فراوانی بالا در منطقه، مشابه رویش­های تالابی سایر مناطق کوهستانی البرز(43و30و6) عبارتند از:

Arenaria serpyllifolia, Sagina saginoides, Barbarea plantaginea, Cardamine uliginosa, Carex melanostachya, Eleocharis palustris, Equisetum arvense, Gentiana aquatica, Colchicum szovitsii, Juncus persicus subsp.libanoticus, Puschkinia scilloides, Veronica anagalis-aquatica subsp.oxycarpa, Veronica serpyllifolia, Persicaria bistorta, Veronica gentianoides, Epilobium montanum

رویشگاه­های علفزار خالص: در منطقه مورد مطالعه که در شیبهای مرطوب رو به دریا واقع شده است، رویش گیاهان بالشتکی خاردار بخاطر شرایط رطوبتی بالا از یک سو و نیز برتری رقابتی گیاهانی مانند گرامینه­ها در مقایسه با آنها، بسیار ناچیز بوده و محدود به رویشگاه­های صخره­ای می‍شوند و شامل Astracantha aurea در سطح وسیع تر و Onobrychis cornuta با فراوانی کم می­باشد. مشابه چنین رویشی در شیبهای شمالی مراتع پارک ملی گلستان توسط Akhani(12) نیز ذکر گردیده است. در حالیکه در شیبهای جنوبی البرز این نوع گونه­ها از گیاهان غالب آن مناطق محسوب می­شوند.

چمنزارهای لومیر دارای پوشش گیاهی تقریبا یکنواخت بوده و سطح وسیعی از مراتع لومیر را در بر می­گیرند. در این رویشگاه­ها، جگن­ها و گرامینه­های همی­کریپتوفیت (Graminoides) و Alchemilla بهمراه برخی گونه­های پهن­برگ، گیاهان غالب و شاخص بوده که به گونه­های زیر می­توان اشاره کرد:

Alchemilla sericata, Alchemilla kurdica, Alchemilla valdehirsuta, Alchemilla sedemeyeriana, Sibbaldia parviflora, Carex humilis, Carex depressa subsp.transsilvanica, Carex caryophyllea, Anthoxanthum odoratum, Agrostis gigantea, Bromus variegatus, Helictotrichon pubescens, Koeleria pyramidata, Poa alpina, Poa longifolia, Poa trivialis, Poa pratensis, Taraxacum bessarabicum, Tanacetum coccineum, Hieracium hoppeanum, Myosotis lithospermifolia, Viola rupestris, Potentilla gelida, Ranunculus buhsei, Plantago atrata, Veronica gentianoides, Veronica ceratocarpa, Trifolium repens, Trifolium pretense, Cerastium glutinosum, Ornithogalum sintenisii, Muscari neglectum

رویشگاه­های تخریب یافته شامل چراگاه­های با شیب تند و اطراف روستاها و آبادی­ها: در این مناطق چرای بی­رویه دام و فعالیتهای کشاورزی باعث فرسایش خاک و از دست رفتن تنوع زیستی شده است. لکه­های رویشی رو به گسترش گیاه سمیColchicum speciosum  (9) و غلبه کمپوزیته­های خاردارCirsium echinus, Cirsium obvallatum, Cousinia pterocaulos, Carduus seminudusدر بعضی از نقاط مشاهده می­گردد. تروفیت­ها دارای سهم بالای طیف زیستی در مناطق بیابانی هستند(13). فراوان بودن تروفیت­ها در این نوع از رویشگاه­های منطقه مورد مطالعه می­تواند نشانگر تخریب و چرای بیش از حد در آن باشد. گونه­های تروفیت با فراوانی بالا عبارتند از:

Buglossoides arvensis, Nonea lutea, Scleranthus orientalis, Alyssum desertorum, Bromus tectorum, Bromus scoparius, Hordeum murinum subsp. glaucum

گونه­های نادر و جالب مرتع لومیر: طی مطالعات فلوریستیک منطقه، گونه جدید  Oxytropis guilanicaدر محدوده ارتفاعی 2300 متر در گردنه الماس و 2750 متر در قله تیرب در بسترهای رویشی با خاک کم عمق و برونزدگی سنگی و رکورد جدید Androsace elongataدر شرایط رویشی مشابه ارتفاع 2100 متر در مرتع کرمان جمع­آوری و معرفی گردیدند(39). مرزه تالشی Satureja intermedia گونه اندمیک مناطق صخره­ای مرتفع کوه­های تالش محسوب می­شود. گیاه نادر سوسن چلچراغ Lilium ledebouriiاندمیک شمال کشور و لنکران جمهوری آذربایجان است. در ایران، جمعیت­های کوچکی از سوسن چلچراغ در داماش رودبار گیلان، کجور و کلاردشت مازندران و نیز اردبیل گزارش شده است(47و8)، همچنین پایه­های محدودی از آن در مسیر اسالم به خلخال و در حاشیه مرز جنگلی راش رویش دارد که متاسفانه بعلت ورود دام و چرای شدید منطقه در معرض نابودی است. Pimpinella rhodanthaکهبعد از گذشت حدود 30 سال از آخرین گزارش تاکنون جمع­آوری آن صورت نگرفته بود(2)، از دو نقطه یعنی گردنه الماس (2300 متر) و اسب وونی(1800 متر) در مسیر اسالم به خلخال جمع­آوری و گزارش می­گردند. پس از 50 سال از زمان آخرین جمع آوریLuzula spicata در ایران و از کوه سبلان، اخیرا این گونه توسط شریفی از شیبهای شرقی و شمالی سبلان در سال 2012 و توسط Torabianو Amini در خوی از آذربایجان غربی در سال 2013 جمع­آوری و گزارش گردید(48). در مطالعه حاضر این گیاه از نقاط مختلف در محدوده ارتفاعی 2700-2000 متر جمع­آوری و معرفی گردید. بدین ترتیب رویشگاه جدید در البرز غربی و محدوده منطقه مطالعاتی به رویشگاه قبلی آن در شمال غرب ایران اضافه می­شود.

Viola somchetica از عناصر اروپا - سیبری در فلو ایرانیکا(47) در ایران فقط از اسالم تالش گزارش گردیده است. این گیاه از منطقه صخره­ای زته مسیر اسالم به خلخال جمع­آوری شد. Draba bruniifoliaعنصر اکسینو- هیرکانی است که در کشور از کوه­های سبلان و سهند گزارش شده(47)، در تحقیق حاضر از مناطق صخره­ای الماس(2300 متر) و کوه تیرب(2700 متر) جمع­آوری شد. گونه Aster alpinusکه در فلور ایرانیکا(47) در کشور تنها از استان گیلان گزارش شده، نیز در ارتفاع 2300 متر منطقه جمع­آوری شد.

نتیجه­گیری

در نهایت همانطوریکه در مطالب بحث توضیح داه شده، مراتع لومیر از تنوع زیستی بالایی برخوردار بوده و برخی از گونه­های نادر و انحصاری کشور تنها در این منطقه و مناطق همجوار رویش دارند. گسترش جاده­ها، چرای بی­رویه دام، تغییر کاربری اراضی و حضور گردشگران در منطقه و درنتیجه لگدکوبی رویش­ها، دفع زباله ها و ایجاد آلودگی­های محیط­زیستی از عوامل تهدید­کننده پوشش گیاهی آن است. بنابراین شرایط حاکم بر منطقه و فشارهای محیط زیستی آن توجه ویژه را می­طلبد تا با اجرای برنامه­های مدیریتی فوری و همچنین درازمدت جهت حفاظت از تنوع زیستی منطقه اقدامات ضروری صورت پذیرد.

سپاسگزاری

مقاله حاضر مربوط به بخشی از پایان نامه دکتری دانشگاه اصفهان است.

نگارندگان از همکاری صمیمانه آقای دکتر امینی راد از بخش گیاهشناسی موسسه تحقیقات گیاه پزشکی در شناسایی نمونه­های Carex، آقای دکتر سعیدی و خانم دکتر بیگم فقیر از دانشگاه گیلان در شناسایی نمونه های Veronica و Alchemilla و آقای دکتر حسینی از دانشگاه شهر کرد در شناسایی نمونه­های Festuca کمال تشکر و قدردانی را دارند.

1- اسدالهی، ف. 1380. مطالعه جوامع گیاهی مناطق رویشی هیرکانی(جنگل­های خزری). همایش ملی مدیریت جنگل­های شمال و توسعه پایدار (1- مجموعه سخنرانیها).343-324.

2- اسدی، م. (سرویراستار) 1390- 1369. فلور ایران، شماره های 73-1. انتشارات موسسه تحقیقات جنگل­ها و مراتع کشور.

3- بی­نام،1384. طرح جامع جنگلداری حوزه آبخیز 8 لومیر، سازمان جنگل­ها، مراتع و آبخیزداری کشور.

4- حمزه، ب. 1373. بررسی و تشخیص جوامع گیاهی و عناصر تشکیل دهنده جنگل­های لساکوتی(سری سوم درجنوب شرقی تنکابن). تهران، .موسسه تحقیقات جنگل­ها و مراتع کشور.37صفحه.

5- حمزه، ب. صفوی، ر. عصری، ی. و جلیلی، ع. 1388. تجزیه و تحلیل فلورستیکی و توصیف مقدماتی پوشش گیاهی ذخیره گاه زیستکره ارسباران، شمال غرب ایران.رستنی­ها.11(1):16-1.

6- شریفی، ج. جلیلی، ع. قاسم اف، ش. نقی نژاد، ع.ر. و عظیمی، ف.1391. بررسی فلوریستیک، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان اراضی ماندابی(wetlands) ، دامنه­های شمالی و شرقی سبلان.تاکسونومی و بیوسیستماتیک. 4 (10):52-41.

7- شیخ الاسلامی، ه. 1370. بررسی تاثیر تغییرات ارتفاع، شیب و پوشش گیاهی در تغییر و تحول خاکهای منطقه اسالم. پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران، 175 صفحه.

8- صیادعالیان، م. 1390. بررسی تنوع ژنتیکی سوسن چلچراغ با استفاده از نشانگرهای مورفولوژیک و مولکولی. پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران.

9- عثمانی مرادرسولی، ه. 1387. بررسی روش استخراج نیمه صنعتی کلشی سین (Colchicine)از گونه سورنجان(Colchicum speciosum)، گیاه بومی ایران. پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده مهندسی شیمی دانشگاه تهران، 106 صفحه.

10- قهرمان ، ا. و عطار، ف. 1377. تنوع زیستی گونه­های گیاهی ایران . جلد اول . تهران : دانشگاه تهران.

11- محمودی، ف. 1380. گذری بر ارتفاعات تالش: قلمرو یخچالهای قدیمی، فصلنامه تحقیقات تالش.1(1).

 

12- Akhani H (1998) Plant biodiversity of Golestan National Park, Iran. Stapfia 53:1–411.

13- Archibold,O.W.(1996) Ecology of world vegetation. Chapman & Hall Inc., London.

14- Assadollahi, F., 1980. Etud phytosociologique et biogeographique des forest hyrcanienne.These b/am0168K.

15-Bobeck, H., 1951. Die natürlichen wälder und gehölzfluren Irans. Bonner Geogr. Abh., 8: 62 p.

16- Bobek, H., 1953. Zur eiszeitlichen vergletscherung des Alborzgebirges, Nordiran. Carinthia, 2:97–104.

17- Bornmuller J., 1906. Beitra¨ge zur Flora der Elburzgebirge Nord-Persiens,  Bull Herb Boiss, Gene`ve, vol.6, 6,pp. 605–620, 765–780.

18- Braun–Blanquet, J., 1932. Plant sociology, the study of plant communities (Translated by Fuller, G. D. &C Conard, H. S. 1983) Mc Graw ill Book Company, Inc., New York,439p.

19- Buhse, F., 1899a. Flora des alburs und der kaspischen Su¨dku¨ste. bisherige forschungsergebnisse ausdiesem Gebiet. Arbeiten des Naturforscher-Vereins zu Riga. Neue Folge. 8. Heft. WF Ha¨cker, Riga.

20- Buhse, F., 1899b. Reisebemerkungen aus dem östlichen Albursgebirgein Persien. – Bull. Soc. Imper. Natur. Moscow 34: 363 – 383.

21- Bunge, A., 1860. Die russische expedition nach chorassan in den jahren 1858 und 1859. Petermanns Geogr Mitt 6:205–226.

22- Davis, P. H. (ed.), 1965–1985. Flora of Turkey, Vols. 1–9. Edinburgh University Press, Edinburgh.

23-Djamali, M., Akhani, H., Khoshravesh, R., Andrieu-Ponel, V., Ponel, P. & Brewer, S., 2011. Application of the global bioclimatic classification to Iran: implications for understanding the modern vegetation and biogeography. – Ecol. Medit., 37: 91-114.

24-Ghahremaninejad,F. Bidarlord,M. &Attar,F.2012. Floristic study of steppe parts of Lissar protected area (N Iran), 13(2): 164-188.

25- Gilli, A., 1939. Die pflanzengesellschaften der hochregion des elbursgebirges in nordiran, Beih. Bot Cbl 59:317–344.

26- Gilli, A., 1941. Ein beitrag zur flora des elburs-gebirges in nord-Iran. – Feddes Repert. Nov. spec. regni veg. 50:263 – 283.

27- Jafari S. M. & Akhani H., 2008. Plants of Jahan Nama Protected Area, Golestan province, N. Iran. Pakistan journal of botany, 40: 1533–1554.

28- Jalili, A. & Jamzad, Z. 1999. Red Data Book of Iran.Research Institute of Forests and Rangelands of Iran. Tehran.

29- Jónsdóttir, I.S. 2001 (ed.).Biodiversity in arctic communities.-UNIS Publication Series, AB- 306 Repots, The University Center on Savalbard.

30-Kamrani ,A. Naqinezhad,A. Attar,F. Jalili,A. & Charlet,D. 2011.Wetland flora and diversity of the Western Alborz Mountains, North Iran.Phytologia Balcanica. 17 (1): 53 –66.

31-Khodadadi, S., Saeidi mehrvarz, Sh. And Naqeinezhad, A.R.2009. Contribution of the Flora and habitats of the estil wetland(Astara) and its surroundings, northwest Iran.Rostaniha.10(1):44-63.

32- Klein, J.C., 1984. Les groupements végétaux d’altitude de l’alborz central (iran). – Ecologie des milieux montagnards et de haute altitude. – Documents d’Ecologie Pyrénéenne 3 – 5: 199 – 204.

33-Klein, J.C. & Lacoste A. 1995. Les pozzines a Carex orbicularis Boott subsp.kotschyana de l'Alborz central (Iran): groupement a la charniere des regions euro-siberienne et irano-touranienne. –Ecologia Mediterranea, 12: 75-86.

34- Klein, J.C., 2001. La vegetation altitudinale de L’alborez central (iran): entre les regions irano-touranienne et euro-siberienne.Institut francais de Recherche en Iran, Teheran.Kotschy T (1861a) Die vegetation des westlichen elbrus in nordpersien.O sterr Bot Zeitschr 11(4):105–117.

35- Komarov, V. L. (ed.), 1934–1957. Flora of the U. S. S. R, vols. 1-24 (Translated by Landau, N. & Lavoott, R. 1964–1974). Ipst & Keter Press, Jerusalem.

36- Kotschy, T., 1861a. Die vegetation des westlichen elbrus innordpersien. – Österr. Bot. Zeitschr. 11: 105 – 117.

37- Kotschy, T., 1861b. Der westliche elbrus bei Teheran. – Mitt.der K. K. Oester. Geogr. Gesell. Wien 5: 65 – 110.

38- Léonard, J. 1989. Contribution a l'etude de la flore et de la vegetation des deserts d'Iran. Vol. 9.Jardin Botanique National de Belgique., Meise.

39-Moradi,A.,Maassoumi,A.A.,Afsharzade, S., Hamzeh׳ee.B. &Mozaffarian,V.2015.new species of Oxytropis(Fabaceae) and a new record of Androsace(Primulaceae) from north Iran.Iranian Journal of Botany,21 (1).19-23.

40- Naderi R., Rahiminejad M.R., Eslami B. & Afsharzadeh S., 2012. Flora and vegetation of golestanak (Alborz Mts), Iran. Phytologia balcanica, 18 (1): 59 – 68.

41-Naiman, R. J., H. Decamps, and M. Pollock. 1993. The role of riparian corridors in maintaining regional biodiversity. Ecological Applications 3:209-212.

42- Naqinezhad, A.R., Zare-Maivan, H. &Gholizadeh,H., 2015.A floristic survey of the Hyrcanian forests in Northern Iran, usingtwo lowland-mountain transects, 26(1),187-199.

43-Naqinezhad, A.R., Attar,F., Jalili,A.and  Mehdigholi,K., 2010. Plant biodiversity of wetland habitats in dry steppes of central alborz mts., N. Iran. Australian journal of basic and applied sciences, 4(2): 321-333.

44- Nazarian H., Ghahreman A., Atri M. & Assadi M., 2004. Ecological factors affecting parts of vegetation in north Iran (Elika and Duna Watersheds) by employing eco-phytosociologicalmethod. Pakistan Journal of botany.36: 41–64.

45- Noroozi, J., Akhani, H. & Willner, W., 2010. Phytosociological and ecological study of the high alpine vegetation of Tuchal Mountains (Central Alborz, Iran). – Phytocoenologia, 40 (4), 293-321.

46- Noroozi J, Akhani H, Breckle SW (2008) Biodiversity and phytogeography of the alpine flora of Iran. Biodivers Coserv 17:493–521.

47- Rechinger, K. H. (ed.), 1963–2010. Flora Iranica, nos. 1-178. Akademische Druck–u. Verlag sanstalt, Graz.

48-Taheri, Gh., Kirschner,J. & Amini rad, M. Notes on the genus Luzula (Juncaceae) in Iran. Iranian Journal of Botany.20 (2): 165-169.

49- Takhtajan, A. 1986. Floristic regions of the world. University of California Press. California (English translation from Russian).

50- Zohary M., 1973. Geobotanical foundations of the Middle East. 2 vols. Fischer Verlag, Stuttgart, Amsterdam.