نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

تالاب سلکه یا صوفیانده به عنوان پناهگاه حیات وحش به وسعت حدود 366 هکتار در عرض شمالی 37 درجه و 23 دقیقه الی 37 درجه و 24 دقیقه و در طول شرقی 49 درجه و 27 دقیقه  الی 49 درجه و 30 دقیقه قرار گرفته است. در این پژوهش فلور تالاب سلکه مورد بررسی قرار گرفت. 102 گونه شناسایی شده از منطقه به 46 تیره و 84 جنس تعلق دارند که از میان آنها 5 گونه به نهانزادان آوندی، 64 گونه به گیاهان گلدار دولپه‌ای و 33 گونه به گیاهان تک لپه‌ای متعلق می‌باشند. در بین گیاهان تیره های Poaceace، Asteraceae، Brassicaceae و Cyperaceae به ترتیب با 13، 9، 7 و 6 گونه از بیشترین تنوع برخوردار هستند. کریپتوفیت‌ها با 2/41 درصد و تروفیت‌ها با 2/40 درصد فراوان ترین شکلهای زیستی تالاب را تشکیل می‌دهند. گیاهان جهان‌گستر 53 درصد گونه‌های تالاب را تشکیل می‌دهند و پس از آنها گونه‌هایی با کوروتیپ اروپا سیبری، ایران تورانی و مدیترانه‌ای با 6/17 درصد قرار دارند. گیاهان رطوبت پسند و مردابی رطوبت پسند به ترتیب با 57 و 6/21 درصد بیشترین فراوانی را در بین گونه‌های گیاهی تالاب دارند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Flora, life forms and chorotypes of plants in Selkeh lagoon, N. Iran

چکیده [English]

Selkeh or Sofiandeh lagoon as wildlife refuge is located in north of Iran, it covers an area about 366 hectares. This area is between the 37o 23'-37o 24' north latitude and 49o 27'-49o 30' east longitude. In Selkeh lagoon 102 species recognized, which belong to 46 families and 84 genera. Among these families represented in the area 5 species belong to pteridophyta, 64 species to dicotyledons and 33 species to monocotyledons. The following families have the highest number of species: Poaceae (13 species), Asteraceae (9 species), Brassicaceae (7 species) and Cyperaceae (6 species). Cryptophytes and therophytes with 41.2 % and 40.2 % were respectively the most frequent life forms of the lagoon. 53 % of species are cosmopolitan and 17.6 % have Euro-Siberian - Irano-Turanian - Mediterranean chorotype. Hygrophytes and Helophytes - Hygrophytes with 57 % and 21.6 %, respectively have the highest frequency in the Selkeh lagoon.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Flora
  • Life from
  • Chorotype
  • Hydrophytes
  • Selkeh lagoon
  • Gilan province
  • Iran

فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان تالاب سلکه

سیمین زاهد چکوری1،*، یونس عصری2، مهدی یوسفی3 و ایوب مرادی4

1 تهران دانشگاه پیام نور مرکز

2 تهران، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

3 اصفهان، دانشگاه پیام نور واحد نجف آباد

4 رشت، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان

تاریخ دریافت: 10/9/88               تاریخ پذیرش: 1/9/90 

چکیده

تالاب سلکه یا صوفیانده به عنوان پناهگاه حیات وحش به وسعت حدود 366 هکتار در عرض شمالی 37 درجه و 23 دقیقه الی 37 درجه و 24 دقیقه و در طول شرقی 49 درجه و 27 دقیقه  الی 49 درجه و 30 دقیقه قرار گرفته است. در این پژوهش فلور تالاب سلکه مورد بررسی قرار گرفت. 102 گونه شناسایی شده از منطقه به 46 تیره و 84 جنس تعلق دارند که از میان آنها 5 گونه به نهانزادان آوندی، 64 گونه به گیاهان گلدار دولپه‌ای و 33 گونه به گیاهان تک لپه‌ای متعلق می‌باشند. در بین گیاهان تیره های Poaceace، Asteraceae، Brassicaceae و Cyperaceae به ترتیب با 13، 9، 7 و 6 گونه از بیشترین تنوع برخوردار هستند. کریپتوفیت‌ها با 2/41 درصد و تروفیت‌ها با 2/40 درصد فراوان ترین شکلهای زیستی تالاب را تشکیل می‌دهند. گیاهان جهان‌گستر 53 درصد گونه‌های تالاب را تشکیل می‌دهند و پس از آنها گونه‌هایی با کوروتیپ اروپا سیبری، ایران تورانی و مدیترانه‌ای با 6/17 درصد قرار دارند. گیاهان رطوبت پسند و مردابی رطوبت پسند به ترتیب با 57 و 6/21 درصد بیشترین فراوانی را در بین گونه‌های گیاهی تالاب دارند.

واژه های کلیدی: فلور، شکل زیستی، کوروتیپ، گیاهان آبزی، تالاب سلکه، استان گیلان

* نویسنده مسئول، تلفن: 09125093561 ، پست الکترونیکی: simin.zahed@yahoo.com

مقدمه

 

فلور هر منطقه در حقیقت نتیجه واکنشهای زیستی در برابر شرایط محیطی و همچنین در ارتباط مستقیم با تکامل گیاهان در دوران گذشته و وضع جغرافیایی آن دوران می‌باشد. شناسایی و معرفی رستنیهای یک منطقه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است که از آن جمله می‌توان به امکان دسترسی آسان و سریع به گونه‌های گیاهی در محل و زمان معین، تعیین پتانسیل و قابلیت رویشی منطقه، امکان افزایش گونه‌های منطقه از نظر تراکم، شناسایی گونه‌های مقاوم و در حال انقراض، کمک به حفظ گونه‌ها و تعیین نقشه پوشش گیاهی اشاره نمود. در هر نوع اقلیمی درصد اشکال رویشی گیاهان متفاوت بوده و طیف مربوط به یک منطقه رویشی، بیانگر وضعیت آب و هوا و موقعیت اقلیمی آن می باشد. اگر چه حفظ و نگهداری از طبیعت به معنی عدم بهره‌برداری و دور نگهداشتن آنها از دسترس جمعیتهای انسانی نیست، اما لازم است نظام بهره برداری از طبیعت به صورت منطقی همراه با مطالعات اکولوژی و سنجش و میزان بهره‌برداری به منظور جلوگیری از نابودی و تخریب تدریجی آنها باشد.

پناهگاه حیات وحش سلکه یا تالاب صوفیانده (از توابع شهرستان صومعه سرا) به وسعت حدود 366 هکتار در عرض شمالی 27 درجه و 20 دقیقه و طول شرقی 49 درجه و 25 دقیقه قرار گرفته است (شکل 1). ارتفاع این منطقه از سطح آبهای آزاد بین 20- تا 24- متر در نوسان بوده است. این منطقه حفاظت شده از شمال به تالاب انزلی، از جنوب به حاشیه مزارع روستاهای هندخاله و صوفیانده، از غرب به رودخانه هندخاله و از شرق به رودخانه تراب خاله محدود است.

 

 

 

شکل 1- موقعیت پناهگاه حیات وحش سلکه با استفاده از تصویر ماهواره ای

 

از بین نخستین مطالعات پوشش گیاهی که بر روی محیطهای آبی ایران صورت گرفته است می‌توان به خاوری‌نژاد (3)، فرید (10)، سعیدآبادی (5)، آغوستین (1)، مهندسین مشاور یکم (11)، ریاضی (4)، عصری و افتخاری (6)، عصری و مرادی (7 و 8)، عصری و همکاران (9) و شریف‌نیا و همکاران (16) اشاره نمود.

مواد و روشها

در این بررسی فلور تالاب سلکه مورد مطالعه قرار گرفت. نظر به اینکه ماکروفیت‌ها (گیاهان بزرگ ریشه‌دار) در این تالاب در مقایسه با تک سلولیها از اهمیت بیشتری به ویژه در دگرگون‌سازی محیط آبی برخوردار می‌باشند، لذا این بررسی روی ماکروفیت‌ها متمرکز گردیده است. به این منظور کلیه نمونه‌های گیاهی از مناطق مختلف تالاب در دو فصل رویشی سال جمع‌آوری شدند و پس از انتقال به هرباریوم مرکزی ایران (TARI) با استفاده از فلورهای ایرانیکا (15)، ایران (2) و ترکیه (12) شناسایی گردیدند. مناطق انتشار گونه‌های گیاهی نیز با استفاده از این فلورها مشخص شد. سپس کوروتیپ گونه‌ها با توجه به مناطق انتشار آنها و بر اساس تقسیم‌بندی جغرافیایی رویشهای ایران توسط زهری (19)، تاختجان (17) و وایت و لئونارد (18) تعیین گردید. شکل زیستی گیاهان بر اساس سیستم رونکیه (14) تعیین و طیف زیستی منطقه ترسیم گردید. همچنین گیاهان از نظر نوع زندگی بر حسب شرایط اکولوژیکی تفکیک شدند.

نتایج

در این پژوهش تعداد 102 گونه و تقسیمات تحت گونه‌ای از تالاب سلکه جمع‌آوری و شناسایی گردید. این نمونه‌ها در هرباریوم دانشگاه پیام نور مرکز تهران نگهداری می‌شوند. گیاهان شناسایی شده از منطقه به 46 تیره و 84 جنس تعلق دارند که از میان آنها 5 گونه به نهانزادان آوندی، 64 گونه به گیاهان گلدار دولپه‌ای و 33 گونه به گیاهان تک لپه‌ای متعلق می‌باشند (جدول 1). در بین گیاهان تیره‌های Poaceace، Asteraceae، Brassicaceae و Cyperaceae به ترتیب با 13، 9، 7 و 6 گونه از بیشترین تنوع برخوردار هستند. انتشار گونه‌های زیر در ایران فقط به مناطق شمالی محدود می‌گردد:

Alnus glutinosa subsp. barbata, Azola filiculoides, Callitriche brutia, Cyperus odoratus subsp. transcaucasicus, Hydrocotyle ranunculoides, Hydrocotyle vulgaris, Iris Pseudacorus, Kosteletzkya pentacarpa, Ludwigia palustris, Marsilea quadrifolia, Nelumbium nuciferum, Nymphaea alba, Phytolacca americana, Pycreus flavescens, Ranunculus ophioglossifolius, Salvinia natans, Scirpus juncoides, Scutellaria tournefortii, Smilax excelsa, Spirodela polyrrhiza, Wolffia arrhiza

بررسی شکلهای زیستی گیاهان منطقه نشان می‌دهد که کریپتوفیت‌ها با 2/41 درصد و تروفیت‌ها با 2/40 درصد فراوان‌ترین شکلهای زیستی تالاب را تشکیل می‌دهند (شکل 2).

بسیاری از گونه‌های جمع‌آوری شده از تالاب در نواحی رویشی مختلف انتشار دارند. این گیاهان جهان‌گستر 53 درصد گونه‌های تالاب را تشکیل می‌دهند و پس از آنها گونه‌هایی با کوروتیپ اروپا سیبری، ایران تورانی و مدیترانه‌ای با 6/17 درصد قرار دارند (شکل 3).

گیاهان تالاب سلکه از نظر نوع زندگی برحسب شرایط اکولوژیکی به چهار دسته آبزی، مردابی (برآمده از آب)، رطوبت‌پسند (حاشیه‌ای) و مردابی رطوبت‌پسند تقسیم می‌شوند (شکل 4).

 

 

 

 

 

 

شکل 2- فراوانی شکلهای زیستی گونه‌های گیاهی منطقه؛ Cr= کریپتوفیت، He= همی کریپتوفیت، Ph= فانروفیت، Th= تروفیت

 

 

شکل 3- فراوانی پراکنش جغرافیایی گونه‌های گیاهی منطقه؛ Cosm= جهان‌گستر، EA= شرق آسیا، ES= اروپا - سیبری، IT= ایران- تورانی، M= مدیترانه‌ای، SS= صحارا - سندی

 

 

شکل 4- فراوانی نوع زندگی گونه‌های گیاهی منطقه؛ Hel= مردابی، Hyd= آبزی، Hyg= رطوبت‌پسند

 

جدول 1- فهرست گونه‌های گیاهی تالاب سلکه؛ علائم اختصاری نوع زندگی: Hel= برآمده از آب، Hyd= آبزی (Fl= شناور، Su= غوطه‌ور)، Hyg= رطوبت‌پسند؛ علائم اختصاری کوروتیپ:IT = ایران تورانی، M= مدیترانه‌ای، EA= شرق آسیا، ES= اروپا سیبری، Cosm= جهان‌گستر؛ علائم اختصاری شکل زیستی: Cr= کریپتوفیت، He= همی کریپتوفیت، Ph= فانروفیت، Th= تروفیت

شماره هرباریومی 

نوع زندگی

شکل زیستی

کوروتیپ

نام علمی

 

 

 

 

Pteridophyta 

 

 

 

 

Azollaceae

0002

Hyd (fl)

Th

Cosm

Azola filiculoides Lam. 

 

 

 

 

Dennstaedtiaceae 

0012

Hyg

Cr

Cosm

Pteridium aquilinum (L.) Kuhn 

 

 

 

 

Equisetaceae 

0017

Hel-Hyg

Cr

Cosm

Equisetum arvense L. 

 

 

 

 

Marsilaceae 

0083

Hyd (fl)

Cr

Cosm

Marsilea quadrifolia L. 

 

 

 

 

Salviniaceae

0081

Hyd (fl)

Th

Cosm

Salvinia natans (L.) All.

 

 

 

 

Spermatophyta

 

 

 

 

Angiospermae-Dicotyledons

 

 

 

 

Amaranthaceae

0003

Hyg

Th

Cosm

Amaranthus retroflexus L.

 

 

 

 

Apiaceae

0079

Hel-Hyg

Cr

Cosm

Berula angustifolia (L.) Mertens & W.D. Koch

0043

Hyg

He

IT

Eryngium caucasicum Trautv.

0013

Hel

Cr

Cosm

Hydrocotyle ranunculoides L. fil.

0026

Hyg

Th

EA, ES, IT, M

Torilis japonica (Houtt.) DC.

 

 

 

 

Asteraceae

0038

Hyg

Th

ES, IT

Artemisia annua L.

0007

Hyg

He

ES, IT

Artemisia vulgaris L.

0008

Hyg

Th

Cosm

Bidens tripartita L.

0034

Hyg

Th

IT, M

Centaurea iberica Trev. ex Spreng.

0005

Hyg

Th

Cosm

Conyza cansdensis (L.) Cronq.

0072

Hyg

He

IT

Conyzanthus squamatus (Spreng.) Tamamsch.

0058

Hyg

Th

ES, IT, M

Silybum marianum (L.) Gaertner

0042

Hyg

Th

ES, IT, M

Sonchus oleraceus Trautv

0016

Hyg

Th

Cosm

Xanthium strumarium L.

 

 

 

 

Betulaceae

0046

Hyg

Ph

ES

Alnus glutinosa (L.) Gaertn. Subsp. Barbata (C. A. Mey.) Yaltirik

 

 

 

 

Boraginaceae

0082

Hyg

Th

ES

Myosotis anomala H. RiedI

 

 

 

 

Brassicaceae

0040

Hyg

Th

IT, M

Biscutella didyma L.

0029

Hyg

Th

Cosm

Capsella burs-pastoris (L.) Medik.

0059

Hyg

Th

Cosm

Cardamine hirsuta L.

0099

Hel-Hyg

He

Cosm

Myosotis palustris (L.) Nath.

0033

Hel

Cr

ES, IT, M, SS

Nasturtium officinale (L.) R. Br.

0022

Hel-Hyg

Th

Cosm

Rorippa islandica (Oeder) Borbas

0041

Hel-Hyg

Th

ES, IT, M, SS

Sisymbrium irio L.

 

 

 

 

Caprifoliaceae

0071

Hyg

Cr

ES

Sambucus ebulus L.

 

 

 

 

Caryophyllaceae

0032

Hyg

Cr

ES

Stellaria holostea L.

0030

Hyg

Th

Cosm

Stellaria media (L.) Vill.

 

 

 

 

Ceratophyllaceae

0011

Hyd (su)

Cr

Cosm

Ceratophyllum demersum L.

 

 

 

 

Chenopodiaceae

0074

Hyg

Th

Cosm

Chenopovodium album L. subsp. album

0101

Hyg

Th

ES, IT, M

Chenopovodium botrys L.

 

 

 

 

Convolvulaceae

0076

Hel-Hyg

Cr

Cosm

Calystegia sepium (L.) R. Br.

 

 

 

 

Haloragaceae

0064

Hyd (su)

Cr

Cosm

Myriophyllum verticillatum L.

 

 

 

 

Lamiaceae

0077

Hel-Hyg

Cr

ES, M

Lycopus europaeus L.

0010

Hyg

Cr

ES, IT, M

Mentha aquatica L.

 

 

 

 

Lythraceae

0001

Hyg

He

Cosm

Lythrum salicaria L.

 

 

 

 

Menyanthaceae

0045

Hyd (fl)

Cr

Cosm

Nymphoides indicum (L.) O. Kuntze

 

 

 

 

Nymphaeaceae

0088

Hel

Cr

ES, M

Nelumbium caspicum Eichw.

 

 

 

 

Onagraceae

0023

Hel-Hyg

Cr

Cosm

Epilobium hirsutum L.

0006

Hel-Hyg

He

Cosm

Ludwigia palustris (L.) Elliott

 

 

 

 

Oxalidaceae

0073

Hyg

He

Cosm

Oxalis corniculata L.

 

 

 

 

Papilionaceae

0031

Hyg

Th

ES, IT, M

Melilotus officinalis (L.) Pall

0102

Hyg

Cr

ES, IT, M, SS

Trifolium fragiferum L. var. pulchellum Lange.

0062

Hyg

Cr

ES, IT, M

Trifolium repens L. var. repens

 

 

 

 

Phytolacceae

0004

Hyg

He

Cosm

Phytolacca americana L.

 

 

 

 

Plantaginaceae

0025

Hyg

Cr

Cosm

Plantago major L.

 

 

 

 

Polygonaceae

0024

Hyg

Th

Cosm

Polygonum aviculare L.

0036

Hyg

Th

Cosm

Polygonum convolvulus L.

0035

Hyg

Th

Cosm

Polygonum hydropiper L.

0018

Hyg

He

IT, M

Rumex conglomerates Murr.

 

 

 

 

Ranunculaceae

0015

Hyd (su)

Th

Cosm

Batrachium trichophyllum (Chaix) van den Bossche

0009

Hyg

Th

ES, IT, M

Ranunculus marginatus d’Urv. var. trachycarpus (Fisch. & C.A. Mey.) Aznavour

0056

Hyg

Cr

ES, IT, M

Ranunculus repens L.

0053

Hel

Th

ES, IT, M

Ranunculus sceleratus L.

 

 

 

 

Rosaceae

0057

Hyg

Ph

ES, IT

Rubus caesius L.

0054

Hyg

Ph

ES

Rubus persicus Boiss.

0055

Hyg

Ph

ES, IT, M

Rubus sanctus Schreber

 

 

 

 

Rubiaceae

0027

Hyg

Th

Cosm

Gallium aparine L.

 

 

 

 

Salicaceae

0092

Hyg

Ph

ES

Populus caspica Bornm.

0044

Hyg

Ph

ES, IT, M

Salix alba L.

 

 

 

 

Scrophulariaceae

0020

Hyg

Th

Cosm

Veronica persica Poir.

 

 

 

 

Solanaceae

0090

Hyg

Th

Cosm

Datura stramonium L.

0091

Hel-Hyg

Ph

ES, IT

Solanom dulcamera L.

0075

Hyg

Th

Cosm

Solanum nigrum L.

 

 

 

 

Trapaceae

0014

Hyd (fl)

Th

Cosm

Trapa natans L.

 

 

 

 

Urticaceae

0086

Hyg

He

Cosm

Urtica dioca L.

 

 

 

 

Angiospermae-Monocotyledons

 

 

 

 

Alismaceae

0019

Hel-Hyg

Cr

Cosm

Alisma plantago-aquatica L.

 

 

 

 

Butomaceae

0100

Hel

Cr

ES, IT, M

Butomus umbellatus L.

 

 

 

 

Cyperaceae

0095

Hel-Hyg

Cr

ES, M

Carex remota L. subsp. remota

0065

Hel-Hyg

Cr

ES, M

Carex riparia Curtis

0096

Hel-Hyg

Cr

ES, IT, M

Cladium mariscus (L.) Pohl subsp. mariscus

0094

Hel-Hyg

Cr

ES, IT, M

Cyperus longus.L.

0037

Hel-Hyg

Cr

Cosm

Cyperus rotundus L.

0021

Hel

Cr

IT

Schoenoplectus lacustris (L.) Pall. subsp. tabernaemontani (C.C. Gmelin) A. & D. Löve

 

 

 

 

Hydrocharidaceae

0097

Hyd (su)

Cr

Cosm

Hdrilla verticillata (L. f.) Royle

 

 

 

 

Iridaceae

0080

Hel

Cr

ES, M

Iris pseadoacorus L.

 

 

 

 

Juncaceae

0098

Hyg

Th

Cosm

Juncus bufonius L.

0028

Hel-Hyg

Cr

Cosm

Juncus effusus L.

 

 

 

 

Lemnaceae

0093

Hyd (su)

Cr

Cosm

Lemna minor L.

0089

Hyd (su)

Cr

Cosm

Lemna trisulca L.

0085

Hyd (fl)

Cr

Cosm

Spirodela polyrrhiza (L.) Schleiden

0084

Hyd (fl)

Cr

Cosm

Wolffia arrhiza (L.) Horkel ex Wimmer

 

 

 

 

Poaceae

0049

Hyg

Th

ES, IT, M

Avena fatua L. var. fatua

0069

Hyg

Th

ES, IT, M

Briza minor L.

0070

Hyg

Th

Cosm

Digitaria ischemum (Schreb.) Schreb. ex Muhl.

0078

Hyg

Th

Cosm

Echinochloa crus-galli (L.) P. Beauv. var. crus-galli

0051

Hyg

Th

IT

Lolium percicum Boiss. & Hohen. ex Bioss.

0048

Hyg

Th

EA

Microstegium vimineum (Trin.) A. Camus

0068

Hel-Hyg

Cr

Cosm

Paspalum dilatatum Poir.

0067

Hel-Hyg

He

Cosm

Paspalum distichum L.

0061

Hyg

Th

IT, M

Phalaris minor Retz.

0066

Hyg

He

ES, IT, M

Phleum phleoides (L.) Karsten

0039

Hel-Hyg

Cr

Cosm

Phragmites australis (Cav.) Trin. ex Steud. var. australis

0050

Hyg

Cr

ES, IT, M

Poa trivialis L. subsp. trivialis

0052

Hyg

Th

IT, M

Vulpia myuros (L.) C.C. Gmelin

 

 

 

 

Potamogetonaceae

0060

Hyd (su)

Cr

Cosm

Potamogeton crispus L.

0063

Hyd (su)

Cr

Cosm

Potamogeton pectinatus L.

 

 

 

 

Sparganiaceae

0047

Hel-Hyg

Cr

ES

Sparganium erectum L. subsp. neglectum (Beeby) K. Richter

 

 

 

 

Typhaceae

0087

Hel-Hyg

Cr

Cosm

Typha latifolia L.

 

 

گیاهان رطوبت‌پسند با بیشترین فراوانی، 57 درصد گونه‌های تالاب را تشکیل می‌دهند و پس از آنها گیاهان مردابی رطوبت‌پسند با 6/21 درصد قرار دارند. گیاهان آبزی به دو گروه غوطه‌ور و شناور تقسیم می‌شوند که به ترتیب 8/7 و 9/6 درصد فلور تالاب را به خود اختصاص می‌دهند. گیاهان شناور شامل Azola filiculoides، Marsilea quadrifolia، Nymphoides indicum، Salvia natans، Spirodella polyrrhiza، Trapa natans و Wolffia arrhiza و گیاهان غوطه‌ور شامل Batrachium trichophyllum، Ceratophyllum demersum، Hydrilla verticillata، Lemna minor، Lemna trisulca، Myriophyllum verticillatum، Potamogeton crispus وPotamogeton pectinatus می‌باشند.

بحث

گیاهان تک‌ لپه‌ای به دلیل اینکه وابستگی خود را به محیطهای مرطوب بیش از گیاهان دولپه‌ای حفظ کرده‌اند، بنابراین در این مناطق فراوانی بیشتری دارند. هاچینسون (13) نسبت بین تک لپه‌ایها به دو لپه‌ایها را در محیطهای خشک یک به چهار تا پنج و در محیطهای آبی یک به یک برآورد کرد. این نسبت در میان گیاهان آبزی و مردابی تالاب سیاه‌کشیم (6) و تالاب امیرکلایه (7)، 3/1 به یک است. بنابراین در هر دو تالاب این نسبت مشابه و تقریباً نزدیک به یک است. در تالاب سلکه نسبت تک لپه‌ایها به دو لپه‌ایها 1/1 به یک می‌باشد که تقریباً مشابه با دو تالاب مذکور می‌باشد.

در بررسی شکلهای زیستی گیاهان منطقه، کریپتوفیت‌ها و تروفیت‌ها فراوان‌ترین شکلهای زیستی‌اند. مقایسه گونه‌های آبزی جمع‌آوری شده از تالاب و فهرست گونه‌های گزارش شده توسط عصری و افتخاری (6) در تالاب سیاه کشیم نشان می‌دهد که گونه‌های آبزی در این تالاب کمیاب شده‌اند که علت این امر ورود فاضلاب‌های شهری و کشاورزی و پسابهای صنعتی، تردد بیش از حد قایقهای ماهیگیران و قایقهای حامل اکوتوریست‌ها و محدود شدن گستره پراکنش گیاهان آبزی توسط گیاه غیربومی Azolla filiculoides می‌باشد که صدمات جبران ناپذیری را به تنوع و تراکم گونه‌های گیاهی وارد آورده است. این گیاه برگ شناور آزاد و دارای قدرت تثبیت کنندگی نیتروژن هوا است. سرخی آبزی فوق در تراکم بالا از نفوذ نور به عمق آب و تبادلات گازی ممانعت به عمل آورده و عرصه را برای گسترش سایر گیاهان مخصوصاً گیاهان غوطه‌ور و برگ شناور محدود می‌سازد.

در چند دهه اخیر تحولات و دگرگونیهای رخ داده در این تالاب، شرایط مناسبی را برای گسترش گیاهان برآمده از آب نظیر Phragmites australis، Sparganium erectum و Typha latifolia به وجود آورده است. این گیاهان دارای ساقه‌ها و برگهای سختی هستند و به کندی تجزیه می‌شوند. خرده‌های سلولزی غیرحاصلخیز به جا مانده از آنها و ریزوم بسیار سخت این گیاهان که به صورت شبکه‌ای در زیر گل و لای تالاب قرار دارند، باعث افزایش رسوبات بستر و بالا آمدن کف تالاب شده‌اند. این گیاهان به علت فراوانی مواد غذایی در تالاب به سهولت گسترش یافته‌اند و عرصه رقابت را بر گیاهان شناور، بخصوص گیاهان غوطه‌ور تنگ کرده‌اند. در بررسی گیاهان آبزی این منطقه، تعدادی از گونه‌هایی که قبلاً گزارش شده بودند در حال حاضر به علت تبدیل اراضی حاشیه‌ای به شالیزار تقریباً حذف شده‌اند.

علت اینکه گونه‌های جهان‌گستر فراوانی بیشتری نسبت به سایر گیاهان دارند، این است که اکوسیستم آبی نسبت به اکوسیستم خشکی به دلیل نقش تعدیل‌کننده آب دارای نوسانهای کمتری هستند و اغلب این گیاهان تحت تأثیر شرایط فیزیکی و شیمیایی آب قرار دارند و کمتر تحت تأثیر اقلیم قرار می‌گیرند.

زیستگاههای آبی به لحاظ همگن بودن محیط مناسبی را برای زندگی و رشد گیاهان فراهم می‌آورند و گیاهانی که در این زیستگاهها یافت می‌شوند به نسبت گیاهان خشکی‌زی از نظر ساختاری کمتر تخصص یافته‌اند. گیاهان هر چه از نظر ساختاری کمتر تخصص یافته باشند، بیشتر در معرض نابودی قرار می‌گیرند. با توجه به آلودگی شدید آب تالاب سلکه، گیاهان آبزی در مقایسه با گونه‌های خشکی‌زی بیشتر در معرض خطر نابودی قرار دارند. زیرا گونه‌های خشکی‌زی در بستر خاک قرار دارند و کمتر تحت تأثیر آلودگی آب قرار می‌گیرند. مقایسه گونه‌های آبزی تالاب سلکه با دو تالاب امیرکلایه و سیاه‌کشیم نیز نشان می‌دهد که به دلیل آلودگی شدید آب تالاب سلکه این گونه‌ها نسبت به دو تالاب دیگر بیشتر در معرض خطر انقراض قرار دارند.

1-     آغوستین، و. 1354. شناخت و بررسی کلی اکولوژیک مرداب امیرکلایه، پراکنش و توالی رویشی مرداب تا دریا. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم دانشگاه تهران، 100 صفحه.

2-     اسدی، م. (سر ویراستار) 1367-1387. فلور ایران، شماره های 65-1. انتشارات موسسه تحقیقات جنگها و مراتع کشور.

3-     خاوری‌نژاد، ر. ع. 1347. رویشهای گیاهی بندر انزلی و رودخانه های مجاور. انتشارات انستیتو بررسیهای علمی و صنعتی ماهی ایران (بندر انزلی)، شماره 9، 16 صفحه.

4-     ریاضی، ب. 1375. منطقه حفاظت شده سیاه کشیم، اکوسیستمی ویژه از تالاب انزلی. انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست، 98 صفحه.

5-     سعیدآبادی، ح. 1352. شناسایی نوارهای رویشی کناره مرداب انزلی. مجله علوم دانشگاه تهران، جلد 5 (4-3): 63-550 .

6-     عصری، ی. و افتخاری، ط. 1381. معرفی فلور و پوشش گیاهی تالاب سیاه کشیم. مجله محیط شناسی، جلد 28: 19-1 .

7-     عصری، ی. و مرادی، ا. 1383. بررسی فلورستیکی و ویژگیهای زیستی گیاهان تالاب امیرکلایه. مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه گرگان، جلد 11 (1) : 179-171 .

8-     عصری، ی. و مرادی، ا. 1385. جوامع گیاهی و نقشه رویشی منطقه حفاظت شده امیرکلایه. فصلنامه پژوهش و سازندگی، جلد 19 (1) : 64-54.

9-     عصری، ی. شریف‌نیا، ف. و غلامی تروجنی، ط. 1386. جامعه های گیاهی ذخیره گاه بیوسفر میانکاله، استان مازندران. مجله رستنیها 8 (1): 16-1.

10-    فرید، ا. 1347. بررسی سیستماتیک و موقعیت و انتشار جغرافیایی گیاهان آوندی مرداب انزلی. پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم دانشگاه تهران، 82 صفحه. 

11-    مهندسین مشاور یکم. 1367. مطالعات گام اول طرح جامع احیاء تالاب انزلی،‌جلد هشتم: پوشش گیاهی تالاب انزلی و حاشیه آن. وزارت جهاد سازندگی، معاونت امور آب، 217 صفحه.

 

12 - Davis, P.H (ed.) 1965-1985. Flora of Turkey, vols. 1-9. Edinburgh University Press, Edinbourgh.

13 - Hutchinson, G.E. 1975. A treatise on limnology, vol. 3: Limnological botany. John Wiley & Sons Inc., New York. 645 p.

14 - Raunkiaer, C. 1934. The life forms of plants and statistical plant geography. Clarendon Press, Oxford, 632 p.

15 - Rechinger, K.H. (ed.) 1963-2006. Flora Iranica, nos. 1-176. Akademische Druck-u. Verlag. Graz.

16 - Sharifinia, F., Asri, Y. & Gholami-Terojeni, T. 2007. Plant diversity in Miankaleh Biosphere Reserve (Mazandaran Province) in North of Iran. Pakistan Journal of Biological Sciences 10 (10): 1723-1727.

17 - Takhtajan, A. 1986. Floristic regions of the world. California, University of California Press Ltd, 522 p.

18 - White, F. & Léonard, J. 1991. Phytogeographical links between Africa and Southwest Asia. Flora et Vegetatio Mundi 9: 229–246.

19 - Zohary, M. 1973. Geobatanical foundations of the Middle East. Stuttgart, 2 vols. 739 p.