نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری آذربایجان غربی، ارومیه، ایران

2 دانشیار گروه جنگلداری، دانشکده کشاورزی و منابع ‌‌طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه

3 دانشیار پژوهشی، بخش تحقیقات مرتع، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

4 استادیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

چکیده

مراتع مشجر، ترکیبی از گیاهان چوبی درختی و درختچه‌ای در آشکوب فوقانی و گیاهان علفی در زیر‌‌آشکوب است که با هم در ارتباط متقابل بوده و نوع پوشش آشکوب بالایی، بر گیاهان زیرآشکوب، اثرات متفاوتی دارد. این پژوهش، با هدف بررسی اثر تاج پوشش درختی، بر تنوع گونه‌‌ای زیرآشکوب در ذخیرگاه نژدره انجام شد. بدین منظور سه گونه درختی Acer monspessulanum، Pistacia atlantica و Crataegus azarollus که در این منطقه اهمیت نسبی بیشتری در ترکیب گیاهی آشکوب فوقانی دارند، انتخاب گردید. با استفاده از پلات‌‌های یک متر مربعی، درصد پوشش گیاهی زیرآشکوب درختان و فضای باز مرتعی مابین درختان (میکرو سایت‌ها)، در دو جهت دامنه ثبت شد. سپس شاخص‌‌های تنوع گونه‌‌ای برای هر یک از آنها، محاسبه شد. داده‌‌ها با تجزیه واریانس دو طرفه و آزمون دانکن، مورد آنالیز و مقایسه آماری قرار گرفتند. بر مبنای نتایج، میکرو سایت‌‌های باز فاقد درخت در مقایسه میکرو سایت‌‌های زیرآشکوب درختان، دارای تنوع گونه‌‌ای بالاتری هستند. ضمن اینکه، دو جهت شمالی و جنوبی دامنه‌‌ها، تفاوت معنی‌‌داری از نظر تنوع گونه‌‌ای نداشتند. گونه P. atlantica، اثر کاهنده در مقایسه با سایر گونه‌‌ها داشت و گونه C. azarollus در مواردی، سبب افزایش شاخص‌‌های تنوع گونه‌‌ای شد. نتایج آنالیز رگرسیون ، نشان داد که افزایش ارتفاع درختان و کاهش میزان سایه‌‌‌اندازی آنها، تنوع گونه‌‌ای زیرآشکوب را به‌طور معنی‌‌داری افزایش می‌دهد. بنابراین بایستی به‌‌منظور افزایش تنوع گونه‌‌ای زیرآشکوب، مدیریت درختان در جهت افزایش ارتفاع صورت گیرد و در طرح‌های پرورشی نیز اقدامات در جهت افزایش گونه‌های فاقد اثر آللوپاتی در جامعه گیاهی مشجر صورت گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The effect of the canopy cover of forest trees on the diversity of substratum herbaceous species (Case study: Nejadreh Reserve, Urmia, West Azerbaijan)

نویسندگان [English]

  • Morteza Ali khazani 1
  • Ahmad Alijanpour 2
  • Javad Motamedi 3
  • Esmaeil Sheidai Karkaj 4

1 West Azarbaijan Bureau of Natural Resources and Watershed Management, Urmia, Urmia

2 Associate Professor, Department of Forestry, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Urmia University, Urmia

3 Associate Professor, Rangeland Research Division, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran

4 Assistant professor, Department of Range and Watershed Management, Faculty of Natural Resources, Urmia University, Urmia, Iran

چکیده [English]

Woody rangelands are a combination of tree plants in the upper stratum and herbaceous plants in the sub-stratum, both of which are interconnected. Upper stratum coatings have different effects on subterranean plants. The aim of this study was to investigate the effect of tree cover crown on the diversity of subspecies in the Nejdarre reserve. For this purpose, three tree species, Acer monspessulanum, Pistacia atlantica and Crataegus azarollus were selected, which have relative importance in the herbaceous composition of the upper stratum. Using one-square-meter plots, the percentage of vegetation covered under trees and rangeland open space between trees (micro sites) was recorded. Species diversity indices were then calculated for each of them. Data were analyzed by two-way ANOVA and Duncan tests. According to the results, open tree-free micro-sites have higher species diversity compared to tree-lined micro-sites. In addition, the north and south directions of the slopes were not significantly different in terms of species diversity. P. atlantica had allelopathic and depressive effects compared to other species and C. azarollus increased the diversity indices in some cases. The results of regression analysis between species diversity indices under morphological cover and morphological characteristics of trees showed that with increasing trees height and decreasing their shading diametre, the under-species diversity increased significantly. Therefore, in order to increase the diversity of under-species species, tree management should be carried out to increase height of tree. In breeding projects, measures should be taken to increase the species without allopathy in the tree plant community.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Plant cover
  • species diversity
  • herbaceous stratum
  • woody rangelands