نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهش باغ گیاهشناسی کاشان، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران

چکیده

رستنی‌های هر منطقه نتیجه واکنش‌های جامعه زیستی در برابر شرایط محیطی آن است. هدف پژوهش حاضر معرفی فلور، شکل زیستی و گونه‌‌های در معرض خطر منطقه حفاظت شده قمصر است. این منطقه با مساحت تقریبی 36700 هکتار در 35 کیلومتری جنوب غربی کاشان قرار دارد. نتایج نشان داد، مجموعه رستنی‌های این منطقه، بالغ بر 576 گونه گیاهی متعلق به 80 تیره و 355 جنس است. از مجموع 355 جنس، 50 جنس (7/8 درصد) و 69 گونه (9/11 درصد) به رده تک لپه‌ای‌ها و 299 جنس (9/51 درصد) و 500 گونه (8/86 درصد) به رده دولپه‌ای‌ها تعلق دارد. بزرگ‌ترین تیره‌های گیاهی از لحاظ تعداد گونه عبارتند از: Compositaeبا 76 گونه،Labiatae وGraminae هر کدام با 50 گونه، Fabaceae با 47 گونه، Cruciferae با 37 گونه، Umbelliferae با 35 گونه و Caryophyllaceae با 28 گونه. بررسی انتشار جغرافیائی رستنی‌های منطقه نشان داد، بیشترین انتشار جغرافیائی به ناحیه رویشی ایرانی-تورانی با 381 گونه (1/66 درصد) و ایرانی-تورانی/اروپا-سیبری/مدیترانه‌ای با 33 گونه (7/5 درصد) مربوط است که از بین آنها 18 گونه انحصاری ایران (1/3 درصد) بودند. در بین گیاهان منطقه، همی‌کریپتوفیت‌ها با 2/32 درصد و تروفیت‌ها با 9/31 درصد، مهمترین شکل‌های زیستی را تشکیل دادند. بر اساس معیارهای IUCN و کتابRed Data Book of Iran ، 33 گونه تهدید شده وجود دارد که همگی متعلق به منطقه ایرانی-تورانی است. از این 33 گونه، 2 گونه در معرض خطر، سه گونه در طبقه آسیب‌پذیر، 26 گونه در طبقه کمتر در معرض خطر و 2 گونه در طبقه کمبود داده قرار دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Introduction of the flora, life form and chorology of Ghamsar protected area in Isfahan province

نویسنده [English]

  • hossien batooli

Assistant prof, Kashan botanical garden, Research institute of forests and rangelands, Agricultural research, education and extension organization (AREEO), Tehran, I.R of Iran

چکیده [English]

Each region's plants are as a result of communities' reactions to environmental conditions. The purpose of this study was to introduce floristic list, life forms and endangered species of Ghamsar protected area. This region covers about 36700 hactars and lies in the southwest part of Kashan. The results showed that 576 plant species existed in the region belonging to 80 families and 355 genera. A total of 355 genera, 50 genera (8.7 %) and 69 species (11.9 %) belong to monocotyledons order and 299 genera (51.9 %) and 500 species (86.8 %) belongs to dicotyledons order. The families with high number of species are including, Compositae (76 species), Labiata and Graminae (Each with 50 species), Fabaceae (47 species), Cruciferae(37 species), Umbelliferae (35 species) and Caryophyllaceae (28 species) respectively. The geographic distribution of plants indicated, the most geographical distribution is related to Iranian-Turanian vegetation area with 381 species (66.1 %) and Iranian-Turanian / Europea-Siberia / Mediterranean vegetation area with 33 species (5.7 %) respectively. According to Raunkiaer’s life form, species followed as: 32.2% hemicryptophytes (186 species), 31.96% therophytes (184 species). Threatened species included 33 totally belonging to Irano-Turanian. Among which them the endangered class, vulnerable, lower risk and data deficient were 2, 3, 26 and 2 species respectively.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Phytogeography
  • Life form
  • Flora
  • Ghamsar protected area

معرفی فلور، شکل زیستی و انتشار جغرافیایی عناصر گیاهی

منطقه حفاظت شده قمصر در استان اصفهان

حسین بتولی

ایران، تهران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، موسسه تحقیقات جنگل­ها و مراتع کشور، باغ گیاه­شناسی کاشان

تاریخ دریافت: 19/3/95                تاریخ پذیرش: 7/9/96

چکیده

رستنی­های هر منطقه نتیجه واکنش­های جامعه زیستی در برابر شرایط محیطی آن است. هدف پژوهش حاضر معرفی فلور، شکل زیستی و گونه­­های در معرض خطر منطقه حفاظت شده قمصر است. این منطقه با مساحت تقریبی 36700 هکتار در 35 کیلومتری جنوب غربی کاشان قرار دارد. نتایج نشان داد، مجموعه رستنی­های این منطقه، بالغ بر 576 گونه گیاهی متعلق به 80 تیره و 355 جنس است. از مجموع 355 جنس، 50 جنس (7/8 درصد) و 69 گونه (9/11 درصد) به رده تک لپه­ای­ها و 299 جنس (9/51 درصد) و 500 گونه (8/86 درصد) به رده دولپه­ای­ها تعلق دارد. بزرگ­ترین تیره­های گیاهی از لحاظ تعداد گونه عبارتند از:  Compositaeبا 76 گونه،Labiatae  وGraminae  هر کدام با 50 گونه، Fabaceae با 47 گونه، Cruciferae با 37 گونه، Umbelliferae با 35 گونه و Caryophyllaceae با 28 گونه. بررسی انتشار جغرافیائی رستنی­های منطقه نشان داد، بیشترین انتشار جغرافیائی به ناحیه رویشی ایرانی-تورانی با 381 گونه (1/66 درصد) و ایرانی-تورانی/اروپا-سیبری/مدیترانه­ای با 33 گونه (7/5 درصد) مربوط است که از بین آنها 18 گونه انحصاری ایران (1/3 درصد) بودند. در بین گیاهان منطقه، همی­کریپتوفیت­ها با 2/32 درصد و تروفیت­ها با 9/31 درصد، مهمترین شکل­های زیستی را تشکیل دادند. بر اساس معیارهای IUCN و کتابRed Data Book of Iran ، 33 گونه تهدید شده وجود دارد که همگی متعلق به منطقه ایرانی-تورانی است. از این 33 گونه، 2 گونه در معرض خطر، سه گونه در طبقه آسیب­پذیر، 26 گونه در طبقه کمتر در معرض خطر و 2 گونه در طبقه کمبود داده قرار دارند.

واژه­هایکلیدی: جغرافیای گیاهی، شکل زیستی، فلور، منطقه حفاظت شده قمصر

نویسنده مسئول، تلفن: 03155234498 ، پست الکترونیکی: ho_batooli@yahoo.com

مقدمه

 

مطالعات فلوریستیک و بررسی پوشش گیاهی مناطق مختلف کشور، به­عنوان ضرورت اجتناب­ناپذیر بسیاری از پروژه­های تحقیقاتی، مطالعاتی و اجرائی مهم تلقی شده که داده­های مربوط به پوشش گیاهی از جمله شاخص­ترین لایه­های اطلاعاتی محسوب می­شوند که زمینه انجام سایر مطالعات در زمینه حفظ، احیاء و توسعه گستره منابع طبیعی تجدید شونده را فراهم می­سازد (23). به­طور کلی شناسائی و تعیین توانمندی و قابلیت­های رویشی هر منطقه، امکان افزایش تعداد رستنی­های آن منطقه از لحاظ تراکم، شناسائی عناصر گیاهی مقاوم و سازگار، گونه­های در حال انقراض و کمک به حفظ آنها، شناسائی گیاهان داروئی و نحوه استفاده صحیح از آنها را مهیا می­کند (38، 49). پوشش گیاهی و مجموعه رستنی­های ایران به دلیل تنوع زیستی بالا؛ همواره طی ادوار گذشته مورد توجه محققان داخلی و خارجی بوده است و نمونه­های گیاهی آن از سراسر کشور جمع­آوری و شناسائی شده است (49، 51، 36، 24، 26، 45، 46، 3).  

طی دهه­های اخیر بررسی­های فلوریستیک در مناطق مختلف ناحیه رویشی ایرانی- تورانی انجام گرفته است که می­توان به مطالعات خواجه­الدین و یگانه (1386) در منطقه شکار ممنوع حنا (استان اصفهان) اشاره نمود که در این تحقیق، 307 گونه گیاهی متعلق به 209 جنس و 50 تیره گیاهی شناسائی شدند (10). همچنین بررسی فلور منطقه حفاظت شده ارژن- پریشان با 393 گونه گیاهی متعلق به 268 جنس و 81 تیره گیاهی در استان فارس معرفی گردید (12، 13). بررسی­های تقی­پور و همکاران (1390) پیرامون معرفی فلور، شکل حیاتی و انتشار جغرافیائی منطقه اعلا و رود زرد استان خوزستان نشان داد، در این حوزه بوم­شناسی، بالغ بر 382 گونه گیاهی متعلق به 255 جنس و 72 تیره گیاهی شناسائی شدند (7).

پوشش گیاهی منطقه حفاظت شده کلاه قاضی (2) ، رستنی­های پناهگاه حیات وحش قمشلو (32)، فلور منطقه حفاظت شده موته (14)، گیاهان منطقه ونک سمیرم (6)، گیاهان منطقه حفاظت شده فریدون­شهر (31) و رستنی­های منطقه یحیی­آباد نطنز (18) واقع در استان اصفهان مورد بررسی قرار گرفته است. افزون براین فلور منطقه نیاسر کاشان (28)، گیاهان حوزه آبخیز چم­رود کاشان (22)، رستنی­های منطقه غرب آب­شیرین کاشان (4) و پوشش گیاهی ذخیره­گاه منطقه قزاآن (5) نیز مطالعه شده است.

مجموعه عناصر گیاهی نادر گستره پهناور  ایران توسط Jalili و Jamzad (1999) در کتابی تحت عنوان "Red data book of Iran"، بر مبنای اصول طبقه­بندیIUCN  (International union for conservation of nature) معرفی شده است. در این کتاب، برای تشخیص گونه­های نادر از معیارهائی همچون: طول عمر، شکل حیاتی، پراکنش جغرافیائی و نحوه بهره­برداری گیاه توسط مردم استفاده شده است. بنابراین با توجه به اهمیت شناخت وضعیت موجود پوشش گیاهی مناطق حفاظت شده کشور (به­ویژه منطقه حفاظت شده قمصر)، برای اولین بار طی سال­های 1391 تا 1393، با هدف شناسائی دقیق و کامل عناصر گیاهی استقرار یافته در حوزه بوم­شناسی ارتفاعات قمصر، معرفی گونه­های گیاهی در معرض خطر، انتشار جغرافیائی و شکل زیستی رستنی­های منطقه انجام شد.

منطقه قمصر که برای انجام این مطالعه انتخاب شده است، از سال 1390 توسط سازمان حفاظت محیط زیست، به­عنوان منطقه شکار ممنوع و حفاظت شده اعلام شده است. از آنجائی­که تاکنون مطالعه­ای بر روی تنوع زیستی گیاهی این منطقه صورت نگرفته است، هدف از این پژوهش بررسی رستنی­های منطقه تا به ایجاد پایگاهی از داده­های مستند برای سایر مطالعات پوشش گیاهی منجر شود و بتوان راهکارهای مناسبی را به منظور حفاظت هر چه بهتر منطقه ارائه نماید.

مواد و روشها

معرفی منطقه مورد مطالعه: منطقه حفاظت شده قمصر به مساحت تقریبی 36700 هکتار و به مختصات جغرافیائی 51 درجه و 18 دقیقه تا 51 درجه و 27 دقیقه طول شرقی و 33 درجه و 39 دقیقه تا 33 درجه و 51 دقیقه عرض شمالی واقع در جنوب غرب شهرستان کاشان و در فاصله 210 کیلومتری شمال غرب مرکز استان اصفهان می­باشد (شکل 1). محدوده ارتفاعی منطقه یاد شده، بین حداقل 1300 متر تا حداکثر 3320 متر از سطح دریا قرار گرفته است. شیب عمومی منطقه در دو جهت، از سمت جنوب به شمال و از سمت غرب به شرق کاهش می­یابد (15).

به استناد نقشه زمین­شناسی شیت کاشان (با مقیاس 100000: 1)، عمده ساختار تشکیلات زمین­شناسی منطقه­ قمصر، مربوط به دوره­های ائوسن وکواترنز است که از بارزترین آنها می­توان به متاتوف­های سیلیسی خاکستری تا سبزرنگ، ‌توف برش و شیل، ‌اسکارن، آندزیت، مارن، آهک و سنگ­های آذرآواری اشاره نمود. در بستر رودخانه­های اصلی، نهشته­هائی بصورت ریگ و ماسه­های ریزدانه قابل رؤیت است که از بلندی­های ارتفاعات سرچشمه گرفته­اند و بتدریج در مسیر راه سیلاب­ها، به جای مانده است.

 

 

شکل 1- موقعیت جغرافیاتی منطقه حفاظت شده قمصر

 

تشکیلات کواترنر منطقه شامل دشت­های آبرفتی،‌ پادگانه­های آبرفتی و مخروط­افکنه­هائی می­باشند که اراضی خاک­دار و حاصلخیز  منطقه را تشکیل می‌دهند (39).

با توجه به عدم ایستگاه هوا­شناسی در منطقه مورد مطالعه، ‌از آمار نزدیک­ترین ایستگاه هواشناسی منطقه استفاده شد. جهت دسترسی به معدل بارندگی، درجه حرارت و تبخیر، از رابطه رگرسیون ارتفاع و معادله گرادیان بهره گرفته شد. بر اساس ارتفاع متوسط حوزه (2781 متر) و معادله گرادیان، متوسط بارندگی سالیانه منطقه 5/181 میلی­متر، متوسط میانگین درجه حرارت 8/6 سانتی­گراد و متوسط تبخیر سالیانه نیز 6/1681 میلی­متر محاسبه شد (9). بیشترین درصد بارندگی مربوط به فصل زمستان بوده که علاوه بر ریزش باران، ‌بارش برف­های سنگین هم دیده می­شود، به نحوی که آثار و بقایای برف را حتی تا دهه سوم خرداد هم می­توان در قلل مرتفع کوه­ها مشاهده نمود. وجود ریزش­های جوی نسبتاً مناسب در این حوزه آبخیز، باعث شده که وضعیت شرایط آب و هوائی منطقه به گونه­ای باشد که انواع گیاهان یک­ساله و دائمی توانمندی استقرار را داشته باشند (5). اقلیم منطقه به روش دومارتن (de Martonne ) مورد بررسی قرار گرفت و حاکمیت دو اقلیم خشک و نیمه خشک در محدوده مطالعاتی محرزگردید (9). اقلیم منطقه به روش گوسن (Gaussen) جزء اقلیم نیمه­بیابانی خفیف قرار گرفته‌ است. بر اساس منحنی آمبروترمیک کاشان (93-1372)، بیش از 7 ماه از سال را دوره خشک و تنها فصل زمستان و پائیز دوره مرطوب می‌باشد (8). منحنی آمبروترمیک ایستگاه­ هواشناسی کاشان نشان­دهنده دوره خشک نسبتا طولانی (اوائل اردیبهشت­ماه تا اوائل آبان­ماه) منطقه است (نمودار­ 1).

 

 

نمودار 1- منحنی آمبروترمیک کاشان


روش کار: بررسی­های میدانی این پژوهش در منطقه حفاظت شده قمصر در فصول بهار تا اواسط پائیز انجام شد. ابتداء با استفاده از نقشه­های توپوگرافی 50000: 1 منطقه، محدوده کاربری­های مختلف با بازدیدهای صحرائی تعیین و روی نقشه منتقل گردید. سپس نمونه­های گیاهی از رویشگاه­های مختلف منطقه یاد شده طی سال­های 1391 تا 1392 جمع­آوری گردیدند. پس از انتقال نمونه­ها به هرباریوم باغ گیاه­شناسی کاشان با استفاده از منابع موجود نظیر فلور ایرانیکا (50)، ترکیه (36) ، ایران (3 و 48)، فلور شرق (34)، فلور رنگی ایران (24)، رستنی­های ایران (26)، فرهنگ نام­های گیاهان ایران (29) و همچنین گون­های ایران (30) مورد شناسائی قرار گرفتند. اختصار اسامی مولفان گونه­ها با نمایه بین­المللی نام­های گیاهی (IPNI, 2012) یکسان­سازی شد (40). همزمان با جمع­آوری نمونه­های گیاهی، شکل زیستی گیاهان جمع­آوری شده بر اساس سیستم رانکایر (33، 27، 20) تعیین گردید. مناطق انتشار رستنی­ها به کمک فلورهای مورد استفاده برای شناسائی گیاهان و همچنین فلورهای شوروی سابق(43)، عراق (52)، فلسطین ، پاکستان (47)، لئونارد (44) و معصومی (46) تعیین گردید. سپس پراکنش جغرافیائی گونه­ها با توجه به مناطق انتشار آنها در ایران و سایر کشورها و بر مبنای تلفیقی از تقسیم­بندی جغرافیائی رویش­های ایران (56، 55، 51) تشخیص داده شد. برای بررسی طبقات حفاظتی گونه­های گیاهی منطقه از معیارهای IUCN (1981) و کتاب Red Data Book of Iran (41) استفاده شد. گونه­های گیاهی منطقه از لحاظ طبقات حفاظتی به گونه­های در خطر انقراض (Endangered)، گونه­های آسیب­پذیر جدی (Vulnerable)، گونه­های با خطر کم (Lower risk) و گونه­های دارای کمبود داده (Data deficient) تقسیم­بندی شدند.

نتایج

­در بررسی­های بعمل آمده در منطقه مورد مطالعه، تعداد 576 گونه گیاه آوندی شناسائی شد و مشخص گردید این تعداد گونه­ها به 355 جنس گیاهی و 80  تیره گیاهی تعلق دارند که از این تعداد، یک گونه و یک جنس به خانواده سرخس­ها (Adiantaceae)، یک گونه و یک جنس متعلق به خانواده دم­اسبیان (Equisetaceae)، یک گونه و یک جنس متعلق به خانواده ریش­بز (Ephedraceae)، 4 گونه و سه جنس متعلق به خانواده بازدانگان (کاج و سرو)،  69 گونه (50 جنس و 8 تیره) به رده تک­لپه­ای­ها و 498 گونه (299 جنس و 67 تیره) به رده دو­لپه­ای­ها متعلق هستند (جدول 1). تیره­ کاسنی (Compositae) با 45 جنس و 76 گونه، تیره نعنائیان (Labiatae) با 21 جنس و 50 گونه، تیره گندمیان (Graminae) با 36 جنس و 50 گونه، تیره پروانه­آسا (Fabaceae) با 19 جنس و 47 گونه، تیره شب­بو (Cruciferae) با 27 جنس و 37 گونه، تیره چتریان (Umbelliferae) با 26 جنس و 35 گونه، تیره میخک (Caryophyllaceae) با 15 جنس و 28 گونه، به ترتیب دارای بیشترین تعداد گونه­ها هستند (نمودار 2). بزرگ­ترین جنس­های گیاهی منطقه از لحاظ تعداد گونه، عبارتند از  جنس گون (Astragalus L.) با 21 گونه، جنس پونه­سای (Nepeta L.) با 10 گونه، جنس مریم­گلی (Salvia L.) با 8 گونه، جنس­های گل­گندم (Centaurea L.)، سیزاب (Veronica L.) و جو (Hordeum L.) هر کدام با 6 گونه، جنس­های درمنه (Artemisia L.)، قدومه (Alyssum L.)، فرفیون (Euphorbia L.)، گل­سرخ (Rosa L.)، بنگ­دانه (Hyoscyamus L.)، گاو پونه (Stachys L.)، سیلن (Silene  L.)، شنگ اسبی (Scorzonera L.) هر کدام با 5 گونه (نمودار 3).

 

 

 

 

نمودار 2- بیشترین تعداد گونه­ها در خانواده گیاهی منطقه مورد مطالعه

 

نمودار 3- بیشترین تعداد گونه در جنس­های گیاهی منطقه مورد مطالعه

 

در بررسی شکل­های زیستی به روش Raunkiaer مشخص گردید، بیشترین تعداد گونه­های منطقه (186 گونه) دارای شکل زیستی همی­کریپتوفیت (2/32 درصد) هستند. نسبت سایر شکل­های زیستی به ترتیب عبارتند از: تروفیت 9/31 درصد (184 گونه)، فانروفیت 9/11 درصد (69 گونه)، کریپتوفیت 7/9 درصد (56 گونه) و کامفیت 2/7 درصد (42 گونه) (نمودار 4).

 

 

نمودار 4- درصد فراوانی شکل­های زیستی گیاهان منطقه حفاظت شده قمصر(Ch: کامفیت­ها، Cr: کریپتوفیت­ها (ژئوفیت­ها)، He: همی­کریپتوفیت­ها، Ph: فانروفیت­ها، Th: تروفیت­ها(.

 

نتایج حاصل از تعیین کروتیپ گیاهان منطقه نشان داد، گیاهان با پراکنش جغرافیائی ایرانی-تورانی با 1/66 درصد (381 گونه)، مهمترین گروه از رستنی­های منطقه را شامل می­شدند. تعداد 33 گونه عناصر مشترک ایرانی-تورانی/اروپا-سیبری/مدیترانه­ای (7/5 درصد)، 31 گونه عناصر چند ناحیه­ای (4/5 درصد)، 30 گونه عناصر مشترک ایرانی-تورانی/مدیترانه­ای (2/5 درصد)، 23 گونه عناصر مشترک ایرانی-تورانی/اروپا-سیبری (9/3 درصد)، 16 گونه دارای پراکنش جهان وطنی (7/2 درصد)، 14 گونه عناصر مشترک ایرانی-تورانی/صحرا-سندی (4/2 درصد)، و 7 گونه عناصر مشترک ایرانی-تورانی/اروپا-سیبری/صحرا-سندی (2/1 درصد) بوده است (نمودار 5).

 

 

نمودار 5- درصد فراوانی پراکنش جغرافیائی عناصر رویشی منطقه مورد مطالعه (Cos: جهان وطنی، IT: ایرانی-تورانی، IT-ES: ایرانی-تورانی/اروپا-سیبری، IT-ES-M: ایرانی-تورانی/اروپا-سیبری/مدیترانه­ای، IT-M: ایرانی-تورانی/مدیترانه­ای، IT-M-SS: ایرانی-تورانی/مدیترانه­ای/صحرا-سندی، IT-SS: ایرانی-تورانی/صحرا-سندی، PL: چندناحیه­ای و Sco: نیمه جهان وطنی).

 

با توجه به بررسی انجام گرفته، از بین عناصر ایرانی-تورانی موجود در منطقه، تعداد 9 گونه از آنها، بوم­زاد (انحصاری) ایران بودند. برخی مانند Nepeta ispahanica،Acantholimon glabratum ،Astragalus ardehalicus ، بوم­زاد منطقه اصفهان هستند. از تعداد 576 گونه گیاهی موجود در منطقه، 33 گونه در خطر تهدید هستند (جدول 1). کلیه گونه­های در حال انقراض متعلق به ناحیه رویشی ایرانی-تورانی هستند. از 33 گونه یاد شده، 2 گونه در معرض خطر (Endanger)، 3 گونه در طبقه آسیب­پذیر (Vulnerable)، 26 گونه در طبقه کمتر در معرض خطر (Lower risk) و 2 گونه اطلاعات در باره آنها ناکافی است (Data deficient). خانواده گیاهی Compositae، Papilionaceae و Labiatae بیشترین تعداد گونه­های در خطر انقراض و بوم­زاد را داشته است.

بحث

حضور بیش از 576 گونه گیاهی شناسائی شده در منطقه حفاظت شده قمصر، نشان­دهنده تنوع زیستی نسبتا بالای این حوزه بوم­شناسی به شمار می­آید. بیشترین عناصر گیاهی تشکیل دهنده فلور منطقه، اختصاص به شکل­های حیاتی همی­کرپیتوفیت و تروفیت با انتشار جغرافیائی ناحیه رویشی ایرانی-تورانی است.

اگرچه ریختار کلی منطقه توسط گونه­های مختلف گون (Astragalus spp.) پوشیده شده است، ولیکن به دلیل حاکمیت اقلیم­های خرد و شرایط بوم­شناسی ویژه، باعث رویش رستنی­های متنوعی در این زیست بوم شده است.

وجود اختلاف نسبتا بالای محدوده ارتفاعی منطقه مورد مطالعه، منجر شده تا عناصر گیاهی بسیار متنوعی در گستره شیب­ها و دامنه­های مرتفع کوهستانی قمصر رویش یابند. تنوع زیستی بالای این ذخیره­گاه بیولوژیک در سایر مطالعات مشابه نظیر منطقه قزاآن کاشان (5) با گزارش بیش از 398 گونه و بررسی­های عصری (1387) در منطقه موته اصفهان با گزارش 580 گونه، نمایانگر غنای زیستی رستنی­های این قبیل زیست­بوم­ها به­شمار می­آید (21). اگرچه مطالعات فلور منطقه یحیی­آباد نطنز (18) که جزء ارتفاعات کرکس محسوب می­شود، تعداد رستنی­ها را 190 گونه گزارش نموده است، ولیکن این تعداد گونه گیاهی در عرصه نسبتا محدود 6000 هکتار بدست آمده است. بدیهی است در صورتی­که دامنه گستره مطالعات افزایش می­یافت، تعداد عناصر گیاهی نیز افزایش چشمگیری را نشان می­داد. افزون براین در منطقه یحیی­آباد یکنواختی ارتفاع منطقه نیز عامل ثانویه برای یکنواختی گستره پوشش گیاهی تلقی می­شود.

بررسی­های مشابه در سایر ارتفاعات کوهستانی کشور نشان داده، یکی از عوامل اصلی در افزایش غنای زیستی رستنی­های هر منطقه، علاوه بر عامل ارتفاع؛ میزان نزولات جوی سالیانه نیز به­عنوان عامل تاثیرگذار در استقرار گونه­های گیاهی به شمار می­آید. به­عنوان مثال، بررسی پوشش گیاهی منطقه کیان نهاوند  (16)، خان گرمز همدان (17) و ونک سمیرم (6) نشان می­دهد که در این زیست­بو­ها به دلیل بهره­مندی فراوان­تر از نزولات جوی سالیانه (بین 200 تا 500 میلی­متر)، تنوع زیستی رستنی­ها قابل توجه بودند. وجود ارتفاعات کوهستانی نسبتا بالا باعث شده تا دامنه­های شیب­دار صخره­ها و اراضی سنگلاخی پوشیده از گیاهان کامفیت خاردار همچون گونه­های مختلف جنس گون (Astragalus L.)، چوبک (Acanthophyllum L.) و کلاه میرحسن (Acantholimun L.) باشند. بدون شک با افزایش ارتفاع، تنوع زیستی این قبیل عناصر گیاهی بیشتر شده و به­عنوان عناصر گیاهی سازگار به نواحی شیب­دار به شمار می­آیند که ضامن حفاظت خاک در این مناطق است.

بیشترین شکل­های رویشی منطقه قمصر را به ترتیب همی­کریپتوفیت­ها و تروفیت­ها تشکیل داده­اند که نشان­دهنده اقلیم سرد و کوهستانی در این منطقه است. این نتایج در سایر مناطق مشابه نظیر رستنی­های منطقه مرتعی یحیی­آباد نطنز ( 7/44 و 29 درصد)، ونک سمیرم (37/45 و 86/30 درصد)، کیان نهاوند (42 و 35 درصد)، موته اصفهان (هر دو 36 درصد)، خان گرمز همدان (48 و 31 درصد)، بافق یزد (3/43 و 7/23 درصد)، گردنه رخ (65/51 و 72/32 درصد) که توسط ابول­پور (1382) نیز گزارش شده است (1).

شاخص­ترین تیره­های گیاهی که دارای بیشترین عناصر گیاهی منطقه بودند، عبارتند از تیره کاسنی (Compositae) با 76 گونه و تیره نعنائیان (Labiatae) با 50 گونه که سهم قابل توجهی از رستنی­های منطقه قمصر را به خود اختصاص داده است. بررسی نتایج فلور مناطق مشابه، نظیر قزاآن کاشان، یحیی­آباد نطنز، ونک سمیرم، کیان نهاوند نیز چنین شباهتی را تنوع زیستی بالای تیره­های مهم گیاهان مناطق یاد شده را نشان می­دهد. افزون براین نتایج مشابهی از گسترش رستنی­های متعلق به خانواده کاسنی (Compositae) در ارتباط با ترکیب گونه­ای در منطقه سارال استان کردستان (25) و منطقه شکار ممنوع کرکس استان اصفهان (11) نیز گزارش شده است.

در زیست­بوم منطقه حفاظت شده قمصر عناصر گیاهی ناحیه رویشی ایرانی-تورانی بیش از 1/66 درصد از کل رستنی­های منطقه را به خود اختصاص داده است. سهم عمده عناصر گیاهی ناحیه رویشی ایرانی-تورانی مناطق کوهستانی کشور، نظیر موته اصفهان، ونک سمیرم، قزاآن کاشان، کالمند و بافق یزد (42) و ذخیره­گاه بیوسفر توران  (19) نیز اختصاص به رستنی­های ناحیه رویشی یاد شده دارد. این در حالی است که عمده رستنی­های فلور نواحی کوهستانی کشورهای همجوار، نظیر ترکیه، پاکستان و افغانستان نیز اختصاص به شکل­های رویشی همی­کریپتوفیت و تروفیت دارد. به­عبارت دیگر عناصر جغرافیای گیاهی ناحیه رویشی ایرانی-تورانی نیز درصد زیادی از فلور را به خود اختصاص داده که چنین موضوعی بیانگر حاکمیت شرایط یکنواخت بوم­شناسی بر پوشش گیاهی گستره ارتفاعات کوهستانی ناحیه رویشی ایرانی-تورانی است (54، 53، 35، 37).  

منطقه مورد مطالعه بر اساس طبقه­بندی نواحی رویشی جهان که توسط Thakhtajan ارائه شده است، در قلمرو Holartic، زیرقلمرو Tethyan، ناحیهIrano-Turanian ، زیرناحیه Western-asiatic، حوزه  Irano-armenoو زیرحوزه Central iranian  قرار می­گیرد (52).

جمع­بندی: نتایج حاصل از بررسی و شناسائی رستنی­های منطقه حفاظت شده ارتفاعات قمصر نشان می­دهد که این حوزه اکولوژیک از تنوع و غنای گونه­ای نسبتا مطلوبی برخوردار است. حضور بیش از 576 گونه گیاهی، ضرورت حفاظت از رستنی­های متنوع منطقه و تبیین شیوه­های جلوگیری از تخریب و چرای مفرط دام­ها را امری اجتناب­ناپذیر نموده است. بررسی­های فلوریستیک نشان داد، کوروتیپ اکثر رستنی­های استقرار یافته در این زیست­بوم، متعلق به ناحیه رویشی ایرانی- تورانی دارد. وجود گونه­های نادر و در معرض خطر انقراض بیانگر شدت تخریب برخی از رویشگاه­های منطقه می­باشد. افزون براین حضور گونه­های بومی، این زیستگاه طبیعی را به عنوان ذخیره­گاه ژنتیکی گیاهی با ارزش معرفی می­کند که مطالعات علمی جامع، منسجم و حمایت بیبشتری را توسط سازمان­های مسئول می­طلبد. به هر حال، پژوهش حاضر پیشنهاد می­کند برای حفاظت و حمایت از گونه­های در حال انقراض در نخستین گام به اهمیت شناسائی گونه­های گیاهی به­عنوان ذخائر بوم­شناسی منطقه توجه کرد و با شناسائی عوامل تخریب طبیعی و غیرطبیعی، امکان مهار آنها در دستور کار متولیان قرار گیرد.

 

 

جدول 1- فهرست گیاهان شناسایی شده منطقه حفاظت شده قمصر، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی هر گونه. اشکال زیستی:: Ph   فانروفیت­ها، Ch  :کامفیت­ها،He  : همی­کریپتوفیت­ها،: Cr  کریپتوفیت­ها،: Th  تروفیت­ها،: Par  گیاهان انگلی. پراکنش جغرافیاییIT : : ایرانی-تورانی،   IT-SS : عنصر مشترک ایرانی -تورانی /صحرا -سندی، IT-ES : عنصر مشترک ایرانی -تورانی/اروپا -سیبری، : IT-ES-M عنصر مشترک ایرانی -تورانی /اروپا-سیبری/مدیترانه ای،  IT-M: عنصر مشترک ایرانی-تورانی/مدیترانه­ای، PL : چند منطقه­ای، Cosm : جهان وطنی. وضعیت گونه­ها: END :  بوم زاد یا انحصاری ایران،  EN: در معرض خطر، VU : آسیب پذیر، LR : کمتر در خطر، DD : اطلاعات ناکافی.

وضعیت

پراکنش جغرافیائی

شکل زیستی

نام تاکسون

Adiantaceae

-

Cosm

Cr

Adianthum capillus – veneris L.

Equisetaceae

-

IT, M, ES

Cr

Equisetum ramosissimum Desf.

Ephedraceae

-

IT

Ch

Ephedra procera Fisch. et Mey.

Amarantaceae

-

IT

He

Amaranthus chlorostachys Willd.

-

IT, ES

Th

A. retroflexus L.

Anacardiaceae

-

IT, M

Ph

Rhus coriaria L.

Araliaceae

-

IT

Ph

Hedera helix L.

Asclepiadaceae

-

IT

He

Cynanchum acutum L. subsp. acutum

Berberidaceae

-

IT

Ph

Berberis integerrima Bge.

-

IT

Ph

B. orthobotrys Bienert ex. C. K. Schneider

Boraginaceae

-

IT, ES

He

Anchusa Italica Retz.

-

IT, SS

Th

Arnebia decumbens (Vent.) Coss.

-

IT, M, ES

Th

Asperugo procumbens L.

-

IT

He

Cerinthe minor L.

-

IT

He

Cynoglossum officinalis L.

-

IT, ES

He

Echium Italicum L.

-

IT

Th

Heliotropium noeanum Boiss.

-

IT

Th

Lappula heteracantha (Ledsb.) Gurke.

-

IT, M

Th

Myosotis refracta Boiss.

-

IT, SS

Th

Nonnea caspica (Willf.) G. Don.

-

IT, ES

He

Nonnea persica Boiss.

-

IT

He

Onosma elwendicum Wettst.

-

IT

He

O. microcarpum  Steven ex DC.

-

IT

He

Paracaryum rugulosum (DC.) Boiss.

-

IT

Th

Rochelia disperma (L. F.) C. Koch.

Caesalpinaceae

-

IT

Ph

Cercis siliquastrum L.

-

IT

Ph

Caesalpinia gilliesii (Hook.) Dietr.

Canaceae

-

IT, M

Cr

Canna indica L.

Campanulaceae

-

IT

He

Campanula khorasanica  (Rech. f. & Aellen) Rech . f.

-

IT

He

Mindium laevigatum (Vent.) Rech. f. & Schiman -Czeika

Capparidaceae

-

IT, M, SS

Ch

Capparis spinosa L.

-

IT

He

Cleom coluteoides Boiss.

-

IT, M

Th

C. iberica DC.

Caprifoliaceae

-

IT, M

Ph

Lonicera caprifolium L.

Caryophyllaceae

-

IT

Ch

Acanthophyllum bracteatum Boiss.

-

IT

Ch

A. brevibracteatum Lipsky.

-

IT

Ch

A. mucronatum C. A. Mey.

-

IT

Ch

A. squarrosum Boiss.

LR-End

IT

He

Arenaria persica Boiss.

-

IT

He

Buffonoa macrocarpa Ser.

-

IT

He

Cerastium dichotomum L.

-

IT

Th

Ceratocarpus arenarius L.

-

IT

He

Dianthus crinitus  subsp. Kermanensis Rech. F.

End

IT

Ch

D. orientalis Adams.

-

IT

Ch

Gypsophila acantholimoides Bornm.

-

IT

Th

G. pilosa Huds.

-

IT

Ch

G. pseudomelampoda Gauba & Rech. F.

-

IT

Th

Holosteum glutinosum (M. B.) Fisch & C. A. Mey

-

IT

Th

Lepyrodiclis holosteoides (C. A. Mey.) Fenz. ex Fisch. & C. A. Mey.

-

IT

He

Mesostemma kotschyanum subsp. kotschyanum

-

IT

Th

Minuartia lineata Bornm.

-

IT

Th

M. meyeri (Boiss.) Bornm.

-

IT

Th

M. regeliana (Trauv.) Mattf.

-

IT

He

Paronychia arabica (L.) DC.

-

IT

He

P. kurdica Boiss.

-

IT

Th

Silene coniflora Ness ex. Otth.

-

IT

Th

S. dschuparensis Bornm.

-

IT

Th

S. chaetodonta Boiss.

-

IT, ES, M

Th

S. conoidea L.

-

IT

Th

S. marschallii C. A. Mey.

-

IT

Th

Stellaria nemorum L.

-

IT

He

Telephium imperati L.

Celastraceae

-

IT, M

Ph

Euonymus japonicus L.

Ceratophyllaceae

-

Cosm

Hy

Ceratophyllum demersum L.

Chenopodiaceae

-

IT, ES

He

Atriplex leucoclada (Boiss.) Aellen.

-

IT, ES

Th

Ceratocarpus arenarius L.

-

Cosm

Th

Chenopodium album L.

-

IT, M, ES

Th

C. botrys L.

-

IT

Th

C. foliosum (Moench) Aschers.

-

IT, ES, M, SS

Th

Chenopodium murale L.

-

IT

Th

Kochia scoparia (L.) Schrad.

-

IT

Ch

Kraschinikovia ceratoides(L.) Gueldenst.

-

IT, M

He

Noaea mucronata (Forsk.) Ascher ex. Schweinf.

-

PL

Th

Salsola kali L.

-

IT, SS

Th

S. incanescens C. A. Mey.

-

IT

Ph

Suaeda aegyptiaca (Hasselq.) Zoh.

Compositae

-

IT

He

Achillea  bieberesteinii Afan.

-

IT

He

A.  tenuifolia Lam.

-

IT, M, ES

He

A. wilhelmsii C. Koch.

-

IT

He

Acroptilon repens (L.) DC.

-

IT

He

Aegopordon berardioides Boiss.

-

IT

Th

Amberboa nana (Boiss.) Iljin

-

IT

Th

Anthemis hyalina DC.

-

IT, M

Th

A. odontostephana Boiss.

-

IT

Th

Arctium minus (Hill) Bernh.

-

IT

Th

A. platylepis (Boiss. & Bal.) Sosn. ex Grossh.

-

IT, ES

Ch

Artemisia aucheri Boiss.

-

IT

He

A. biennis Willd.

-

IT

Ch

A. persica Boiss.

-

IT

He

A. scoparia Waldst. & Kit.

-

IT, SS

Ch

A. sieberi Besser subsp. sieberi S.L.

-

IT

Th

Cardus arabicus Jacq. ex Murray

-

IT, M

Th

C. pycnocephalus L. subsp. pycnocephalus

-

IT

Th

Carthamus oxyacanta M. B.

-

IT

Th

C. depressa M. B.

-

IT, SS

Th

C. bruguierana (DC.) Hand.-Mzt.

LR

IT

He

C. gaubae (Bornm.) Wagenitz.

-

IT, ES

He

C. iberica Trev. ex Spreng

-

IT

He

C. ispahanica Boiss.

-

IT

Th

C. virgata Lam.

-

IT

Th

Cincus benedictus L.

-

PL

He

Cichorium intybus L.

-

PL

Cr

Cirsium arvense (L.) Scop.

-

IT

He

C. congestum Fisch. & C. A. M ey. ex DC.

LR

IT

Cr

C.spectabile DC.

-

Origin N. & S. America

Th

Conyza acnadensis (L.) Cronq.

-

IT

He

Cousinia cylindracea Boiss.

DD- End

IT

He

C. kashanensis Rech. F. & Esfand.

-

IT

He

C. multiloba C. A. M ey.   

-

IT

Th

Crepis kotschyana (Boiss.) Boiss.

-

IT

He

Echinops aucheri Boiss.

-

IT

He

E. ritrodes Bunge

-

IT

He

Erigeron acer L. subsp. pycnotrichus (Vierh.) Grierson

-

IT

Th

Filago hurdwarica (DC.) Wagenitz

-

Cosm

Th

Gnaphalium luteo-album L.

-

IT, ES, M

He

Gundelia tournefortii L.

-

IT

Th

Helianthus annus L.

-

IT

Cr

H. tuberosus L.

LR-End

IT

He

Helichrysum oligocephalum DC.

-

IT

He

Heracleum persicum Desf. ex Fischer

-

IT

Ch

Hertia angustifolia (DC.) O. Kuntze

-

IT

He

Heteropapus altaicus (Willd.) Novopkr var. canescens (Nees) Serg.

-

IT, SS

Th

Koelpinia linearis Pall.

-

IT

He

Launaea acanthodes (Bioss.) O. Kuntze

-

IT

He

Onopordon heteracanthum C. A. Mey.

-

IT

He

Outreya carduiformis Jaub & Spach.

-

IT

He

Phagnalon rapestris (L.) DC.

-

IT, M

He

Picnomon acarna (L.) Cass.

-

IT

He

Picris strigosa  M. B.

-

IT

He

Psychrogeton amorphoglossus (Boiss.) Novopokr

-

IT

He

Pulicaria dysentrica (L.) Bernh.

-

IT, SS

He

P. Gnaphalodes (Vent.) Boiss.

-

IT, ES

He

Scariola orientalis (Boiss.) Sojak

-

IT

He

Scorzonera paradoxa  Fisch. & C. A. Mey.

-

IT

He

S. phaeopappa (Boiss.) Boiss.

-

IT

He

S. pseudolanata Grossh.

-

IT

Cr

S. raddeeana  C. Winkl.

-

IT

He

S. ramosissima Dc.

-

IT

Th

Senecio glaucus  L.

-

IT

He

S. paucilobus  DC.

-

IT, ES, M, SS

Th

S. glaucus L.

-

IT, ES, M

Th

S. vulgaris L.

-

IT

Th

Siebera nana (DC.) Bornm.

-

IT

He

Sonchus asper (L.) Hill.

-

IT

Th

S. maritimus L.

LR

IT

He

Tanacetum partenium (L.) Schultz-Bip.

LR

IT, M

He

T. polycephalum Schultz- Bip. subsp. heterophyllum (Boiss.) Podl.

-

IT

He

Tragopogon longirostis Bisch.

-

IT

Th

Tripleurospermum disciforme (C. A. Mey.) Schultz-Bip.

-

IT

He

Varthemia persica DC.

-

Cosm

Th

Xanthium strumarium L.

-

IT, SS

Th

Zoegea purpurea Fresen.

Convolvulaceae

-

PL

He

Convolvulus arvensis L.

Crassulaceae

-

IT

He

Pseudosedum multicaule (Boiss. & Buhse) Boiss.

-

IT

He

Rosularia sempervivum (M. B.) Berger.

-

IT

He

Umbilicus intermedius Boiss.

Cruciferae

-

IT

Th

Aethionema carneum (Banks & Soland.) B. Fedtsch.

LR

IT

Th

Alyssum bracteatum Boiss. & Buhse

-

IT

Th

A. dasycarpum Steph. ex Willd

-

IT

Th

A. desertorum Staph

-

IT

Th

A. heterotrichum Boiss.

End

IT

Th

A. marginatum Steud. ex Boiss.

-

IT, SS

Th

Arabidopsis pumila (Steph.) N. Busch.

-

Cosm

Th

Capsella bursa – pastoris (L.) Medicus

-

IT, M

Th

Cardaria draba (L.) Desv.

-

IT, M

Th

Chorispora tenella (Pall.) DC.

-

IT, SS

Th

Clypeola aspera (Grauer)Turrill.

-

IT

Th

C. dichotoma Boiss.

-

IT, SS, ES, M

Th

Clypeola jonthlaspi L.

-

IT

Th

Conringia persica Boiss.

-

IT

Th

C. plansiliqua Fisch & C. A. Mey.

-

IT

He

Crambe orientalis L.

-

PL

Th

Descurania sophia  (L.) Webb ex Berth.

-

IT

Th

Drabopsis verna C. Koch.

-

IT

Th

Eruca sativa Miller

-

IT

Th

Erysimum sisymbrioides C. A. Mey.

-

IT

Th

Euclidium tenuissimum (Pall.) B. Fedtsch.

End

IT

He

Fibigia umbellata Boiss.

-

IT

Th

Hirschfeldia incana (L.) Lugreze

LR

IT

Th

Isatis rugulosa Bge. ex Boiss

-

IT, ES, M

He

Lepidium latifolium L.

-

IT, M

He

L. persicum Boiss.

-

IT, M, SS

Th

Malcolmia africana (L.) R. Br.

-

IT

He

Matthiola alyssifolia  (DC.) Bornm.

-

IT

He

M. tenera Rech. f.

-

IT

Ch

Moriera spinosa Boiss.

-

IT

Cr

Nasturtium officinalis (L.) R. Br.

--

IT

Th

Neslia apiculata Fisch . ex Mey.

-

IT

Th

Pachypterygium multicaule Kar. & Kir

-

IT

Th

Sisymbrium irio  L.

-

IT

Th

S. orientale L.

LR

IT

Th

Sterigmostemum longistylum (Boiss.) Bornm.

-

IT

Th

Thlaspi perfoliatum L.

Cucurbitaceae

-

IT

Th

Bryonia aspera Stev. ex Ledeb

-

IT

He

Bryonia multiflora  Boiss. & Helder.

-

IT

Th

Cucumis sativa L.

Cupresaceae

-

IT, ES

Ph

Cupressus sempervirens L.

-

IT, M

Ph

Thuja orientalis L.

Cuscutaceae

-

IT

Par

Cuscuta epythimum Murr.

-

IT, SS, M

Par

C. planiflora Ten.

Dipsacaceae

-

IT

He

Pterocephalus canus Coult. ex DC.

-

IT

Th

Scabios olivieri Coult.

Ebenaceae

-

IT

Ph

Diospyros kaki L.

-

IT, SS

Ph

Ebenus stellata Boiss.

Elaeagnaceae

-

IT

Ph

Elaeagnus angustifolia L.

Euphorbiaceae

LR

IT

He

Andrachne fruticulosa Boiss.

-

IT

Th

Chrozophora hierosolymitana  Spreng.

-

IT

He

C. obliqua (Vabl.) Juss. ex Spreng.

-

IT

He

Euphorbia decipiens Boiss. & Buhse

-

IT

Th

E. granulata Forsk.

-

IT

Th

E. helioscopia L.

-

IT

Th

E. sororia Schrenk

-

IT

Th

E. turcomanica Boiss.

Fabaceae (Papillionaceae)

-

IT, M

He

Alhagi pseudoalhagi  (M. B.) Desv.

-

IT

Ch

Astragalus  (Caprini) aegobromus Boiss. & Hohen 

-

IT

He

 A. (Malacothrix) eriopodus Boiss.

-

IT

Ch

A. (Rhacophorus) campactus Willd.

-

IT

Ch

A. (Microphysa) ardehalicus Parsa.

LR

IT

Ch

A. (Platonychium) gossypinus Fisch.

-

IT

Ch

 A. (Alopecuroidei) ajubensis Bunge

-

IT

He

A. (Caprini) mucropelmatus Bunge

-

IT

He

A. (Choronopus) vanillae Boiss.

-

IT

He

A. (Malacothrix) iranicus Bunge

-

IT

He

A. (Malacothrix) mollis M. B.

LR

IT

He

A. (Microphysa) cephalanthus DC.

-

IT

Ch

A. (Poterion) glaucacanthus Fisch.

-

IT

He

A. (Microphysa) candolleanus Boiss.

LR

IT

Ch

A. (Microphysa) microphysa Boiss.

LR

IT

Ch

A. (Platonychium) myriacanthus Boiss.

-

IT

Ch

A. commixtus Bge.

-

IT

He

A. distinctus (Rech. f. & Edelb.) Maassoumi

Vu

IT

Ch

A. eriostomus Bornm. 

-

IT

Ch

A. schistosus Boiss. & Hohen

-

IT

Ch

A. (Caprini) ovinus Boiss.

End

IT

He

A. (Alopecuroidei) jesseni Bunge

-

IT

He

Chesnia astragalina Jaub. & Spach

-

IT

He

Cicer oxyodon Boiss. & Honen.

-

IT

Th

Coronilla varia L. subsp. varia

LR

IT, ES

He

Glycyrrhiza glabra L.

-

IT

Ph

Halimodendron halodendron (Pall.) Voss.

-

IT

He

Hedysarum wrightianum Aitch. & Baker

-

IT

Th

Medicago lupulina L.

-

IT, M

Th

M. radiata L.

-

IT, ES, M

Th

M. sativa L.

-

IT

Th

Melilotus albus Desr.

-

IT

Th

M. indicus (L.) All.

-

IT, ES, M

Th

M. officinalis (L.) Desr.

-

IT

Th

Onobrychis aucheri Boiss.

-

IT

Ch

Ononis spinosa L. subsp. leiosperma (Boiss.) Sirj.

-

IT

Th

Phaseolus vulgaris L.

-

IT

Ph

Syringa persica L.

-

IT

He

Sophora alopecroides L. subsp. alopecuroides

-

IT

Ph

S. mollis (Royle) Backer.

-

IT

Ph

Spartium junceum L.

-

IT, ES, M

Th

Trifolium repens L. var. macrorrhizum (Boiss.) Boiss.

-

IT

Th

T. resupinatum L.

-

IT

Th

T. arcuata C. A. Mey.

-

IT

Th

T. uncata Boiss. & Noe

-

IT

Th

Vicia cinerea M. B.

-

IT

Th

V. variabilis Freyn & Sint.

Fumariaceae

-

IT

Th

Corydalis verlicillaris DC. subsp. verticillaris

-

IT

Th

Fumaria asepala Boiss.

-

IT, ES, M

Th

F. parviflora Lam.

-

IT, ES, M

Th

F. vaillantii Loisel.

Geraniaceae

-

IT

Cr

Biebersteinia multifida DC.

-

IT, M, ES

Th

Erodium cicutarium (L.) L Her. ex Aiton

-

IT

He

E. oxyrrhynchum M. B.

-

IT

Th

Geranium persicum Schonbeck-Temesy.

-

IT, ES

He

G. pyrenaicum Burm.

-

IT

Cr

G. tuberosum L.

Juglandaceae

-

IT, ES, M

Ph

Juglans regia L.

Labiatae

-

IT, M

Th

Acinus graveolens (M. B.) Link

LR-End

IT

He

Ajuga chamaecistus Ging. ex Benth.

-

IT

Ch

Dracocephalum kotschyi Boiss.

-

IT

He

Eremostachys macrophylla Monthr & Auch.

-

IT

Ch

Hymenocrater bituminosus Fisch. & C. A. Mey

-

IT

Th

Lallemantia iberica (Stev.) Fisch. & C. A. Mey.

-

IT

Th

L. royleana (Benth.) Benth.

-

IT, ES, M

He

Lamium amplexicaule L.

-

IT

He

Marrubium crassidens Boiss.

-

IT, M

He

M. vulgare L.

-

IT, SS, ES, M

Cr

Mentha longifolia (L.) Hudson

-

IT, ES, M, SS

Cr

M. spicata L.

-

IT

Th

Nepeta bracteata Benth.

-

IT

He

N. gloeocephala Rech. f.

-

IT

He

N. kotschyi Boiss.

-

IT

Th

N. ispahanica Benth.

-

IT

He

N. laxiflora Boiss.

-

IT

He

N. persica Boiss.

-

IT

He

N. prostrata Benth.

-

IT

Th

N. pungens (Bunge) Benth.

-

IT

Th

N. saccharata Bunge

-

IT

He

N. sessilifolia Bunge

-

IT

Ph

Perovskia abrotanoides Karel.

End

IT

He

Phlomis olivieri Benth.

-

IT

Th

Ocimum basilicum L.

-

IT

He

Salvia ceratophylla L.

-

IT

He

S. compressa Vent.

LR

IT

He

S. eremophila Boiss.

-

IT

He

S. limbata C. A. Mey

-

IT

He

S. nemorosa L.

End

IT

Th

S. reuterana Boiss.

-

IT

He

S. sclarea L.

-

IT

Th

S. spinosa L.

-

IT

He

Scutellaria luteo-coerulea Bornum & Sint. ex Bornum.

LR

IT

Ch

S. multicaulis Boiss.

-

IT

He

S. pinnatifida A. Hemilt.

-

IT, ES

Ch

Stachys inflata Benth.

-

IT, ES

He

S. lavandulifolia Valhl.

-

IT

Ch

S. persica Gmel.

LR-End

IT

He

S. pilifera Benth.

-

IT

He

S. setifera C. A. Mey

-

IT

He

Teucrium orientale L.

-

IT, M

He

T. polium L.

-

IT

Ch

Thymus caramanicus Jalas

-

IT

Ch

T. kotschyanus Boiss. & Hohen.

-

IT

Ph

Zataria multiflora Boiss.

-

IT

Th

Ziziphora capitata L.

Vu

IT

Ch

Z. clinopodioides Lam.

-

IT

Th

Z. tenuior L.

Linaceaea

LR-End

IT

He

Linum album Ky. ex Boiss.

Loranthaceae

-

IT

Pa

Loranthus grewinkii Boiss. & Buhse

Malvaceae

-

IT

He

Alcea sulphurea (Boiss. & Hohen.) Alef.

-

IT

He

A. transcaucasica (Ilijin) Ilijin

-

IT

Th

Hibiscus syriacus L.

-

IT, M, ES

He

Malva neglecta Wallr.

-

It

He

M. sylvestris L.

Meliaceae

-

IT, ES

Ph

Melia azedarach L.

Mimosaceae

-

IT, SS, M

Ch

Prosopis farcta (Banks & Soland) Macbro

Moraceae

-

IT

Ph

Ficus carica L. subsp. rupestris (Hausskn. ex Boiss.) Browicz

-

IT

Ph

F. johannis Boiss. subsp. johannis

-

IT, SS

Ph

Morus alba L.

-

IT

Ph

M. nigra L.

Nyctaginaceae

-

IT, ES

Th

Mirabilis jalapa L.

Oleaceae

-

IT

Ph

Forsythia intermedia Zab.

LR

IT

Ph

Fraxinus rotundifolia Miller

Onagraceae

-

IT

He

Epilobium frigidum Hausskn.

-

PL

He

E. hirsutum L.

Orobancaceae

-

IT

Pa

Orobanche pogonanthera Reut.

-

IT, M

Pa

O. nana Noe. et G. Beck

Papaveraceae

-

IT

Th

Glaucium elegans Fisch & C. A. Mey

-

IT

He

G. grandiflorum Boiss. & Huet.

-

IT, M, ES

Th

Hypecum pendulum  L. var. parviflorum (Kar. et Kie.)

-

IT

Th

Papaver commutatum Fisch. & C. A. Mey

-

PL

Th

P. dubium L.

-

IT

Th

P. macrostomum Boiss. & Huet ex Boiss.

-

IT

Th

P. tenuifolium Boiss. & Hohen. ex Boiss.

-

IT, SS, M

Th

Roemeria hybrida (L.) DC.

-

IT

Th

R. refracta DC.

Pinaceae

-

IT

Ph

Pinus eldarica Medw.

Plantaginaceae

-

Cosm

He

Plantago lanceolata L.

-

Cosm

Th

P. major L.

Plantaginaceae

-

IT

Ph

Platanus orientalis L. & Buhse

Plumbaginaceae

DD-End

IT

Ch

Acantholimon aspadanum Bge.

LR

IT

Ch

A. scorpius (Jaub. & Spach.) Boiss.

End

IT

Ch

A. glabratum Assadi subsp. kashanense Batuli & Assadi

Podophyllaceae

-

IT

Cr

Bongardia chrysogonum Boiss.

-

IT, ES

Cr

Leontice leontopetalum L.

Polygalaceae

-

IT

He

Polygala hohenackeriana Fisch & C. A. Mey

Polygonaceae

-

IT

Ph

Atraphaxis spinosa  L.

-

IT

Ph

Pteropyum aucheri  Jaub. & Spach.

-

IT

He

Rheum ribes L.

Portulacaceae

-

IT, SS

Th

Portulaca oleracea L.

Primulaceae

-

IT, M, ES

Th

Androsace maxima  L.

-

PL

Cr

Glaux maritima  L.

-

IT

He

Primula auriculata Lam.

Punicaceae

-

IT, ES, SS

Ph

Punica granatum L.

Ranunculaceae

-

IT

He

Adonis flammea Jacq.

-

IT

Cr

Anemone biflora DC.

-

Cosm

Cr

Batrachium trichophyllum  (Chaix) Bosch.

-

IT, ES, M

Th

Ceratocephala falcata (L.) Pers.

-

IT

Ph

Clematis ispahanica  Boiss.

-

IT

Ph

C. orintalis  L.

-

IT

Th

Consolida rugulosa  (DC.) Schrod.

-

ES, IT, M

Cr

Ranunculus arvensis L.

-

IT, M

Cr

Thalictrum isopyroides C. A. Mey.

-

IT

He

Thalictrum minus L.

Resedaceae

-

IT, ES, M

Th(He)

Reseda lutea L.

-

IT

Th(He)

R. busheana Mull.

Rosaceae

-

PL

Ph

Amygdalus communis  L.

LR-End

IT

Ph

A. lycioides Spach.

-

IT

Ph

A. scoparia Spach.

-

IT

Ph

A. spinosissima  Bge.

-

PL

Ph

Armeniaca vulgaris Lam.

-

PL

Ph

Cerasus avium (L.) Moench

-

PL

Ph

C. vulgaris  Miller

-

IT

Ph

Cotoneaster morulus Pojark.

-

PL

Ph

Cydonia oblonga  Mill.

-

PL

Ph

Malus damestica

-

PL

Ph

Persica vulgaris  Mill.

-

IT, M

Cr

Potentilla meyri  Boiss.

-

IT, M

Cr

P. polyschista Boiss.

-

IT

Cr

P. recta  L.

-

PL

Ph

Prumus divaricata  Ledeb.

-

PL

Ph

P. domestica L.

-

PL

Ph

Pyrus communis  L.

-

PL

Ph

Rosa banksia Schrenk

-

IT

Ph

R. beggeriana  Schrenk

-

IT

Ph

R.damascena Mill.

-

IT

Ph

R. elymaitica  Boiss. & Hausskn.

-

IT

Ph

R. foetida Herrmann

-

IT, ES, M

Cr

Sanguisorba  minor  Scop.

Rubiaceae

-

IT

He

Asperula glomerata (M. B.) Criseb.

-

Cosm

Th

Callipeltis cucullaris (L.) DC.

-

IT

He

Gaillonia bruguieri A. Rich. ex DC.

-

IT

Th

Galium aparine  L.

-

IT

He

G. verum L.

-

IT

He

Haplophyllum perforatum (M. B.) Kar. & Kin.

-

IT

He

Rubia albicaulis  Boiss.

LR

IT

He

Rubia tinctorum  L.

Salicaceae

-

IT, ES, SS

Ph

Populus alba L.

-

IT

Ph

P. nigra L.

-

IT

Ph

Salix aegyptiaca L.

-

IT-ES-SS

Ph

S. alba L.

-

IT

Ph

S. excelsa  S. G. Gmelin

Santalaceae

-

IT

Th

Thesium kotschyanum  Boiss.

Scrophulariaceae

-

IT

Ph

Buddleja davidii Franch.

-

IT

He

Linaria lineolata  Boiss.

-

IT

Th

L. michauxii  Chav.

-

IT

He

Scrophularia  variegata  M. B.

-

IT

He

Sc. frigida Boiss.

-

IT

He

S. stricta Boiss.

-

IT

He

Verbascum cheiranthifolium Boiss.

-

Cosm

Cr

Veronica anagallis – aquatica L.

-

IT

Th

V. beccabunga L.

-

IT

Th

V. campylopoda Boiss.

-

IT

Th

V.hederifolia L.

-

IT-M

He

V. orientalis Mill.

-

IT

Th

V. persica Poir.

Simarubaceae

-

IT

Ph

Ailanthus altissima (Mill.) Swingle

Solanaceae

-

IT

Th

Datura stramonium L.

-

Cosm

He

Hyoscyamus niger L.

-

IT, SS

Th

H. pusillus L.

-

IT

He

H. reticulates L.

-

IT

Th

H. senecionis Willd.

-

IT

He

H. squarrosus Griff.

-

IT

Ph

Lycium ruthenicum Murr.

-

IT

Th

Lycopersicum esculentum Miller

-

IT

Th

Solanathus circinatus Ledeb.

-

IT

Th

Solanum melongena L.

-

Cosm

Th

S. nigrum L.

Tamaricaceae

-

IT

Ph

Myricaria elegans Royle

-

PL

Ph

Tamarix ramosissima Ledeb.

Vu

IT

Ph

T. rosea Bge.

Thymelaeaceae

-

IT

Ch

Dendrostellera lessertii (Wikstr.) Van Tiegh.

Ulmaceae

-

IT, ES, M

Ph

Celtis caucasica Willd.

LR

IT

Ph

Ulmus boissieri Grudz.

Umbelliferae

-

IT

Th

Anethum graveolens L.

-

Cosm

He

Apium graveolens L.

-

IT

He

A. nodiflorum (L.) Lag.

-

IT

Th

Astradaucus persicus (Boiss.) Drude

-

IT

He

Berula angustifolia (L.) Mertens. & W. D. Koch

-

IT

Th

Bunium cylindricum (Boiss. & Hohen.) Drude

-

IT

Th

B. persicum (Boiss.) B. Fedtsch.

-

IT

He

Bupleurum exalatum M. B.

-

IT

Th

Coriandrum sativum L.

-

IT

He

Daucus carota L.

-

IT

He

Demavandia pastinacifolia (Boiss. & Hausskn.) Pimen.

-

IT

He

Dorema ammoniacum  D. Don

-

IT, SS

He

Ducrosia anethifolia  (DC.) Boiss.

LR-End

IT

He

Echinophora platyloba DC.

-

IT

He

Eryngium billardieri  F. Delaroche

-

IT

He

E. bungei Boiss.

-

IT, ES, M

He

Falcaria vulgaris Bernh.

En-End

IT

He

Ferula assa-foetida L.

-

IT

He

F. kashanica Rech. f.

-

IT

He

F. ovina (Boiss.) Boiss.

-

IT

He

Heracleum persicum Desf. ex Fischer

-

IT

Th

Koelpinia linearis Pall.

-

IT

He

Pimpinella affinis Ledeb

-

IT

He

Pimpinella aurea DC.

-

IT

He

P. tragioides (Boiss.) Benth. & Hook. F.

-

IT

He

Prangos ferulacea  Korov.

-

IT

He

P. latiloba (L.) Lindl.

-

IT

He

P. uloptera DC.

-

IT

He

Pycnocycla spinosa Denc. ex Boiss. var. spinosa

-

IT

Th

Scandix aucheri Boiss.

-

IT

Th

S. pecten – veneris L.

-

IT

Ch

Semenovia tragoides Boiss.

-

IT

Cr

Sium sisaroideum DC.

-

IT

Th

Turgenia latifolia  (L.) Hoffm.

-

IT

He

Zosimia absinthifolia (Vent.) Link

Urticaceae

-

IT-ES

He

Urtica dioica L.

-

IT-ES-M

He

Parietaria judaica L.

Valerianaceae

-

IT

He

Valeriana ficariifolia Boiss.

-

IT

He

V. sisymbrifolia Vahl.

Verbenaceae

-

IT

Th

Verbena officinalis L.

Violaceae

-

IT

Cr

Viola pachyrrhiza Boiss. & Hohen.

-

IT

Cr

V.odorata L.

Vitaceae

-

IT-SS

Ph

Ampelopsis vitifolia (Boiss.) Planch.

-

IT-SS

Ph

Vits vinifera L.

Zygophyllaceae

-

IT, SS

He

Fagonia bruguieri DC.

-

IT

He

F. olivieri DC. var. olivieri

-

IT, M, SS, ES (PL)

He

Peganum harmala L. var. harmala

-

IT

Ch

Zygophyllum fabago L. subsp. dolichocarpum M. Pop. ex Hadidi

-

IT, SS

Th

Tribulus terrestris L.

Angiospermes- Monocotyledones

Amaryllidaceae

-

IT, M

Cr

Nacissus tazetta L.

Colchicaceae

-

IT

Cr

Colchicum haussknechtii Boiss.

Cyperaceae

-

IT

Cr

Cyperus stenophylla Wahlenb

-

IT

Cr

Carex physodes M. B.

-

IT

Cr

Scirpoides holoschoenus (L.) Sojak

Graminae

-

IT

Th

Aegilops trincialis L.

-

IT

Th

Agropyron leptorum (Nevski) Grossh.

-

IT, ES

Cr

A. repens (L.) Beauv.

-

IT

Th

Agrostis olympica (Boiss.) Bor.

-

IT

Cr

Arrhenatherum kotschyi Boiss.

-

IT

Cr

Arundo Donax L.

-

IT, M

Th

Avena sativa L.

-

IT

Th

A. wiestii Steud.

-

IT, M

Th

Boissiera squarrosa (Banks & Soland.) Nevski

-

IT

He

Botrichloa ischaemum (L.) Keng

-

IT, ES

Th

Brachypodium sylvaticum (Huds.) P. Beauv.

-

IT, ES

Th

Bromus danthoniae Trin.

-

IT

Th

B. madritensis L.

-

IT

Th

B. rubens L.

-

IT

Th

B. sericeus Drobov.

-

PL

Th

B. tectorum L.

-

IT

He

B. tomentellus Boiss.

-

IT

He

Calamagrostis pseudophragmites (Hall. F.) Koel.

-

IT

Th

Catabrosa aquatica (L.) P. Beauv.

-

PL

Cr

Cynodon dactylon (L.) Pers. var. villosus

-

IT, ES, M

He

Dactylis glomerata L. subsp. glomerata

-

IT

He

Enneapogon persicus Boiss.

-

IT, ES, M

He

Eremopoa persica (Trin.) Roshev.

-

IT

Th

Eremopyrum bonaepartis (Spreng.) Nevski var. sublanuginosum (Drobor) Meldevis

-

IT

He

Festuca arundinaceae Schreb.

-

IT

He

Glyceria plicata Fries

-

IT, ES, M

Cr

Hordeum bulbosum L.

-

IT, ES, M

He

H. violaceum Boiss. et Huet

-

Cosm

Th

H. vulgare L.

-

IT, M

Cr

Melica persica Kunth subsp. persica

-

IT

Th

Nardurus subulatus (Banks & Soland.) Bor

-

IT

He

Oryzopsis molinioides (Boiss) Hack. ex Paulsen

-

IT

He

Phalaris minor Retz.

-

IT

He

Pennisetum orintale L. C. Rich.

-

Cosm

Cr

Phragmites australis (Cav.) Trin ex Sterd.

-

IT, Es

Th

Poa annua L.

-

IT, M, ES

Cr

P. bulbosa L.

-

IT

Cr

P. sinaica Steud.

-

IT

He

Saccharrum ravennae (L.) Murray

-

IT, M, SS

Th

Schismus arabicus Nees.

-

IT

Th

Secale cereale L.

-

IT

Th

Setaria verticillata (L.) P. Beauv.

-

PL

Th

S. virdis (L.) P. Beauv.

-

PL

Cr

Sorghum halepense (L.) Pers.

-

IT

He

Stipa arabica Trin. & Rupr.

-

IT

He

S. hohenakeriana  Trin. & Rupr.

-

IT, M

He

S. parviflora Desf.

-

IT, M

Th

Taeniatherum crinitum (Schreb.) Nevski.

-

IT

He

Trisetaria cavanillesi (Trin.) Maire

-

Cosm

Th

Zea mays L.

Iridaceae

-

IT

Cr

Gladiolus atroviolaceum Boiss.

-

IT

Cr

Iris songarica Schrenk

-

IT, ES, M

Cr

I. germanica L.

Ixioliriaceae

-

IT, ES

Cr

Ixiolirion tataricum (Pall.) Herb.

Liliaceae

-

IT

Cr

Allium akaka Gmeli

-

IT

Cr

A. atroviolaceum Boiss.

-

IT

Cr

A. cepa L.

En-End

IT

Cr

A. scabriscapum Boiss. & Ky.

-

IT

Cr

Gagea gageoides (Zucc.)Vved.

-

IT

Cr

Muscari longipes Boiss.

-

IT

Cr

Ornithogalum umbellatum L.

-

IT

Cr

Tulipa biflora Pall.

-

IT

Cr

T. montana Lindl.

Typhaceae

-

IT, ES, M

Cr

Typha australis Schum. & Thonn.

1- اﺑﻮل­ﭘﻮر، ر. (1382) ﺑﺮرسی ﻓﻠﻮرﻳﺴـﺘﻴﻚ ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﮔﺮدﻧـﻪ رخ (اﺳــﺘﺎن ﭼﻬــﺎر ﻣﺤــﺎل و ﺑﺨﺘﻴــﺎری). ﭘﺎﻳــﺎن ﻧﺎﻣــﻪ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲارﺷﺪ، داﻧﺸﮕﺎه اﺻﻔﻬﺎن، اﻳﺮان.

2- آرﻳﺎوﻧﺪ، ا. (1375) ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻘـﺪﻣﺎﺗﻲ  ﻓﻠـﻮر و  اﺟﺘﻤﺎﻋـﺎت ﮔﻴـﺎﻫﻲ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه ﻛﻼه ﻗﺎﺿﻲ. ﻣﺠﻠﻪ زﻳﺴﺖ­ﺷﻨﺎﺳﻲ اﻳـﺮان. 2 (1) : 30-7.

3- اسدی، م.، معصومی، ع.ا.، خاتم ساز، م. و مظفریان، و
(1389-1367) فلور ایران. شماره 1 تا 51. انتشارات موسسه تحقیقات جنگل­ها و مراتع. تهران، ایران.

4- بتولی، ح. (1376) بررسی فلور و پوشش گیاهی منطقه غرب آب­شیرین کاشان. پایان­نامه کارشناسی­ارشد، دانشگاه تهران. ایران.

5- بتولی، ح. (1382) تنوع زیستی و غنای گونه­ای عناصرگیاهی ذخیره­گاه قزاآن کاشان. پژوهش و سازندگی. 61: 94-85.

6- پریشانی، م. ر. (1384)  فلور منطقه ونک سمیرم (استان اصفهان). پژوهش و سازندگی. 18(3): 103-84

7- تقی­پور، ش.، حسن­زاده، م.،  حسینی سرقین، س. (1390) معرفی فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی منطقه اعلاء و رودزرد استان خوزستان، ﺗﺎﻛﺴﻮﻧﻮﻣﻲ و ﺑﻴﻮﺳﻴﺴﺘﻤﺎﺗﻴﻚ. 9: 30-15.

8- جعفرپور، ا. (1365) شرایط اقلیمی نیاز آبی کاشان و اطراف آن، نشریه شماره 4 بیابان، انتشارات مرکز تحقیقات کویری و بیابانی دانشگاه تهران، 60 صفحه.

9- جهاد کشاورزی کاشان. (1379) گزارش مطالعات و طراحی کنترل، پخش، بهره­وری از سیلاب حوزه قزاآن قمصر کاشان.

10- خواجه­الدین، س. ج. و یگانه، ح. (1386)  فلور منطقه حفاظت شده حنا (استان اصفهان)، تاکسونومی و بیوسیستماتیک. 1(2): 90-73.

11- ﺧﻮاﺟﻪ­الدین، س.ج. و ﻳﮕﺎﻧﻪ، ح. (1391) ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻓﻬﺮﺳﺖ، ﺷﻜﻞ زﻳﺴﺘﻲ و ﮔﻮﻧﻪهای در ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺷﻜﺎر ﻣﻤﻨﻮع کرکس. ﻣﺠﻠﻪ زﻳﺴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ اﻳﺮان. 25(1): 20-7.    

12- دوﻟﺘﺨﻮاﻫﻲ، م.، ﻋﺼــﺮی، ی.، دوﻟﺘﺨــﻮاهی، ع. (1390) ﺑﺮرﺳﻲ ﻓﻠﻮرﻳﺴﺘﻴﻚ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه ارژن- ﭘﺮﻳﺸﺎن در اﺳﺘﺎن  ﻓﺎرس. ﺗﺎﻛﺴﻮﻧﻮﻣﻲ و ﺑﻴﻮﺳﻴﺴﺘﻤﺎﺗﻴﻚ: 9: 46-31.

13- دوﻟﺘﺨــﻮاﻫﻲ، م.، ﻋﺼــﺮی، ی.، ﻳﻮﺳــﻔﻲ، م. (1389) ﺑﺮرﺳــﻲ ﻓﻠﻮرﻳﺴــﺘﻴﻚ ﺗــﺎﻻب ﭘﺮﻳﺸــﺎن و اﻃــﺮاف آن در اﺳــﺘﺎن ﻓــﺎرس. ﻣﺠﻠــﻪ زﻳﺴﺖ­ﺷﻨﺎﺳﻲ اﻳﺮان. 23(1):  46-35.

14- رﺣﻴﻤﻲ ﻧﮋاد، م. و ﻓﻼﺣﻲ، س . (1378) ﺑﺮرﺳﻲ رﺳﺘﻨﻲ­ﻫﺎی  ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه ﻣﻮﺗﻪ. ﻣﺠﻠﻪ زﻳﺴﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ اﻳﺮان. 18: 47-33 .

15- سازمان جغرافیائی ایران، (1345) نقشه توپوگرافی، مقیاس 1:50000، شیت کاشان، تهران.

16- صفی­خانی، ک.، رحیمی­نژاد، م.ر. و کلوندی، ر. (1386) معرفی رستنی­ها و اشکال زیستی گونه­های گیاهی منطقه کیان نهاوند (استان همدان). پژوهش و سازندگی. 74: 154-138.

17- ﺻﻔﻲﺧﺎﻧﻲ، ک.، ﺭﺣﻴﻤﻲﻧ ﮋﺍﺩ، م. ر.، ﻛﻠﻮﻧﺪ ﻱ، ر. (1385) ﺑﺮرﺳﻲ ﻓﻠﻮرﻳﺴﺘﻴﻚ و ﺗﻌﻴﻴﻦ اﺷـﻜﺎل زﻳﺴـﺘﻲﮔﻴﺎﻫــﺎن ﻣﻨﻄﻘــﻪ ﺣﻔﺎﻇــﺖ  ﺷــﺪه ﺧــﺎن ﮔﺮﻣــﺰ در اﺳــﺘﺎن ﻫﻤﺪان. نشریه تاکسونومی و بیوسیستماتیک. 4:  .78-70 :70

18- عباسی، س.، افشارزاده، س. و مهاجری، ا. ر. (1391) فلور، شکل زیستی و کوروتیپ­های عناصر گیاهی مراتع منطقه یحیی­آباد (نطنز). زیست­شناسی گیاهی. 11: 12-1.

19- عصری، ی.، جلیلی، ع.، اسدی، م. و دیانت­نژاد، ح. (1377) نگرشی بر فلور ذخیره­گاه بیوسفر توران. پژوهش و سازندگی. 47: 19-4.

20- عصری، ی. (1384) اکولوژی گیاهی، انتشارات دانشگاه پیام نور. شماره 1178. 209 ص.

21- عصری، ی. ( 1387) تنوع گیاهی در پناهگاه حیات وحش موته. رستنی­ها. 9 (1): 48-25.

22- عمارتی، ع. (1374) مطالعه جغرافیائی گیاهی حوزه آبخیز چم­رود کاشان. پایان­نامه کارشناسی­ارشد، دانشگاه تهران. تهران، ایران.

23- ﻗﻬﺮﻣﺎن، ا . و ﻋﻄﺎر، ف. (1377) ﺗﻨﻮع زﻳﺴﺘﻲ  ﮔﻮﻧﻪ­ﻫﺎی ﮔﻴﺎﻫﻲ اﻳﺮان، ﺟﻠﺪ اول. ﻣﺆ ﺳﺴﻪ اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان. ﺗﻬﺮان.

24- ﻗﻬﺮﻣﺎن، ا. (1380-1354)  ﻓﻠﻮر رﻧﮕﻲ اﻳﺮان. ﺟﻠﺪﻫﺎی 25-1. اﻧﺘﺸﺎرات موسسه ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺟﻨﮕﻠ­­ﻬﺎ و ﻣﺮاﺗﻊ ﻛﺸﻮر، تهران.

25- ﮔﺮﮔﻴﻦ کرجی، م.، ﻛﺮﻣﻲ، پ. و ﻣﻌﺮوﻓﻲ، ح. 1392. ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻓﻠﻮر، ﺷﻜﻞ زﻳﺴﺘﻲ و ﻛﻮروﻟﻮژی ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺳﺎرال ﻛﺮدﺳﺘﺎن (زﻳﺮ ﺣﻮزه ﻓﺮﻫﺎدآﺑﺎد). ﻣﺠﻠﻪ زﻳﺴﺖ­ﺷﻨﺎﺳﻲ ایران،  26(4):  525-510.

26- ﻣﺒﻴﻦ، ص. ( 1352-1374) رﺳـﺘﻨﻲ­ﻫـﺎی اﻳـﺮان، فلور گیاهان آوندی، ﺟﻠﺪﻫﺎی 1-4 . اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه، ﺗﻬﺮان.

27- مبین، ص. (1360) جغرافیائی گیاهی: گسترش جهان گیاهی، اکولوژی، فیتوسوسیولوژی و خطوط اصلی رویش­های ایران، انتشارات دانشگاه تهران. شماره 902، 271 صفحه.

28- مصلح آرانی، ع.ا. (1371) مطالعه فلورستیک حوزه آبخیز نیاسر کاشان. پایان­نامه کارشناسی­ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.

29- مظفریان، و. 1375. فرهنگ نام­های ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 594 صفحه.

30- ﻣﻌﺼﻮﻣﻲ، ع. (1379-1365) ﮔﻮن­ﻫﺎی اﻳـﺮان . ﺟﻠـﺪﻫﺎی 1-4. اﻧﺘﺸﺎرات ﻣﺆﺳﺴﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺟﻨﮕـﻞ­ﻫـﺎ و ﻣﺮاﺗـﻊ ﻛﺸﻮر ﺗﻬﺮان .

31- نکوکو، م. (1387) مطالعه فلورستیک منطقه فریدون­شهر در استان اصفهان. پایان­نامه کارشناسی­ارشد، دانشگاه پیام نور، نجف­آباد. ایران.

32- یوسفی، م. (1375) مطالعه فلورو پوشش گیاهی منطقه قمیشلو. پایان­نامه کارشناسی­ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.

 

33- Archibold, O.W. (1996) Ecology of World Vegetation. Chapman & Hall Inc., London, 510 p.

34- Boissier, P. E. (1867-1888) Flora Orientalis. vols. 1-5. Genevae et Basileae. H. Georg, Geneva.

35- Breckle, S. W. (2002) Salt desert in Iran and Afghanistan. Sabkh Ecosystems. Kluwer Natural Language Processing 109-122.

36- Davis, P. H. (1965-1988) Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vols. 1-10. Edinburgh University Press, Edinburgh.

37- Duran, A. (2002) Flora of Tuzakli, Otluk, Gidefi Mountains and surranding (Akseki). Turkish Journal of Botany 26: 303-349.

38- Ferrari, C., Bona feede, F. and Alessandrini, A. (1993) Rare plants of the Emilia-Romagna region (Northern Italia): A data bank and computer mapped atlas for conservation purpose. Biological Conservation 64: 11-188.

39- Geological survey of Iran. (1991) Geology map, 1:100000, Kashan sheet.

40- IPNI (2012) The International Plant Names Index. Retrieved from http://www.ipni.org. On: 10 July 2012.

41- Jalili, A., and Jamzad, Z. (1999) Red data book of Iran, a preliminary survey of endemic, rare and endangered plant species in Iran. Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran, Iran.

42- Karimian, A.A., (2005) Herb-scented meadows and rare Kalmand bahadoran protected areas, and the Mountain Bafg Yazd. J. Ecol., 37, 77-88.

43- Komarov, V. L. and Shishkin, B.K. (chief editors) 1963-2001. Flora of the U.S.S.R, Vols. 1-30. IPST & Keter Press (Jerusalem) and Shiva Offset Press (Dehra Dun, India).

44- Léonard, J. (1991-1992) Contribution à l’étude de la flore et de la végétation des deserts d’Iran, Fascicule 10: Etude de la végétation, analyse phytosociologique et phytochorologique des groupements végétaux. Bulletin of the Jardin Botanique National de Belgique, 2 Vols. 454 p.

45- Maassoumi, A. A. (1998) Astragalus in the old world. Research Institute of Forests & Rangelands Publication, Tehran, 617 p.

46- Maassoumi, A. A. (1986-2005) The Genus Astragalus in Iran, vols. 1-5. Research Institute of Forests & Rangelands Publication, Tehran.

47- Nasir, E., Ali, S. I. and Qaisar, M. (eds) (1970-2002) Flora of West Pakistan, Vols. 1-209. B.C.C. & T. Press, University of Karachi.

48- Parsa, A. (1948-1960) Flora de I, Iran. Publication ministre de I, education: museumd historiep Naturelle de – Tehran..

49- Rechinger, K. H. (1977) Plants of the touran protected area (Iran). The Iranian Journal of Botany, 1(2): 155-180.

50- Rechinger, K. H. (Ed) (1963-2010) Flora Iranica, vols. 1-178. Akademische Druck- U Verlagsanstalt, Graz.

51- Takhtajan, A. (1986) Floristic regions of the world. University of California Press Ltd, California, 522 p.

52- Townsend, C.C., Guest, E. and Al-Ravi, A. (eds) 1966-1988. Flora of Iraq, Vols. 1-9. Ministry of Agriculture & Agrarian Reform, Baghdad.

53- Varol, O. (2003) Flora of Baskonus Mountain (Kahramanmaras). Turkish Journal of Botany,  27: 117-139.

54- Wazir, S. M., Dasti, A. A., Saima, S., Shah, J. and Hussain, F. (2008) multivariate analysis of vegetation of chapursan valley: an alpine meadow in Pakistan. Pakistan Journal of Botany 40(2): 615-626.

55- White, F. & Léonard, J. (1991) Phytogeographical links between Africa and southwest Asia. Flora et Vegetatio Mundi 9: 229-246.

56- Zohary, M. (1973) Geobot anical Foundations of the Middle East. 2 vols. Gustav Fischer Verlag Stuttgart. 739 p.