نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه شیراز

چکیده

شمعدانی‌عطری (Pelargonium graveolens) یک گیاه گلدانی زینتی برگساره‌ای است که استفاده گسترده‌ای در منازل دارد. افزون بر این به دلیل داشتن خواص دارویی ارزشمند، به ‌طور روزافزون در صنایع عطر‌سازی و تولید مواد آرایشی و دارو کاربرد دارد. بر این اساس به منظور بهبود ویژگی‌های بیوشیمیایی این گیاه زینتی آپارتمانی، آزمایشی به صورت فاکتوریل بر پایه طرح کامل تصادفی با 4 تکرار در گلخانه بخش علوم باغبانی دانشگاه شیراز اجرا شد. محلو‌ل‌پاشی برگی سالیسیلیک‌اسید و سولفات‌پتاسیم در 4 غلظت به ترتیب 0، 100، 200 و 300 میلی‌گرم بر لیتر، و 0، 5/0، 1 و 5/1 درصد انجام شد. نتایج نشان داد که برهمکنش سالیسیلیک‌اسید و سولفات‌پتاسیم بر کمیت و کیفیت ماده مؤثره برگ شمعدانی عطری اثر داشت. با توجه به نتایج به‌دست آمده تیمار 200 میلی‌گرم بر لیتر سالیسیلیک‌اسید و 5/1 درصد سولفات‌پتاسیم بیشترین عملکرد اسانس (01/ 1 درصد) را به همراه داشت. بیشترین مقدار ترکیبات ژرانیول و سیترونلول در تیمار 300 میلی-گرم بر لیتر سالیسیلیک‌اسید و شاهد سولفات ‌پتاسیم حاصل شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The effect of foliar spray of salicylic acid and potassium sulfate on the quantity and quality of essential oils of rose-scented geranium (Pelargonium graveolens)

چکیده [English]

Rose-scented geranium is a foliage pot plant which its indoor use is widespread. It also has an ever-increasing use in the perfume industry, cosmetics and pharmaceuticals. In order to improve the quantitative and qualitative characteristics of this house plant, the effect of salicylic acid and potassium sulfate was investigated. The factorial experiment was based on a CRD with four replications and conducted in the greenhouses of the department of horticultural sciences at Shiraz University. Foliar spray of salicylic acid and potassium sulfate were conducted at four concentrations of 0, 100, 200 and 300 mg/l, and 0, 0.5, 1 and 1.5 % respectively. The results showed that the interaction of salicylic acid and potassium sulfate on yield and quality of essential oils. According to the results, the treatment of 200 ppm salicylic acid and 1.5% potassium sulfate resulted in the greatest essential oil yield (1.01%). Geraniol and citronellol had the greatest abundance in the essential oils by 300 ppm salicylic acid application.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Citronellol
  • geraniol
  • potassium sulfate
  • rose-scented geranium
  • salicylic acid

اثر محلول­پاشی برگی سالیسیلیک­اسید و سولفات­پتاسیم بر کمیت و کیفیت اسانس شمعدانی عطری (Pelargonium graveolens)

راضیه خورشیدی1، ابوالفضل جوکار1* ومحمدتقی گلمکانی2

1 ایران، شیراز، دانشگاه شیراز، بخش علوم باغبانی

2 ایران، شیراز، دانشگاه شیراز، بخش علوم و صنایع غذایی

تاریخ دریافت: 14/11/94              تاریخ پذیرش: 22/12/96

چکیده

شمعدانی­عطری (Pelargonium graveolens) یک گیاه گلدانی زینتی برگساره­ای است که استفاده گسترده­ای در منازل دارد. افزون بر این به دلیل داشتن خواص دارویی ارزشمند، به ­طور روزافزون در صنایع عطر­سازی و تولید مواد آرایشی و دارو کاربرد دارد. بر این اساس به منظور بهبود ویژگی­های بیوشیمیایی این گیاه زینتی آپارتمانی، آزمایشی به صورت فاکتوریل بر پایه طرح کامل تصادفی با 4 تکرار در گلخانه بخش علوم باغبانی دانشگاه شیراز اجرا شد. محلو­ل­پاشی برگی سالیسیلیک­اسید و سولفات­پتاسیم در 4 غلظت به ترتیب 0، 100، 200 و 300 میلی­گرم بر لیتر، و 0، 5/0، 1 و 5/1 درصد انجام شد. نتایج نشان داد که برهمکنش سالیسیلیک­اسید و سولفات­پتاسیم بر کمیت و کیفیت ماده مؤثره برگ شمعدانی عطری اثر داشت. با توجه به نتایج به­دست آمده تیمار 200 میلی­گرم بر لیتر سالیسیلیک­اسید و 5/1 درصد سولفات­پتاسیم بیشترین عملکرد اسانس (01/ 1 درصد) را به همراه داشت. بیشترین مقدار ترکیبات ژرانیول و سیترونلول در تیمار 300 میلی­گرم بر لیتر سالیسیلیک­اسید و شاهد سولفات ­پتاسیم حاصل شد.

واژه های کلیدی: ژرانیول، سالیسیلیک­اسید، سولفات­پتاسیم، سیترونلول، شمعدانی عطری

* نویسنده مسئول، تلفن: 36138158-071، پست الکترونیکی: ajowkar@shirazu.ac.ir

مقدمه

 

شمعدانی­عطری با نام علمیPelargonium graveolens  و نام انگلیسیRose scented geranium  از خانواده Geraniaceae می­باشد. ترکیب­های فرار شمعدانی­عطری معروف به ‘Poor-man’s rose oil’، از برگ­های گونه­های مختلف جنس پلارگونیوم استخراج می­شود (21). شمعدانی­عطری به­دلیل ارزش روغن­های ضروری آن کشت می­شود و استفاده­های متعددی در صنایع عطر­سازی دارد و اسانس آن دارای خاصیت ضد باکتری می­باشد (10). همچنین از اسانس این گیاه جهت درمان بیماریهای اسهال، بواسیر، یرقان، دیابت، التهاب کبد و صفرا، زخم معده و سنگ مجاری کلیوی استفاده می­شود و برای درمان سرطان مؤثر است (16  و 9). همچنین ثابت شده است اسانس شمعدانی عطری در پیشگیری و درمان بیماریهای سیستم مرکزی اعصاب نظیر آلزلیمر و پارکینسون مؤثر است. مکانیسم اثربخشی آن جلوگیری از تولید نیتریک اکساید و بیان آنزیم سیکلواکسیژناز-2 است که هر دو باعث التهاب در سلولهای عصبی می­شوند (14). عطر مطبوع این گیاه برای درمان اضطراب و افسردگی از طریق رایحه درمانی (Aromatherapy) توصیه شده است (26 و 9). درآمد سالانه تولید روغن شمعدانی عطری در دنیا 5/12 میلیون دلار آمریکا است، بنابراین قابل انتظار است که در آینده تجارت روغن به دلیل افزایش تولید­کنندگان و مصرف­کنندگان افزایش یابد (13).

تحقیقات نشان می­دهد که میزان تولید روغن­های ضروری ارتباط مستقیمی با میزان عملکرد اندام هوایی دارد. تغذیه معدنی این گیاهان می­تواند باعث افزایش رشد گیاه و رسیدن به بیشینه عملکرد زیست­توده (12) و نقش مؤثری در افزایش عملکرد و کیفیت اسانس داشته باشد. در سنتز روغن­های ضروری، عناصرکانی باعث فعا­ل­سازی آنزیم­ها و سنتز متابولیت­های ثانویه می­شود که ممکن است به طور مثبت یا منفی تحت تأثیر نوع یا میزان عناصر قرار بگیرد (28).

در بررسی­ها به خوبی ثابت شده است که ترکیب­های فنلی نیز در تنظیم فرایندهای فیزیولوژیکی مختلف رشد و نمو گیاهی نقش کلیدی دارند. از مهمترین ترکیبات فنولی تنظیم کننده رشد گیاهان می­توان به سالیسلیک­اسید اشاره کرد. جذب عناصر معدنی، سنتز کلروفیل و پروتئین، بسته شدن روزنه­ها و فتوسنتز از نقش­های مهم سالیسلیک­اسید به شمار می­روند (27). از دیگر ویژگی­های مفید سالیسلیک­اسید کمک به افزایش متابولیت­های ثانویه و ترکیبات پیش­نیاز برای تولید اسانس است (15).

در پژوهش حاضر به منظور افزایش کمیت اسانس گیاه زینتی-دارویی شمعدانی عطری و همچنین بهبود کیفیت اسانس این گیاه ارزشمند، محلول­پاشی برگها با کود سولفات پتاسیم و تنظیم­کننده رشد سالیسیلیک­اسید بررسی می­شود.

مواد و روشها

آزمایش به صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی با 4 تکرار و هر تکرار با دو مشاهده طراحی شد. قلمه­هایی به طول 20 سانتیمتر از گیاهان مادری شمعدانی عطری در گلخانه علمی– کاربردی شهرک صدرا واقع در فاصله 18 کیلومتری شمال غربی شیراز، تهیه شدند و سپس در بستر حاوی پیت ماس:پرلیت (1:1) به مدت یک ماه ریشه­دار شدند. قلمه­های ریشه­دار در گلدان­های 5 کیلوگرم حاوی ماسه، خاک­برگ پوسیده و خاک لومی (1:1:1) در گلخانه بخش علوم باغبانی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز کاشته شدند. تیمار سالیسیلیک­اسید در 4 سطح (0، 100، 200 و 300 میلی­گرم بر لیتر) و سولفات­پتاسیم نیز در 4 سطح (0، 5/0، 1 و 5/1درصد) به صورت محلو­ل­پاشی برگی انجام شد. محلول­پاشی در طول دوره رشد و نمو رویشی گیاه 4 بار به فاصله 30 روز یکبار انجام شد و پس از 4 ماه نمونه­گیری از برگ گیاهان در پایان مرحله نمو رویشی انجام شد (29).

برای استخراج اسانس و ترکیبات فرار، از روش تقطیر با آب استفاده شد. در این روش برگها به مدت یک هفته در سایه خشک شده و هر یک از نمونه­های گیاهی پس از آسیاب کردن به مقدار 30 گرم وزن شد و در دستگاه کِلِونجر به مدت دو ساعت و نیم قرار داده شد و مواد مؤثره آن استخراج شد (13). جداسازی و شناسایی اجزاء اسانس و ترکیبات فرار با استفاده از دستگاه  GC-FID مدل 3420A ساخت کشور چین انجام گرفت. آنالیز داده­ها با نرم افزار SAS و مقایسه میانگین­ها با استفاده از آزمون LSD انجام شد.

نتایج

با بررسی اثر متقابل، مقایسه میانگین تیمارها نشان داد که تیمار  200 میلی­گرم بر لیتر سالیسیلیک­اسید و 5/1 درصد سولفات­پتاسیم (S3K4)،  شاهد سالیسیلیک­اسید و 5/1 درصد سولفات­پتاسیم (S1K4)، 100 میلی­گرم بر لیتر سالیسیلیک­اسید و 1 درصد سولفات­پتاسیم (S2K3) و 300  میلی­گرم بر لیتر سالیسیلیک­اسید و 5/0 درصد سولفات­پتاسیم (S4K2) به ترتیب با مقدار میانگین 01/1، 99/0، 98/0 و 94/0 درصد بیشترین مقدار اسانس را در برگ شمعدانی ایجاد کردند که نسبت به یکدیگر اختلاف معنی­داری نشان ندادند. کمترین مقدار اسانس مربوط به تیمار شاهد (S1K1) با مقدار میانگین 51/0 درصد بود (شکل 1).

به طور کلی در آنالیز ترکیبات فرار شمعدانی عطری توسط دستگاه GC-FID 25 ترکیب مختلف شناسایی شد. ترکیبات ژرانیول، سیترونلول و ژرانیل فرمات که از ترکیبات مهم اسانس هستند در تیمار 300  میلی­گرم بر لیتر سالیسیلیک­اسید و شاهد سولفات ­پتاسیم (S4K1) بیشترین مقدار را نشان دادند. بیشترین مقدار لینالول و سیس رز اکساید که از ترکیبات دیگر مهم اسانس شمعدانی عطری می­باشند در تیمار 200 میلی­گرم بر لیتر سالیسیلیک­اسید و 5/1 درصد سولفات­پتاسیم (S3K4) مشاهده شد. همچنین ترکیب ایکاریوفیلن در تیمار شاهد بیشترین مقدار را نشان داد (جدول 1).

 

 

شکل 1- تأثیر برهمکنش سالیسیلیک­اسید و سولفات­پتاسیم بر کمیت اسانس گیاه شمعدانی عطری

جدول 1- درصد اجزای تشکیل­دهنده اسانس شمعدانی­عطری در کاربرد توأم غلظت­های مختلف سالیسیلیک­اسید و سولفات­پتاسیم

ردیف

ترکیبات

RT

S1K1

S1K2

S1K3

S1K4

S2K1

S2K2

S2K3

S2K4

1

Linalool

52/9

91/1

23/1

31/1

25/1

02/1

81/0

62/0

9/0

2

cis-Rose oxide

88/9

79/0

27/2

6/1

41/1

29/1

25/1

81/0

01/1

3

trans-Rose oxide

51/10

79/2

29/1

47/0

6/1

31/0

9/0

49/0

62/0

4

Isopulegol

65/11

34/1

02/2

07/0

06/0

04/0

06/0

03/0

04/0

5

Citronella

9/11

5/0

09/0

2/0

3/0

09/0

2/0

-

-

6

iso-Menthone

41/12

01/5

83/7

5/7

2/7

8/6

63/5

57/5

13/6

7

iso-Menthol

29/13

07/0

1/0

6/0

1/1

09/0

18/0

2/0

12/0

8

-Terpineol

95/13

11/0

18/0

15/0

02/1

12/0

33/0

28/0

35/0

9

Citronellol

57/15

9/30

2/32

02/35

1/35

8/35

02/30

4/34

31/36

10

Neral

72/15

-

-

.2/0

01/0

09/0

3/0

29/0

2/0

11

Geraniol

49/16

59/7

68/7

53/6

2/6

71/5

53/5

12/5

9/5

12

Citronellyl formate

16/17

33/14

75/14

67/13

01/11

3/12

6/12

9/11

29/12

13

Geranyl formate

12/18

15/1

41/2

5/2

22/2

11/1

61/0

75/0

84/0

14

Citronellyl acetate

26/20

15/0

69/0

47/0

61/0

7/0

21/0

34/0

65/0

15

-Copaene

15/21

65/0

69/0

3/0

8/0

35/0

42/0

37/0

41/0

16

-Bourbonene

52/21

17/1

56/1

24/1

22/2

94/0

1/1

7/0

94/0

17

(E)-Caryophyllene

14/23

8/4

7/4

8/3

41/2

71/1

82/1

11/1

9/1

18

Citronellyl propanoate

13/24

78/1

22/2

91/0

67/1

97/0

6/0

65/0

71/0

19

-Humulene

66/24

16/1

19/1

2/1

17/1

61/0

47/0

39/0

3/0

20

Geranyl propanoate

43/25

48/0

83/0

14/1

44/1

56/0

1/1

44/1

29/0

21

Germacrene D

81/25

04/2

49/2

45/3

22/2

15/1

78/1

37/0

19/2

22

Citronellyl butanoate

34/27

02/1

51/1

58/1

12/1

72/0

57/0

9/0

57/0

23

Geranyl butanoate

01/29

85/1

17/1

31/2

17/1

87/0

12/1

61/0

1/1

24

Spathulenol

59/29

04/1

08/1

54/1

4/1

1/1

94/0

4/1

81/0

25

Caryophyllene oxide

12/30

57/0

58/1

81/0

67/1

29/0

4/0

29/0

51/1

RT: زمان بازداری ترکیبات

S1: شاهد، S2 (100 پی­پی­ام سالیسیلیک­اسید)

K1: شاهد، K2 (5/0 درصد سولفات­پتاسیم)،  K3(1 درصد سولفات­پتاسیم) و  K4(5/1 درصد سولفات­پتاسیم)­

 

ادامه جدول-1

ردیف

ترکیبات

RT

S3K1

S3K2

S3K3

S3K4

S4K1

S4K2

S4K3

S4K4

1

Linalool

52/9

44/1

47/1

48/1

9/3

5/2

79/1

41/1

25/3

2

cis-Rose oxide

88/9

67/1

38/2

8/2

45/4

41/2

44/2

34/2

75/2

3

trans-Rose oxide

51/10

94/0

67/1

3/1

19/0

27/2

44/1

4/1

19/2

4

Isopulegol

65/11

07/0

01/0

07/0

09/0

01/1

03/0

05/0

04/0

5

Citronella

9/11

07/0

12/0

12/0

16/1

4/0

29/0

29/0

19/0

6

iso-Menthone

41/12

92/6

81/7

65/7

29/6

2/8

5/7

73/7

2/5

7

iso-Menthol

29/13

19/0

12/0

17/0

17/0

24/0

2/0

03/0

12/0

8

-Terpineol

95/13

02/0

2/0

11/0

32/0

69/0

2/0

29/0

13/0

9

Citronellol

57/15

05/30

86/33

41/33

01/34

8/36

95/35

03/31

05/32

10

Neral

72/15

-

-

3/0

56/0

-

-

-

-

11

Geraniol

49/16

18/7

24/7

28/6

9/5

63/8

32/8

85/6

91/7

12

Citronellyl formate

16/17

70/10

23/13

95/13

2/14

71/14

8/14

62/12

43/10

13

Geranyl formate

12/18

02/2

07/2

15/2

41/2

55/2

9/1

27/2

45/2

14

Citronellyl acetate

26/20

61/0

19/0

74/0

94/0

29/0

62/0

31/0

54/0

15

-Copaene

15/21

29/0

38/0

55/0

78/0

12/0

54/0

52/0

6/0

16

-Bourbonene

52/21

01/1

67/0

2/1

03/1

5/1

54/1

81/0

83/1

17

(E)-Caryophyllene

14/23

8/2

85/2

84/3

47/2

9/3

25/1

94/0

02/1

18

Citronellyl propanoate

13/24

43/1

71/1

39/1

26/2

67/1

78/1

21/2

71/1

19

-Humulene

66/24

67/0

87/0

01/1

2/1

02/1

55/0

94/0

16/1

20

Geranyl propanoate

43/25

22/0

4/0

86/0

02/1

1/1

25/1

91/0

01/1

21

Germacrene D

81/25

86/0

17/1

49/2

47/3

79/1

16/1

78/1

51/2

22

Citronellyl butanoate

34/27

25/1

51/1

15/2

26/2

48/2

4/1

17/1

94/0

23

Geranyl butanoate

01/29

87/0

17/1

89/1

78/2

48/1

75/1

93/0

67/1

24

Spathulenol

59/29

17/1

51/1

09/1

11/1

4/1

38/1

92/0

98/0

25

Caryophyllene oxide

12/30

4/1

21/1

19/2

86/1

4/3

28/2

9/2

2/2

RT: زمان بازداری ترکیبات

 S3(200 پی­پی­ام سالیسیلیک­اسید) و  S4(300 پی­پی­ام سالیسیلیک­اسید)

K1: شاهد، K2 (5/0 درصد سولفات­پتاسیم)،  K3(1 درصد سولفات­پتاسیم) و  K4(5/1 درصد سولفات­پتاسیم)­

 

بحث و نتیجه گیری

تیمار گیاهان با سولفات­پتاسیم اثر مثبتی بر مقدار اسانس دارد. پتاسیم به عنوان کوآنزیم برای آنزیم­های مختلفی در مسیر بیوسنتز ترپنوئید­ها نقش دارد (18). همچنین آنزیم­های متعددی از جمله آلفا­پینن­سینتاز برای فعالیت بهینه نیاز به پتاسیم دارد (Phillips et al., 2003). شرف­زاده و همکاران (1390) نشان دادند که عناصر غذایی قادر به تغییر در عملکرد اسانس و ترکیبات فنولیکی در آویشن باغی است (5). همچنین نتایج مشابهی با پژوهش حاضر در تغذیه گیاهان رزماری (23) و گل محمدی (2) با کود سولفات­پتاسیم مشاهده شده است. نتایج این پژوهش با یافته­های Khalid (2013) همسو می­باشد که بیان کرد کاربرد سولفات­پتاسیم در گیاه همیشه­بهار باعث افزایش درصد اسانس شد (19). همچنین در گیاه ریحان نیز کاربرد کود سولفات­پتاسیم مقدار ترکیب 1,8-cineole ، که از ترکیبات مهم اسانس است، را افزایش داد (20).

مقدار بالای اسانس در اثر کاربرد سالیسیلیک­اسید می­تواند در نتیجه جذب بالای مواد غذایی (24)، افزایش رشد رویشی، تغییر در تعداد غده­های تولید­کننده اسانس و محتوای کربوهیدرات و مهمتر از آن نقش بیشتر سالیسیلیک­اسید در متابولیسم و فعال کردن آنزیم­های درگیر در سنتز مونوترپن­ها و سزکوئی­ترپن­ها ­باشد (25 و 17). فنیل­آمونیا­لیاز (PAL) آنزیم کلیدی در مسیر فنیل پروپانوئید می­باشد که بسیاری از ترکیبهای مهم ثانویه از طریق این مسیر سنتز می­شوند (6). فعالیت این آنزیم با کاربرد خارجی سالیسیلیک­اسید افزایش می­یابد (11). در گیاه سیاهدانه مشخص شد که محلول پاشی گیاهان با 5/0 مولار سالیسیلیک­اسید می­تواند عملکرد اسانس را افزایش دهد (4). محلول­پاشی گیاهان ریحان و به­لیمو با سالیسیلیک­اسید توانست بترتیب مقدار سبزینه، زیست­توده گیاه و کمیت اسانس را افزایش دهد (3 و 7). حسن زاده و همکاران (1395) در تحقیقی دیگر با استفاده از سالیسیلیک­اسید نشان دادند بالاترین غلظت این تنظیم­کننده رشد گیاهی (01/0 مولار) اسانس گیاه بادرنجبویه را به حداکثر مقدار 536/0 درصد افزایش داد (1). در پژوهشی تأثیر کاربرد سالیسیلیک­اسید روی جمعیتهای بابونۀ آلمانی حداکثر درصد اسانس (50/1 درصد) در اکوتیپ زابل تحت تأثیر غلظت پایین 0001/0 مولار سالیسیلیک­اسید و حداکثر عملکرد اسانس (085/0گرم در گلدان)، در اکوتیپ ایتالیا در غلظت بالا 01/0  مولار سالیسیلیک­اسید حاصل شد (8). نتایج تحقیق حاضر با یافته­های Hashmi و همکاران (2012) مطابقت دارد که مشخص کردند کاربرد سالیسیلیک­اسید در گیاه رازیانه باعث افزایش عملکرد و کیفیت اسانس شد (15).  تأثیر مقادیر مختلف سالیسیلیک­اسید در افزایش مقدار اسانس گونه­های گیاهی می­تواند به تفاوت ژنتیکی آنها، مرحله نموی گیاهان و شرایط محیطی آنها نسبت داده شود (20).

افزایش غلظت سولفات­پتاسیم و سالیسیلیک­اسید کمیت اسانس شمعدانی عطری را نسبت به تیمار شاهد به دو برابر افزایش داده و کیفیت ترکیبات موجود در اسانس را دچار تغییر کرده است. بطور کلی تیمار 200 میلی­گرم بر لیتر سالیسیلیک­اسید و 5/1 درصد سولفات­پتاسیم (S3K4) برای تولید حداکثر اسانس و تیمار 300  میلی­گرم بر لیتر سالیسیلیک­اسید و شاهد سولفات ­پتاسیم (S4K1) برای داشتن حداکثر ترکیبات معطر با رایحه مطبوع ژرانیول، سیترونلول و ژرانیل فرمات توصیه می­شود.

1- حسن­زاده، ک.،  همتی، خ.، و علیزاده، م. 1395. اثر کودهای آلی و اسید سالیسیلیک بر عملکرد و برخی متابولیت های ثانویه گیاه دارویی بادرنجبویه (.Melissa officinalis L). مجله تولید گیاهی. 23 (1): 130-107.

2- دانشخواه، م.، نیکبخت، ع.، و میرجلیلی، م. 1386. اثر سطوح مختلف نیتروژن و پتاسیم بر شاخصهای عملکرد گل و اسانس گل محمدی برزک کاشان.  مجله علوم و فنون باغبانی ایران. 8(2): 90-83.

3- دیانت، م. 1393. اثر مراحل برداشت و برهمکنش سالیسیلیک اسید و تنش خشکی بر ویژگیهای مورفوفیزیولوژیک و اسانس به لیمو (Lippia citriodora L.).  پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز.

4- رضائی چیانه، ا.، و پیرزاد، ع. 1393. اثر سالیسیلیک اسید بر عملکرد، اجزای عملکرد و اسانس سیاهدانه (Nigella sativa L.) در شرایط تنش کم آبی. نشریه پژوهشهای زراعی ایران. 12(3): 437-427.

5- شرف­زاده، ش.، خوشخوی، م.، و جاویدنیا، ک. 1387. اثرهای عناصر غذایی بر رشد و مواد موثره آویشن.  مجله علوم و فنون باغبانی ایران. 9(4): 274-261.

6- شیرازی، ز.، پیری، خ.، میرزایی اصل، ا.، حسنلو، ط.، و  قیاسوند، ط. 1393. اثر محرک‌های اسید سالیسیلیک و متیل جاسمونات بر میزان تولید ماده موثره گلیسیریزین و ایزولیکویریتیجنین در ریشه‌های مویین شیرین بیان. مجله پژوهشهای گیاهی. 27(3): 449-440.

7- قیصری، س.، نعمت پور، ف.، صفی پور افشار، ا. 1394. اثر سالیسیلیک اسید و آسکوربیک اسید بر محتوای رنگیزه های فتوسنتزی و فعالیت برخی آنزیم های آنتی اکسیدان در گیاه ریحان (Ocimum basilicum L.) تحت تنش سرب. مجله پژوهشهای گیاهی. 28( 4): 825-814.

8- ملکیان، م.، همتی، خ.، قاسم نژاد، ع.، و برزعلی، م. 1393. تأثیر اسید سالیسیلیک بر خصوصیات کمی و کیفی اکوتیپهای بابونة آلمانی (Matricaria chamomilla). مجله به­زراعی کشاورزی. 16(1): 196-185.

 

9-  Ali, B.,  Al-Wabel, N. A.  Shams, S.,  Ahamad, A.,  Khan, S. A., and  Anwar, F. 2015. Essential oil used in aromatherapy: Asystematic review. Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine. 5(8): 601-611.

10- Boukhatem, M. N., Kameli, A., and Saidi, F. 2013. Essential oil of Algerian rose-scented geranium (Pelargonium graveolens): Chemical composition and antimicrobial activity against food spoilage pathogens. Food Control. doi: 10.1016/j.foodcont.03.045.

11- Chen, J.  Y., Wen, P. F., Kong, W. F.  Pan, Q. H.,  Zhan, J. C., Li, J. M., Wan, S. B.,  and Huang, W. D. 2006. Effect of salicylic acid on phenylpropanoids and phenylalanine ammonia-lyase in harvested grape berries. Postharvest Biology and Technology. 40(1): 64–72.

12- Default, R. J. J., Rushing, R., Hassell, B. M., Shepard, G., and Ward, B. 2003. Influence of fertilizer on growth and marker compound of field – grown Echinacea species and feverfew. Journal of Horticultural Science. 98: 61-69.

13- Eiasu, B. K., Steyn, J. M., and Soundy, P. 2009. Rose-scented geranium (Pelargonium capitatum p. radens) growth and essential oil yield response to different soil water depletion regimes. Journal of Agricultural Water Management. 96: 991–1000.

14- Elmann, A., Mordechay, S., Rindner, M., and Ravid, U. 2010. Anti-neuroinflammatory effects of geranium oil in microgial cells. Journal of Functional Foods. 2(1): 17-22.

15- Hashmi, N., Masroor, M., Khan, A., Idrees, M., and Aftab, T., 2012. Exogenous salicylic acid stimulates physiological and biochemical changes to improve growth, yield and active constituents of fennel essential oil. Journal of Plant Growth Regulation. 68: 281–291.

16- Higley, C., and and Higley, A. 2001. Reference Guide for Essential Oils. Abundant Health, London, UK, pp. 64–64.

17- Idrees, M., Khan, M. M. A., Aftab, T., Naeem, M., and Hashmi, N.  2010. Salicylic acid-induced physiological and biochemical changes in lemongrass varieties under water stress. Plant Interaction. 5: 293–303

18- Kapoor, R., Giri, B. and Mukeji, K.G. 2004. Improved growth and essential oil yield and quality in Foeniculum vulgare Mill on mycorrhizal inoculation supplemented with P-fertilizer. Biores. Technology. 93: 307-311.

19- Khalid, A. 2013. Effect of potassium uptake on the composition of essential oil content in Calendula officinalis L. flowers. Food Agriculture. 25(3): 189-195.

20- Nurzyska-Wierdak, R., Borowski, B., Dzida, K., Zawislak, G. and R. Kowalski. 2013. Essential oil composition of sweet basil cultivars as affected by nitrogen and potassium fertilization. Turk J Agriculture Forest. 37: 427-436

21- Peter, K. V., (2004). Handbook of herbs and spices. Woodhead Publishing Ltd and CRC Press LLC, Cambridge England, Volume 2, pp.174-180.

22- Phillips, M. A., Wildung, M. R., Williams, D. C., Hyatt, D. C., and Croteau, R. 2003. cDNA isolation, functional expression, and characterization of (+)-α-pinene  synthase and (-)-α-pinene synthase from loblolly pine (Pinus taeda): stereo control in pinene biosynthesis. Arch. Biochemistry Biophys. 411: 267-276.

23- Puttanna, K., Praksa Rao, E. V. S., Singh, R., and Ramesh, S. 2010. Influence of nitrogen and potassium fertilization on yield and quality of rosemary in relation to harvest number. Commun. Soil Science Plant Analysis. 41: 190-19.

24- Ram, M., Singh, R., Naqvi, A. A., Lohia, R. S., Bansal, R. P. and Kumar, S. 1997. Effect of salicylic acid on the yield and quality of essential oil in aromatic crops.  J. Medicinal Aromatic Plant Sci. 7: 19- 24.

25- Rowshan, V., Khosh-Khoi, M., and Javidnia, K. 2010. Effects of salicylic acid on quality and quantity of essential oil components in Salvia macrosiphon. J Biology Environ Science. 4: 77-78.

26- Setzer, W. N. 2009. Essential oils and anxiolytic aromatherapy. Natural Product Communications. 4(9): 1305-1316.

27- Shakirova, F. M., and Sakhabutdinova, D. R. 2003. Changes in the hormonal status of wheat seedlings induced by salicylic acid and salinity. Plant Sci. 164: 317–322

28- Trivino, M.G., and Johnson, C.B. 2000. Season has a major effect on the essential oil yield response to nutrient supply in Origanum majorana. Journal of Horticultural Science Biotechnology. 75(5): 520-527.

29- Weiss, E. A. 1997. Essential oil crops. CAB International, Wallingford, UK.